آیت الله همیشه در صحنه

به گزارش سرویس وبگردی خبرگزاری صدا و سیما، آیت الله حائری مؤسس حوزه علمیه قم  ،آیت الله العظمی سید احمد موسوی خوانساری، احترام خاصی برای ایشان قائل بود و پشت سر شان نماز می خواند و وی را اعلم علمای شیعه می دانست.سید موسی صدر و شهید مطهری از شاگردان او هستند.

آیت الله العظمی سید احمد موسوی خوانساری (۱۳۰۹ - ۱۴۰۵ ق)، فقیه مجاهد شیعه در قرن چهاردهم هجری و از شاگردان آیت الله آخوند خراسانی بود.

سید احمد خوانسارى فرزند سید یوسف امام جمعه خوانسار، در ۱۸ محرم سال ۱۳۰۹ قمری در یک خانواده روحانی دیده به جهان گشود. او با سی تبار، نسب به حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) می‌رساند.

سید احمد علوم مقدماتی را در زادگاه خود از محضر علمای آن سامان، به ویژه مرحوم آیت الله حاج سید محمدحسن خوانساری (متوفی ۱۳۳۷ ه. ق) و دامادش، مرحوم آیت الله حاج سید علی‌اکبر خوانساری فراگرفت. 

سپس به حوزه اصفهان مهاجرت کرد و از محضر آیات عظام: مرحوم حاج میر محمدصادق مدرس، آخوند ملا عبدالکریم جزی و میرزا محمدعلی تویسرکانی دروس را فراگرفت.

خوانسارى آنگاه جهت تکمیل معلومات به دارالعلم نجف اشرف عزیمت کرد و در آن حوزه هزار ساله، دو سال در درس آیت الله آخوند خراسانی و چندین سال هم در درس مرحوم صاحب العروه و مرحوم آیت الله آقا ضیاء عراقی و اساتید دیگر فقه و اصول شرکت جست تا به مدارج عالیه علمی در بخش فقه، اصول، فلسفه و ریاضیات نائل آمد.

آیت الله خوانسارى سپس در سال ۱۳۳۵ ه. ق به ایران بازگشت و در اراک اقامت گزید و از محضر پرفیض آیت الله العظمی شیخ عبدالکریم حائری در اراک استفاده شایانی برد.

آیت الله سید احمد خوانساری ابتدا دروس سطوح و آنگاه خارج فقه و اصول تدریس می‌کرد. علاوه بر آن از اساتید خط و ریاضیات نیز به شمار می‌رفت و در تهران طالبان دانش دین در محضرش دروس خارج فقه را می‌آموختند. 

یکی از معاصران وی می‌نویسد: «در مسجد سید عزیزالله به اقامه جماعت و تدریس فقه استدلالی مشغول بودند و اکثر علماء تهران به مباحثه ایشان حاضر شده و استفاده می‌نمایند». او همواره به مطالب مهم می‌پرداخت و جزئیات را به دانش طلبان وامی گذارد. 

او در بحث به مبانی عالمان گذشته توجه ویژه داشت و نظریات آنان را به نقد می‌کشید. از جمله در مباحث او بار‌ها سخنان آقا ضیاء و مرحوم نایینی مورد بحث و کنکاش قرار می‌گرفت.

از حوزه تدریس آیت الله خوانساری شاگردانی توانمند و مجتهدینی ارزشمند به جامعه علمی حوزه تقدیم شد. برخی از شاگردان او در قم و تهران عبارتند از:

 سید موسی صدر

 شهید مرتضی مطهری

 حسینعلی منتظری

 سید رضا صدر

 سید محمدباقر ابطحی

 سید عبدالله شبستری

 سید رضی شیرازی

 محمدتقی شریعتمداری

 حسن خسروشاهی

 شیخ علی پناه اشتهاردی

 سید محمدباقر سلطانی.

از تألیفات این فقیه نامدار و زاهد پارسا، کتاب‌های زیر قابل ذکرند:

 جامع المدارک فی شرح المختصر النافع محقق حلی (م، ۶۷۶) در ۷ مجلد، یک دوره فقه استدلالی با دقت و گستردگی مطالب می‌باشد.

 حاشیه بر العروة الوثقی، که افکار فقهی آیت الله خوانساری را مطرح می‌سازد.

 رساله مناسک حج

 کتاب طهارت

 کتاب صلوة.

پس از آن که آیت الله حائری در سال ۱۳۴۰ ه. ق بنا به دعوت حوزه علمیه قم، در آن شهر اقامت گزید، مردم اراک از محضر ایشان درخواست نمودند که مرحوم خوانساری به جای ایشان اقامه جماعت و رفع مراجعات مردم را بنماید؛ مرحوم حائری با این امر موافقت کردند.

