بازنمایی مکان رویداد قرائت حدیث «سلسله‌الذهب» در نیشابور

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز خراسان رضوی، مدیرگروه فرهنگ و هنر اسلامی در نشستی علمی به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی گفت: نیشابور از مراکز فرهنگی، تمدنی ایران است و تأثیر انکارناپذیری در فرهنگ و تمدن ایران دارد.
دکتر رضا نقدی ابراز کرد: اولین مدارس جهان اسلامی و نخستین مراکز مذهبی در نیشابور ایجاد شده است و در قرون اولیه هجری، اولین حکومت نیمه‌مستقل ایران توسط طاهریان در نیشابور شکل گرفت و درگذشته این شهر مرکز سپه‌سالاران شناخته می‌شد و مراکز فرهنگی متعددی در این شهر شکل‌گرفته است.
وی ادامه داد: این شهر در قبل از اسلام شامل کهن دژ بود و طاهریان، سامانیان، غزنویان و سلجوقیان به گسترش اسلام در این شهر کمک کردند، اما متأسفانه پس از حمله غز‌ها و مغول‌ها این شهر به‌کلی از بین رفت و هرگز نتوانست قدعلم کند.
این پژوهشگر تصریح کرد: منابع رجالی متعددی در مورد نیشابور سخن گفته‌اند که کتاب «تاریخ دمشق» ابن عساکر و «تاریخ بغداد» و «عیون اخبارالرضا (ع)» از جمله آنهاست که می‌توان تااندازه‌ای ساختار نیشابور قدیم را بازسازی کرد.
وی با بیان این که امام رضا (ع) در سال ۲۰۰ هجری وارد نیشابور شدند و مدتی در این شهر اقامت کردند، خاطر نشان کرد: امام هشتم، حدیث مهم و فاخر سلسله‌الذهب که اشاره به حقانیت شیعه و امامان معصوم (ع) است را در این شهر بیان کردند و این موضوع برای ما خراسانی‌ها افتخار بزرگی است.

مکان‌یابی دقیق بر اساس اسناد اصیل

استاد دانشگاه شهید بهشتی و پژوهشگر رویداد قرائت حدیث «سلسله‌الذهب»  گفت: در مورد مکان رویداد و قرائت حدیث، مهم‌ترین قسمت بحث، مکان‌یابی و حفظ اصالت است. 
نعمتی مهر  افزود : یکی از اسنادی که به موضوع مکان قرائت حدیث سلسله الذهب اشاره کرده، باب ۳۷ کتاب عیون اخبارالرضا (ع) است، که از فضایی به نام «مُربعه» یاد می‌کند؛ چیزی که امروزه به آن چهارسو می‌گویند، در نیشابور دو مربعه بزرگ و کوچک موجود بوده که این حدیث در مربعه بزرگ قرائت شده است.
وی تاکید کرد: یکی از درخشان‌ترین افرادی که در مورد نیشابور کار تاریخی انجام داده «ریچارد بولیت»، استاد دانشگاه کلمبیاست که برخی از عناصر مهمی همچون مسجد جامع و مربعه را مشخص کرده است که ما این عناصر را شناسایی و موقعیت بازار مربعه، کهن دژ و سایر عناصر را مشخص کردیم.
نعمتی مهر گفت: بنابر بسیاری از اسناد تاریخی، حدیث سلسله‌الذهب در جایی به نام مربعه قرائت شده است و بازار‌های نیشابور در خارج از شهر با عنوان مربعه الکبیره و مربعه الصغیره قرار گرفته است و در سندی آمده است که، بازار مربعه بزرگ حوالی مسجد جامع است. 
وی ابراز کرد: به‌احتمال بسیار زیاد این حدیث در هنگام خروج از دروازه شهر و در بازار اصلی شهر قرائت شده است. در واقع مسجد جامع نزدیک‌ترین سایت ارزشمندی است که در محدوده نزدیک قرائت حدیث است و توسط ریچارد بولیت نیز تأیید شده است.