جدیدترین دستاوردهای نانو در بخش کشاورزی

به گزارش خبرگزاری صداوسیما آقای اشراقی مدیر بخش کشاورزی ستاد فناوری نانو با رادیو اقتصاد در برنامه مجله کشاورزی در خصوص کشاورزی و نانو گفتگو کرده است.

سوال: بفرمائید آخرین وضعیت ما در نانو خصوصا در بخش کشاورزی چطور است؟
اشراقی: در بخش کشاورزی، فناوری‌هایی که الان آخرین دستاوردهایمان تلقی می‌شوند فناوری نانو حباب است که هم در بخش شیلات و هم در بخش گلخانه قابلیت افزایش و بهبود عملکرد را دارد ایجاد میکند که روی صیفی جات و سبزی جات تست‌های اولیه آن انجام شده و نتایج فوق العاده جذاب و خوب بوده، در بخش شیلات هم تست‌های اولیه انجام شده و نتایج، نتایج قابل اتکا و مثبتی بوده از بُعد بهبود عملکردی که دغدغه کشاورزی و کشاورز است.
سوال: اگر بخواهیم ساده بیان کنیم که نانو چطور می‌تواند هم در بحث کیفیت تولیدات کشاورزی و هم کمیت آن تاثیر بگذارد چطور می‌توانیم بیان کنیم؟
اشراقی: کیفیت و کمیت که در بخش کشاورزی دو حلقه کنار هم هستند چیزی نیست که جدا از هم باشد و بخواهند جدا آن را ارزیابی کنند، ولی موضوع بهره وری در بخش کشاورزی و البته کاهش ضایعات مسائل اساسی سالیان دور کشاورزی در کشور بودند، در کشور ما باتوجه به این که حرفه سنتی و خانوادگی خیلی از افراد در سالیان گذشته بوده و تخصص گرایی خیلی در کشاورزی مُد نبوده و افراد دنبال این که از یک تخصص خاصی استفاده کنند و در بخش کشاورزی به تبع سنتی اداره شده و همان طور رشد کرده و کشاورزان متاسفانه عادت کردند تجربی خیلی از موارد را آموزش ببینند به تبع فضا به شدت فضای سختی است برای ورود دانش و فناوری و یک مقاومت خاصی از سمت مالکان که همان کشاورزان یا بخش گلخانه دار یا کسانی که استخر پرورش ماهی دارند و فضایشان به این صورت است وجود دارد و این باعث می‌شود که ورود فناوری کلا به مشکل بخورد، اما این همان گلوگاهی است که تفاوت ما با سایر کشور‌هایی که در زمینه کشاورزی رشد و توسعه فراوانی داشتند است یعنی آن‌ها می‌آیند روی بحث بهره وری و عملکرد کار می‌کنند از فناوری استفاده می‌کنندحتی فناوری‌های خیلی کوچک که می‌تواند تاثیرات بزرگی داشته باشد این یک مسئله است و بحث دیگر هم بحث جلوگیری از تلفات کشاورزی است یعنی این که شما بتوانید عملکرد مثلا گندم را از دو تن، ده تن کنید در هکتار.
سوال: به اضافه این که از ضایعات هم همان طور که فرمودید جلوگیری می‌کند.
اشراقی: بله ضمن این که شما مثلا در بخش سبزی و صیفی به هر ترتیب مقدار مصرف آب مشخص است، کشور ما در یک منطقه خشک و بی آبی واقع شده است، مسئله آب یک مسئله فوق العاده جدی است در بخش کشاورزی، شما وقتی که ضایعات و تلفات صادرات حتی عرضه به بازار داخلی را دارید این موارد باعث می‌شود که شما بخش زیادی از سرمایه و منابع اولیه مثل نهاده‌ها و آب را از دست می‌دهید در بخش کشاورزی و این باعث می‌شود که ضرر هم به کشاورز و هم به کشور وارد شود. از این دو موضوع می‌توانند موضوعی را که شما بحث کمیت و کیفیت را فرمودید ارزیابی کنند.