پس از مدتی اقامت در اراک در یکی از جلسات از آیت الله مؤسس حوزه علمیه قم شنیده شد که فرموده بودند که ما می‌خواستیم آقای سید احمد خوانساری، اعلم علمای شیعه باشد، ولکن ایشان قناعت کردند که اعلم علمای اراک باشند. به محض شنیدن این سخن که حاکی از رضایت ضمنی آیت الله حائری در مورد حضور ایشان در قم بود، آیت الله خوانساری به قم مهاجرت کرد و در این شهر اقامت می‌گزینند.

 پس از دو ماه از ورود ایشان، آیت الله حائری محل اقامت نماز جماعت خود را در مدرسه فیضیه به ایشان تفویض نموده و نماز خود را به ایشان اقتدا می‌کنند. 

به این ترتیب عدالت و شایستگی معنوی ایشان را تایید می‌فرمایند.

پس از درگذشت آیت الله حاج آقا یحیی سجادی، امام جماعت مسجد سید عزیزالله در محرم ۱۳۷۰ ه. ق، جمعی از اهالی تهران از مرجع بزرگ آیت الله بروجردی تقاضا می‌کنند که شخصیت بزرگی را به تهران اعزام نمایند تا در مسجد حاج سید عزیز الله اقامه جماعت نموده و به امور دینی مردم و حل و فصل مسائل مباشرت کند. 

مرحوم آیت الله بروجردی شخص باکفایت آیت الله خوانساری را که از نظر زهد، تقوا و مبارزه با هوای نفس مشهور عام و خاص بودند، به تهران اعزام و تا آخر عمر در مسجد حاج سید عزیزالله تهران به اقامه جماعت و تدریس خارج فقه و اصول مشغول، و عمر پربرکت خود را در خدمت به اسلام و حوزه‌های علمیه سپری کردند.

پس از رحلت آیت الله العظمی بروجردی، جمع کثیری از مردم ایران و برخی از کشور‌های مجاور، به آیت الله خوانساری رجوع و از رساله ایشان استفاده کردند، و در اواخر، مرجعیت ایشان عظیم‌تر و فراگیرتر گردید، به حدی که اداره مالی حوزه‌های علمی ایران و سایر بلاد، بیشتر بر دوش مبارک ایشان قرار داشت، و آنچنان از نظر امکانات مالی نیرومند و پرتوان بود که شهریه اش چندین ماه پس از رحلت نیز استمرار داشت.

*مبارزات سیاسی آیت الله خوانساری:
آیت الله سید احمد خوانساری در اعلامیه‌ای با رفراندوم رژیم شاه مخالفت نمود و شرکت در آن را در حکم محاربه با امام زمان (عج) دانست و یا در پی بازداشت امام خمینی (ره) در خرداد ۴۲ ایشان به این عمل اعتراض و به ملاقات امام خمینی (ره) وآیت الله قمی به پادگان عباس آباد تهران تشریف بردند و نیزدر پی تبعید امام به ترکیه ایشان داماد خود مرحوم آیت الله سید فضل الله خوانساری را به ترکیه فرستاد تا با امام (ره) ملاقات و در تسهیلات امور اقدام نماید. پس از تبعید امام (ره) به عراق در مهر ۱۳۴۴ تلگرافی از سوی ایشان به نجف مخابره و سلامتی و موفقیت امام را از خداوند مسئلت نمودند.

آیت الله خوانسارى از آغاز نهضت اسلامی به رهبری روحانیت، سهم ارزنده و مؤثری داشته اند و حق بزرگی نسبت به شکل گیری پایه‌های انقلاب اسلامی دارند. 

در آن روز‌های نخستین که همراه دیگر علما در بازار تهران به حالت اعتراض نسبت به اعمال دستگاه حرکت می‌کردند، مورد هجوم پلیس و ماموران امنیتی قرار گرفتند و مقداری از ناحیه پا جراحت برداشتند. از ایشان اعلامیه‌های متعددی درباره انقلاب صادر شده است.

ایشان به مناسبت تبعید حضرت امام به ترکیه و توقیف برخی دیگر از بزرگان، اعلامیه زیر را صادر نمودند: «بسم اللّه الرحمن الرحیم الحمدللّه رب العالمین والصلوه والسلام علی خیرخلقه محمد و آله الطاهرین ولا حول ولا قوه الا باللّه العلی العظیم. 

حوادث اسف آور یکی دو روز اخیر که منجر به قتل و جرح یک عده مردم بی گناه و توقیف حضرت آیت الله خمینی و آیت الله قمی و دیگر آقایان عظام شده است، موجب کمال تاثر و تاسف حقیر گردید. با کمال تعجب مشاهده می‌شود مسئولین امنیت کشور با نهایت گستاخی حضرات آقایان مراجع عظام و علمای اعلام دامت برکاتهم را موافق اموری که مبانیت آن‌ها با شرع مطهر محرز و مکرر تذکر داده شده است، جلوه می‌دهند.

