مسجد چوبی نیشابور، اولین مسجد چوبی مقاوم در برابر زلزله در جهان

به گزارش سرویس وبگردی خبرگزاری صدا و سیما، در نزدیکی شهر نیشابور استان خراسان رضوی دهکده ای چوبین وجود دارد که  سازه های آن اثر معماری چیره دست بوده و اولین مسجد تمام چوبی را در خود جای داده است. جایی که بناهای آن، دقت نظر و خوش فکری سازنده اش را در تمام اجزای خود به همراه دارد. دهکده ای که فخر نیشابور و خراسان شده است و همه ساله گردشگران زیادی را برای بازدید از آثار چوبی منحصر به فردش به خود جذب می کند

مهندس حمید مجتهدی (متولد ۱۳۱۹ و متوفی در پاییز ۱۳۹۲) نام دارد. این مرد بزرگ یکی از مهمترین دیدنی ها و تفرجگاه های نیشابور را در میان روستای محمدآباد آقازاده بنا کرد

مهندس مجتهدی برای ایجاد آن ده ها تُن چوب را به خدمت گرفت تا روستای آبا و اجدادی‌اش را احیا کرده و شکل آن را تغییر دهد. دهکده چوبی، نخستین دهکده اکولوژیکی ایران، بخش های مختلف دارد و شامل مسجد، رستوران، خانه، موزه و کتابخانه چوبی می شود. این سازه ها، تنها با هدف جذب گردشگر ایجاد نشده اند بلکه روح زندگی در آنها جریان دارد و مردم هر روزه از آنها استفاده می کنند.

بخش های مختلف دهکده چوبی نیشابور

اینجا با یک روستای کوچکِ چوبی روبرو هستید. روستایی با اکوسیستمی جالب و ساختمان هایی جذاب که شما را به دنیایی دیگر می برد. مسجد چوبی این دهکده نخستین مسجد چوبی ایران محسوب می شود که با جزییات و هنرمندی تمام ساخته شده است. 

مسجد چوبی دهکده چوبین | نخستین مسجد چوبی ایران

مسجد چوبیِ دهکده چوبین که مشهورترین سازه روستای ملامحمد آقازاده است، نخستین مسجد چوبی ایران و به گفته ای جهان است. این مسجد در برابر زلزله مقاوم است و تا ۸ ریشتر لرزش را تاب می آورد که نشان از هوش و دانش سازنده آن دارد. این مسجد چوبی به رغم قرار گرفتن در منطقه‌ای موریانه خیز، در برابر هجوم موریانه ها مقاوم است و امکان نفوذ به آنها را نمی دهد. مهندس مجتهدی با درایت و دانش خود، برای مقابله با موریانه ها، مسجد و دیگر خانه ها و بناهای چوبی را با عایقی که خود ساخته بود مقاوم کرد. مسجد با سه درب ورودی و پنج پنجره، پناه عبادت کنندگان و افتخار اهالی روستاست. 

تاریخچه مسجد چوبی نیشابور

بنای اولیه مسجد در سال ۱۳۲۵ در زمان ملامحمد آقازاده، بنیان گذار اصلی روستا و کسی که نام روستا وامدار اسم و کارهای خیر اوست، گذاشته شد. در آن زمان مسجد دیوارهایی کاهگلی و سقفی چوبی داشت که تقریبا به وسعت مسجد فعلی و در همین مکان برپا شده بود. با گذر روزگار و به ویژه به دلیل اصلاحات ارضی که در زمان محمدرضاشاه پهلوی صورت گرفت، روستا خالی از سکنه شد و ساختمان مسجد به خاطر عدم توجه و رسیدگی به شکل ویرانه ای در آمد؛ اما در سال ۱۳۸۷ مسجد با همت مهندس حمید مجتهدی، نوه ملامحمد، با دانشی که در دانشگاه های آمریکا آموخته و در ساخت آن به کارگرفته بود، رونق گذشته خود را بازیافت. ایشان بنای مسجد را زمانی گذاشت که سرمایه چندانی به همراه نداشت؛ اما هم ولایتی هایش بزرگترین سرمایه او شدند و کار ساخت مسجد را به پیش بردند. 

معماری مسجد

مسجد در زمینی به مساحت ۲۰۰ متر مربع بنا شده است، سقفی شیروانی دارد و دو مناره آن سه بار در روز آمدن وقت اذان را یادآوری می‌کنند. این مناره‌ها ۱۳ متر از سطح زمین ارتفاع دارند و وزن هر کدام از آن‌ها تقریبا ۴ تُن است. شکل ظاهری مسجد به مانند کشتی وارونه‌ای بر زمین است. ساخت آن حدود ۲ سال طول کشیده و از ۴۰ تن چوب در برپایی آن استفاده شده است. دیواره‌های دوجداره که مابین این جدارها، اسکلت بنا قرار گرفته و مسجد را تبدیل به سازه‌ای کرده است که تا قرن‌ها می‌تواند از تخریب در امان بماند.

