بررسی حضور سینمای ایران در جشنواره های جهانی در گفتگوی ویژه خبری

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ هفتاد و پنجمین جشنواره فیلم کن از 27 اردیبهشت تا هفتم خرداد در شهر ساحلی کن در فرانسه برگزار شد. جشنواره ای که برخلاف مرسوم در جشنواره های هنری، با سخنرانی ولادیمیر زلنسکی رییس جمهور اوکراین آغاز شد . امری که گویای آن بود این دوره از جشنواره آشکارا زیر سایه سیاست قرار گرفته. اتفاقاتی هم که در ایام برگزاری این جشنواره افتاد مثل اعتراض های اجتماعی روی فرش قرمز و یا برخی نشست های رسانه ای، این فرضیه را قوت بخشید

اعلام نام برگزیدگان هم سبب حیرت و واکنش های بسیاری از جمله در کشور خودمان شد. و بسیاری گفتند و نوشتند جشنواره ای که سیاسی شروع شد، سیاسی هم تمام شد. بدین مناسبت گفتگوی ویژه خبری شبکه خبر با حضور محمدتقی فهیم منتقد سینما و مستند ساز، محمود گبرلو نویسنده و منتقدسینما و کیوان امجدیان نویسنده و کارشناس فرهنگی به موضوع «سینمای ایران در جشنواره های خارجی» اختصاص یافت. بخش هایی از این گفتگو از این قرار است:

فهیم در مورد به کار بردن عبارت «سیاسی کاری مطلق» در شبکه های اجتماعی در اشاره به این دوره از جشنواره کن گفت: خیلی ساده انگارانه است که بگوییم یک جشنواره نباید سیاسی باشد اما برای من به عنوان یک منتقد در درجه اول، خود فیلم مهم است می گوییم فستیوال کن نمی گوییم فستیوال سیاسی کن، می گوییم جشنواره فیلم فجر نمی گوییم جشنواره سیاسی فیلم فجر، پس بنابراین برای من اول خود فیلم مهم است.
وی افزود: اما وقتی می گویم نباید سیاسی باشد به این معنی نیست که سیاست اساسا کنار گذاشته شود، چون فیلم نوعی کنش سیاسی است و رویدادهایی مانند جشنواره ها نیز حتما رویکرد سیاسی دارند، اما محل مناقشه این است که در یک جشنواره، سیاست مسئله اول باشد و نه فیلم. متاسفانه در بسیاری از جشنواره ها نیز در دوره هایی، اهمیت سیاست برای آنها بسیار بالاتر از اهمیت فیلم است و می بینیم به آثاری که اساسا فیلم نیستند و هیچ قواعد سینمایی را رعایت نمی کنند جایزه می دهند. این جاست که ما با سیاست مسئله پیدا می کنیم چون یک جشنواره باید در درجه اول فیلم ارائه کند.

سه رویکرد به جشنواره فیلم کن

فهیم افزود : در مورد جشنواره فیلم کن سه رویکرد همیشه وجود داشته است؛ آنها که جدی تر به قضیه نگاه می کنند، به جشنواره ای مانند کن اهمیت نمی دهند یعنی آن را بسیار پیش پا افتاده می دانند و معتقدند که این جشنواره هم مانند بقیه شو ها [نمایش ها]ی پیش پا افتاده است. دسته ای هم که در میانه قرار می گیرند جشنواره فیلم کن را محل کشف استعداد و قله هنر می دانند و رویکرد سوم که بسیار قضیه را ساده می بینند شیفته زرق و برق ها و فرش و قرمز و سلبریتی هاست.

این منتقد سینما گفت: در این میان همیشه گرایشی که جشنواره کن را محل کسب و کار و داد و ستد مالی می دانسته جدی تر بوده، چرا که یک شهر کوچک ساحلی را تبدیل به جایی که کرده که پول و سرمایه در آن حرف اول را می زند. شنواره فیلم کن از سال 1946 که راه افتاد در دوره هایی بسیار مهم و تاثیرگذار بوده، الان هم تاثیر گذار است اما امروزه تاثیرش مانند همین دوره هفتاد و پنجم در حوزه دیپلماسی سیاسی و نسبت غرب با یار کشورها قرار می گیرد. مثلا در کشور ما از سال گذشته کاملا روشن بود که هر کسی فیلمی در باره جامعه پدر سالار ایران تولید کند در کن مورد توجه قرار خواهد گرفت. اگر امسال عنکبوت مقدس نبود به آن یکی عنکبوت جایزه می دادند. در حقیقت برایشان مهم بوده که پدرسالاری در ایران نقد شود، فمنیسم برجسته شود و به کسانی در این زمینه جایزه دهند و در نتیجهشود که هنر، بازی و فیلم در درجه سوم قضیه قرار می گیرد
فهیم در مورد اینکه برخی معقتدند که سینماگران ایرانی به اصطلاح بر روی فرش قرمز یا در نشست های رسانه ای ژست های اپوزیسیونی می گیرند افزود: سلیبرتی های ما ده روز انجا بودند و درباره فیلم ها چیزی برای گفتن نداشتند چون فیلم های آنها با بازخورد های منفی مواجه شده بود،ضمن این که سلبریتی ما ده روز در شرایط داغداری مردم کشور ژست های مختلف می گیرد و در نهایت یک جایزه بی ارزش منتقدان را تقدیم به مردم آبادان می کند که به نظرم توهین به مردم آبادان بود.