حقیر در این موقع حساس، لازم می‌دانم اولیاء امور را متذکر سازم انجام این گونه اعمال ضدانسانی نسبت به حضرات علمای اعلام و قتل و جرح مردم بی پناه، نه تنها موجب رفع غائله نخواهد بود بلکه جز تشدید امور و ایجاد تفرقه و وخامت اوضاع، اثر دیگری نخواهد داشت موجب کمال تاسف است که باید حریم مقدس اسلام و روحانیت از طرف اولیای امور این چنین مورد تجاوز قرار گیرد. انا للّه و انا الیه راجعون. از خداوند متعال عز اسمه مسالت دارم که اسلام و مسلمین را در کنف عنایات خود از همه حوادث، مصون و محروس بدارد و ما توفیقی الا بالله، علیه توکلت والیه انیب الاحقر احمد الموسوی الخوانساری، ۱۳ محرم ۱۳۸۳ هـ. ق».

آیت الله سید احمد خوانسارى الگوی اخلاق برای نسل دیروز و امروز بود. با داشتن مقام علمی والا هیچگاه اصول اخلاقی را فراموش نمی‌کرد. چنان مهر اهل بیت در جانش نفوذ کرده بود که کردارش نیز بوی علوی می‌داد. 

بعد از گذشت سالها، خوشه چینان مکتب سید از زهد و ساده زیستی او به عنوان مشخصه اصلی زندگیش یاد می‌کنند.

با این که وی پرداخت شهریه هنگفت طلاب تهران، مشهد، قم و نجف را بر عهده داشت، هرگز در آن‌ها تصرف نکرد و تا آخرین لحظه‌ای که در قید حیات بود، خانه‌ای هر چند محقر تهیه نکرد و عمرش را در منزل استیجاری گذراند.

حضرت آیت الله خوانساری، احتیاط را اصل مسلم زندگی خود قرار داده بود. آیت الله ابوطالب تجلیل می‌گوید: احتیاط او در امور شرعی زبانزد عام و خاص بود تا آنجا که وجوهات شرعیه را هرگز در منزل نگاه نمی‌داشت و آن را نزد یکی از تجار امین می‌گذاشت و به نیازمندان حواله می‌داد تا به این طریق احتمال هر نوع تصرف در آن پول‌ها از بین برود. در امور سیاسی نیز همین شیوه را پیش گرفت.

عظمت شخصیت او تا آن حد است که آیت الله العظمی حائری درباره اش می‌گفت: «اجتهاد را به هر معنی تفسیر کنیم، آیت الله خوانساری مجتهد بود و عدالت را به هر گونه معنی کنیم، او عادل بود». امام خمینی رحمة الله علیه نیز آنجا که به جامع المدارک استناد می‌کند، به مقام علمی و تقوا و احتیاط آیت الله سید احمد خوانساری اشاره کرده و از او به بزرگی نام می‌برد.

هر تازه وارد ابتدا ورود با قامت ایستاده او مواجه می‌شد. به احترام همه می‌ایستاد و مخصوصاً برای سادات احترامی بیشتر قایل بود. به دید و بازدید تمام علما می‌رفت، هیچگاه در مجلس تکیه نزد و چهار زانو ننشست و کمال ادب و تواضع را مبذول داشت و آنگاه که امام خمینی به ایران آمد، با وجود کهنسالی به دیدارش شتافت و پیروزی نور بر سپاه جهل را به ایشان تبریک گفت.

محمد شریف رازی نویسنده محقق، از قول یکی از معتمدین درباره مقام عرفان و اتصال به ماوراء عالم امکان سید می‌نویسد: «او صاحب بینش و بصیرت خاص خویش بود... یکی از بازرگانان مورد اعتماد تهران می‌گفت: روزی در خدمت ایشان بودم و هیچکس دیگر نبود. آقا ناگاه فرمود: فردی در خانه است و خواسته‌ای دارد. عرض کردم: آقا کسی زنگ نمی‌زند. 

فرمود: چرا کسی هست این پاکت را به او بدهید تا برود. پاکت را گرفتم و جلو در آمدم، شخص محترمی را دیدم که قدم می‌زند. او را صدا کردم و گفتم شما زنگ زدید؟ گفت خیر. پرسیدم کاری دارید؟ گفت: آری، همسرم بیمار است و برای بستری شدن هشت هزار تومان کسری دارم... پاکت را به او دادم. او همانجا باز کرد و پول‌ها را شمرد. درست هشت هزار تومان بود».

مرحوم آیت الله سید احمد خوانسارى، سرانجام پس از ۹۶ سال عمر پربرکت، در روز شنبه ۳۰ دی ماه سال ۶۳ (مطابق ۲۷ ربیع الثانی ۱۴۰۵ هـ. ق) دار فانی را وداع گفت و به دیار جاودان شتافت. پیکر مطهر ایشان به قم انتقال یافته و در جوار استاد بزرگوار خود، در حرم کریمه اهل بیت حضرت معصومه (علیهاالسلام) به خاک سپرده شد.

 

منبع: دانشنامه اسلامی،صاحب نیوز