اسکلت مناره ها، سقف و دیواره‌ها به روش عنکبوتی به یکدیگر متصل هستند. اسکلت کلی مسجد به شیوه Two by Four یا Double L ساخته شده است. در این روش، اتصال گلدسته‌ها طوری ست که وزن ۴ تنی خود را به میزان مساوی ابتدا بر روی سقف، سپس دیواره و از آنجا به زمین منتقل می‌کند. هنر این شیوه در آن است که به دلیل این مدل اتصال، نیازی به ستون در داخل مسجد برای استحکام و نگاه داشتن سقف بنا نیست. علاوه بر این‌ها دیوار‌ها کمی زاویه دارند تا وزن را راحت‌تر از مناره به زمین منتقل کنند.

نکته جالب در مورد این مناره ها این است که از طریق نردبانِ داخل مناره ها می توان به بالای مناره دسترسی پیدا کرد و در آنجا شگفتی معماری دیگری را کشف کرد. در محل اتصال گلدسته به سقف، دریچه ای قرار دارد که مانند یک کانال تهویه در تابستان، هوای گرم داخل مسجد را به بیرون و هوای تمیز را از راه بادگیر مخصوصی در سقف، به داخل مسجد هدایت می کند. این دانشِ مهندسی حمید مجتهدی است که به خدمت سازه در می آید و تهویه طبیعی را در اختیار نمازگزاران قرار می دهد؛ کارهای کوچک و فکر شده ای که مسجد را از ساختمانی ساده به شاهکار معماری تبدیل می کند.

حقایق جالب مسجد چوبی

علاوه بر موارد فوق،  نکات جالب کوچکی نیز وجود دارد که بر زیبایی و جذابیت مسجد اضافه می کند:

• کابینت ها، دیوارها و حتی سینی های آبدارخانه این مسجد، چوبی هستند. 6 کتیبه از آیات قرآنی بر دیوارهای بیرونی و ۷ کتیبه بر دیوارهای درونی با قاب هایی از چوب درختان گردو و توت، مسجد را به شکلی چشم نواز، تزیین کرده است. کتیبه ای که بر روی محراب قرار دارد، شامل آیاتی با خط ثلث و دیگر کتیبه ها شامل آیاتی با خط نستعلیق می شوند و هر کتیبه قابی منحصر به خود دارد. 

• چوب درختانی مانند انواع کاج ها، اشن، سپیدار، گیلاس، گلابی، زبان گنجشک، گردو و توت مصالح ساخت مسجد چوبی را تشکیل می دهند. نورپردازی ویژه این مجموعه، با رنگ هایی شاد، به شب های دهکده چوبی جلوه خاصی می بخشد. 
• مهندس مجتهدی برای ساخت محراب مسجد از چوب درخت توتی استفاده کرده که سال ها پیش پدربزرگ ایشان محمدآقازاده در روستا کاشته بودند. همچنین منبر این مسجد نیز ساخته شده از چوب درخت گیلاس است. 
• سقف مسجد به شکل پولکی از بیرون تزیین شده و جلوه آن را خاص و دیدنی کرده است. 
• هر یک از درهای مسجد، دو لنگه دارد و بر روی هر کدام ۹ عدد گل میخ از جنس برنج به عنوان تزیین به کار رفته است.

• از تمام چوب هایی که در ساخت مسجد به کاربرده شده نمونه ای بدون عایق و با پوست اطرافشان در قسمت شمالی مسجد وجود دارد. این کار به دستور مهندس مجتهدی انجام شده است تا اگر در زمانی که ایشان در قید حیات نیستند مسجد نیاز به تعمیر داشت، معمار و مرمت‌کار بداند از کدام چوب ها در ساخت مسجد استفاده کند. 
• قبر آقای حمید مجتهدی در قسمت شمالی مسجد قرار دارد. 
• قبل از اینکه مسجد چوبی در محل فعلی خود بنا شود، مسجدی مخروبه در همان مکان قرار داشت. آقای مجتهدی در ابتدا از تمام کارگران و مردم می خواهد تا خاکی تازه تهیه کنند تا مصالح به کار رفته در مسجد کاملا پاک و حلال باشد. بعد از آن او مزاری برای خود می سازد و مسجد را در کنار آن بنا می کند. 

سایر قسمتهای این دهکده چوبی را در تصاویر زیر مشاهده می کنید: 

تصویری از خانه تمام چوبی مهندس مجتهدی 

کتابخانه و موزه 

رستوران دهکده چوبی

آلاچیق ها

نانوایی