سوال: الان سهم کشاورزی دنیا در فناوری نانو حدود ۲۰ درصد است سهم ما حدود ۶ درصد عنوان می‌شود، چه موانعی وجود دارد که ما هم بتوانیم هم پای دنیا جلو رویم و آن سهم ۲۰ درصد را در اختیار کشاورزی قرار دهیم؟
اشراقی: کشاورزی در ایران خیلی بخش اعظمی از آن به صورت خصوصی اداره می‌شود ومتاسفانه کلا سطح دانش و آگاهی بدنه بخش کشاورزی که خصوصی است نسبت به موضوعات روز دانش و فناوری بالا نیست این باعث می‌شود که یک فاصله‌ای بین دولت و بدنه اصلی بخش کشاورزی ایجاد می‌کند، چون دولت آمده از طریق نهاد‌هایی که کاملا زیرمجموعه شان شرکت‌ها و موسسات و نهاد‌هایی که بدنه علمی وساخت علمی دارند رشد کرده و به سطحی از دانش رسیده که این دانش قابلیت انتقال به بخش خصوصی داشته باشد، چون همتراز با بخش خصوصی رشد نکرده، متاسفانه انتقال هم صورت نمی‌گیرد دست کم بخش خصوصی با توجه به اتفاقاتی که در سال‌های اخیر هم افتاده هم بحث خرده مالکی و کوچک شدن بخش کشاورزی و استفاده از زمین‌های کشاورزی کوچک که این‌ها مجبور هستند به بنگاه‌های زودبازده با توجه به اجاره بهایی که دارند تبدیل شوند و کشاورزان به شدت پرهیز می‌کنند از هرگونه پذیرفتن ریسکی در این راستا و خیلی عوامل دیگر باعث می‌شود که این تقابل و نزدیک شدن متاسفانه شکل نگیرد.
سوال: طبق آماری که ما داریم حدود ۴۰ پروژه تحقیقاتی اجرا شده، ۱۸ فناوری قابل تجاری سازی الان نتیجه اش را ما دست پیدا کردیم. می‌خواهم ببینم هزینه این تحقیقات چقدر است و این که آیا هزینه‌های تولید را در مزرعه بالا می‌برد این موضوع یا نه؟ اگر قرار باشد کشاورز استفاده کند آیا این هزینه‌ها بالا می‌رود در بخش کشاورزی یا نه؟
اشراقی: سوالتان خیلی کلی است، زمانی شما راجع به یک پروژه‌ای که صرفا یک کار تحقیقاتی آزمایشگاهی در آزمایشگاه اتفاق افتاده داریم صحبت می‌کنیم یک موقع راجع به فناوری که
سوال:کلا فناوری وقتی در اختیار کشاورز قرار می‌دهد آیا هزینه تولید را بالا می‌برد که باعث شود کشاورز استقبال نکند یا نه، هزینه تولید را پایین می‌آورد؟
اشراقی: هم بستگی دارد به دید کوتاه مدت و دید بلند مدت، من الان به یک گلخانه دار یک دستگاه مثلا ۲۰۰ میلیون تومانی را پیشنهاد می‌کنم سریع می‌آید با سود حاصل از فروش محصولش در انتهای سال می‌سنجد این ممکن است در لحظه اول عدد ۲۰۰ میلیون تومان و عدد ۵۰۰ میلیون تومان عدد بزرگی باشد، ولی وقتی شما سرشکنش می‌کنید در چند سال می‌بینید مثلا من می‌توانم با فروش یک سال، یک سال و نیم از بارم پول این دستگاه را در بیاورم پس بعد از یک سال و نیم این دستگاه می‌تواند به سودآوری برسد مثلا در بحث شیلات در آبزی پروری ادعایی که وجود دارد این است که یک مزرعه ۴۰ تنی می‌تواند با استفاده از فناوری نانو حباب اکسیژن، ظرفیت فوق متراکمی در حدود ۷۰ تن خروجی را داشته باشد یعنی چیزی حدود دو برابر و این عددی فوق العاده است یعنی اگر شما هزینه فایده اش را محاسبه کنید استفاده از این دستگاه کاملا سودآور است، اما در لحظه اول به طرف می‌گویند دو میلیارد پول دستگاه است ممکن است برایش خیلی پذیرشش سخت باشد.