این دوره از جشنواره فیلم کن سیاسی تر بود

محمود گبرلو هم در این برنامه گفت: به طور طبیعی هر جشنواره ای در دنیا یک ایدئولوژی برای خود دارد. یعنی نمی توان گفت یک جشنواره سینمایی سیاسی نیست. هر رویدادی چه سینمایی، فرهنگی و غیر فرهنگی یک ایدئولوژی دارد و بر اساس آن نقش خود را ایفا می کند. اما امسال جشنواره کن بر خلاف سال های گذشته که مقداری سعی می کرد فضای روشن فکری داشته باشد و سیاسی بودن خود را پنهان کند و به نوعی اعلام کند که اینجا محل فیلمسازان جهان است، با رفتاری که انجام داد سیاسی بودنش را خیلی آشکار نشان داد. اما نکته بسیار مهم تر این جاست که ما به عنوان سینمای ایران در این مجامع چگونه حضور پیدا کنیم و اساسا آیا باید حضور پیدا کنیم یا خیر. البته شاید سلیقه ها مختلف باشد اما به هر حال حضور در مجامع جهانی به اعتبار و ارزشمندی کار ما رونق می دهد و البته حضور عزتمندانه مناسب است.
وی در پاسخ به این سوال که برخی معتقدند سینمایی ایران مرعوب جشنواره هاست و دچار نوعی خود کم بینی است، گفت: مرعوب بستگی به شخص فیلمساز دارد. سیاستگذار اگر درست عمل کند دلیل ندارد ما مرعوب شویم. اگر جشنواره ای رفتار خصمانه ای می کند ما می توانیم موضع درستی بگیریم. اگر عنکبوت مقدس توهین به ائمه اطهار می کند ما شوخی با کسی نداریم اینجا خط قرمز است. نمایندگان سازمان سینمایی باید همان لحظه بیانیه می دادند و اطلاعیه می دادند و بازار را ترک می کردند، ما مشکلمان این است که بی درباره سیاست حضور در مجامع جهانی دچار بی تدبیری هستیم.
گبرلو افزود: قبول دارم که جشنواره کن با سینمای ایران سیاسی رفتار می کند اما قبول ندارم که هنرمندان ما شبیه آنها عمل می کنند. به نظر من هنرمندان ماخیلی نجیبانه در این جشنواره ها حاضر می شوند اما گاهی اوقات بی تدبیرانه حرف می زنند یا رفتار می کنند. بازیگر خوبی که محبوب است یک رفتار غیر عرفی را انجام می دهد در صورتی که می توانست خیلی حرف های دیگر از مردم و مشکلات و دردهای مردم ایران را در یک فرصت طلایی بیان کند. ممکن است اعتراض داشته باشیم به اصغر فرهادی به خاطر برخی از فیلم هایش، اما نمی توان اصغر فرهادی را کنار گذاشت. اصلا عنکبوت مقدس ربطی به روستایی و فرهادی ندارد. فیلمی بود در دانمارک و اردن ساخته شده و در ایران نبوده است، ما نمی توانیم سعید روستایی را فراموش کنیم حتی اگر آن جایزه کوچک به زعم شما گرفته شده است.
گبرلو گفت: دنیای بازار فیلم و جشنواره ها تغییر کرده و ما اگر بخواهیم یک فیلم انقلابی و ارزشی را در سطح جهان پخش کنیم بنابر فرمایش رهبری که فرمودند سینما قدرت برتر است، باید از گذرگاه کن رد شویم یعنی آنجاست که این فیلم ها از سوی شبکه های تلویزیونی خریداری می شود بنابراین نمی توانیم حذف کنیم اما می توانیم در مقابل حرکت های سیاسی مقتدرانه حرف بزنیم.

حرمت شکنی صورت گرفت

کیوان امجدیان هم در این گفتگو گفت: این که می فرمایند هنرمندان ما خیلی نجیبانه در این جشنواره ها حاضر می شوند صحیح نیست. کدام نجابت؟ ما می گوییم خط قرمز وجود دارد، فیلمی آمده اهانت می کند و بعد بقیه آدم هایی که آنجا رفتند می گویند ما در ایران هر روز در حال مبارزه هستیم. در حالی که کافی بود یک نفر در آنج در اعتراض به این فیلم حرفی بزند اما هیچ کس چیزی نگفت. به نظرم کاملا در جهت حرمت شکنی است و هدف شکستن حرمت امام هشتم است. در این فیلم شخصیت آقای حنایی یک آدم مذهبی است که با هدف پاک کردن شهر مشهددست به قتل می زند اما در فیلم هرگز بیان نمی شود کسی که قاتل را دستگیر می کند یک خادم حرم امام رضا (ع) است. این نشان می دهد که این فیلم مغرضانه است.
امجدیان گفت: اکنون دوره جنگ رسانه ها، جنگ روایت ها و دوره ای است که رسانه و نوع روایت، اهداف و سیاست ها را القا و بیان می کند. اگر تجارت، بیزنس و زرق و برقی وجود دارد همه برای گفتن یک پیام خاص است. اگر ما بگوییم نه، این فقط هنر و سینماست، اصلا باور پذیر نیست. بنابراین امکان ندارد اثری چیزی نگوید و کاملا ساکت و ساکن باشد. قطعاً اتفاقی که درباره فیلم ضدایرانی عنکبوت مقدس و توهین به ساحت مقدس ائمه افتاد، خط قرمز همه ماست و چیزی است که از آن نمی توان گذشت. اما چرا سازمان سینمایی الان بیانیه داده، به نظرم اگر از پیشتر می گفت قاعدتاً به این ماجرا دامن زده بود وحتی ممکن بود باعث بیشتر دیده شدن آن شود.