سوال:با این شرایط الان سهم بهره برداران چقدر است یا استقبالشان چگونه است؟

اشراقی: فضا‌ها فرق می‌کند، کلا در گلخانه فضای گلخانه یک فضای متفاوت تری از کشت زراعی است، کشت زراعی خیلی تجربی است، افراد طی سالیان مختلف از پدران و اجدادشان چیز‌هایی را یاد گرفتند و همان کار‌ها را هم انجام می‌دهند، وزارت کشاورزی هم تمهیداتی برایشان اندیشیده است، در بخش گلخانه به عنوان یک فضای جدید فناوری نیازمند یک پایه دانش و سطح سواد حداقل جزئی است و افرادی که در فضای گلخانه فعالیت می‌کنند افرادی هستند البته چیز‌هایی که می‌گویم نسبی است و مطلق نمی‌گویم، ولی به نسبت در فضای گلخانه اوضاع کمی بهتر است پذیرش دانش و فناوری در فضای گلخانه بیشتر است در این زمینه است که ما توانستیم مثلا دستگاهی را به یک گلخانه درمنطقه آزاد ارس معرفی کنیم که از آن استفاده کند که گوجه فرنگی کشت می‌کرد خوب مقاومت کمتری به نسبت مزرعه دار می‌کنند. مسئله دیگر هم پذیرش ریسک متقاضیان یا شرکت‌های خصوصی هستند یا کشاورزان یا مزرعه داران در استفاده از فناوری، ستاد نانو برای این که این موضوع را حل و فصل کند در خیلی از موارد می‌آید به عنوان شرکت‌های پیشرو در استفاده از فناوری ریسک استفاده از فناوری را خودش متقبل می‌شود به این ترتیب شرکت‌ها با یک طیب خاطر بیشتری فناوری را می‌پذیرند و از آن استفاده می‌کنند و بعد که مزایا و ارزش هایش را می‌بینند حالا هم خودشان استفاده می‌کنند دستگاه خریداری می‌کنند و به تجهیزات مجهز می‌شوند و این که پیشنهاد می‌دهند الان این دستگاه‌ها را که مثلا در بخش‌های مختلف تهیه کنند و در اختیار قرار دهند، مثلا دو سال پیش در منطقه هشتگرد اطراف کرج که تعداد گلخانه‌ها زیاد است شاید کسی با فناوری تجهیزات سامانه نانو حباب آشنایی نداشت، اما الان بالغ بر ده گلخانه جداگانه مجهز به این فناوری شدند که روی کشت توت فرنگی کار می‌کنند. الان بزرگترین شرکت تولید کننده گوجه و فلفل دلمه‌ای که از بذور خارجی استفاده می‌کنند در منطقه آزاد ارس، این شرکت فکر می‌کنم یکی از بزرگترین گلخانه‌های حتی خاورمیانه باشد طرح توسعه‌ای شان فکر میکنم حدود ۲۵۰ هکتار است الان با ظرفیت ۸۰ هکتار گلخانه دارد کار می‌کند ۸۰ هکتار گلخانه ظرفیت قابل توجهی است.
سوال: شرکت‌های دانش بنیان ما الان چقدر ظرفیت دارند برای این که همانطور که فرمودید این فناوری با ریسک بالا است، بتوانند تسهیل کنند انتقالش به مزرعه را؟
اشراقی: همه محصولات که خدمتتان عرض کردم دانش بنیان است، در حوزه استفاده از نهاده‌های کشاورزی مثل کود کشاورزی، استفاده از کود‌های؟ اوره که می‌تواند بحث کاهش مصرف اوره را به همراه داشته باشد، به تبع کاهش آلودگی منابع آبی و کاهش آلودگی منابع خاکی، در موضوع استفاده از آفت کش‌ها، استفاده از نانو بایو آفت کش‌ها، محصولات دانش بنیان نانو بایو آفت کش ها، شرکت‌هایی هستند که الان در کشور تائیدیه ما را دارند و دارند کار می‌کنند، استفاده از فناوری پلاسما که در خیلی از محصولات کشاورزی در بحث تیمار بذور کاملا کاربرد دارد و باعث افزایش عملکرد بذور کشاورزی می‌شود. همه شرکت‌هایی که می‌گویم همه دانش بنیان هستند و از این طریق دارند خدمت رسانی می‌کنند، اما بحث ترویج خیلی مهم است.
سوال: یک خبری هم داشتیم که قرار است شبکه شرکت‌های نانو فناوری راه اندازی شود که بتوانند هم هماهنگ شوند و این‌ها سوق داده شود به سمت پروژه‌های تحقیقاتی اولویت دار، الان این وضعیت چطور است و این که آیا این شبکه راه افتاده است و این که چشم انداز سال آینده مان برای حضور فناورانه نانو در کشاورزی چیست؟
اشراقی: زیرساخت این شبکه از قبل تقریبا مهیا بوده و محتوایی که ما این چند سال جمع آوری کردیم در دسترس است، راه اندازی این شبکه خیلی اتفاق خوب ومبارکی است. مسئله اصلی موضوع ترویج این است یعنی آن پلت فرمی که رویش این شبکه می‌خواهد سوار شود و دسترس پذیر باشد برای کشاورزانی که هیچ اطلاع و آگاهی از فناوری نانو ندارند، شما حتما مستحضر هستید در بدنه زراعت کشور، فضای دانشی فوق العاده سطح پایینی دارد، به تبع توزیع فناوری نانو خیلی سخت می‌شود و بهترین حالتش عرضه محصولاتی است که صرفا متناسب با دانش کشاورز محترم قابلیت عرضه آن محصول وجود داشته باشد.
سوال: بله سهم ترویج هم در این قسمت خیلی باید پررنگ‌تر دیده شود.