زلزله، سیل و فرونشست زمین ۳ تهدید بزرگ در بردسکن

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای مرکز خراسان رضوی، شهر بردسکن در استان خراسان رضوی با سه چالش جدی زیست‌محیطی مواجه است که امنیت، جان و مال ساکنان را به خطر انداخته‌اند: زلزله، سیل و فرونشست زمین.

این تهدیدها نه تنها زیرساخت‌های شهری و روستایی را تحت فشار قرار داده، بلکه نگرانی‌ها درباره تاب‌آوری جامعه در برابر بحران‌های طبیعی را نیز افزایش داده‌اند. زلزله‌های ناشی از گسل‌های فعال، سیل‌های ویرانگر در فصل بارانی و فرونشست زمین به دلیل برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، تصویری نگران‌کننده از آینده ترسیم می‌کنند که نیازمند رویکرد ملی برای مدیریت بحران و کاهش خسارات است. این گزارش به بررسی ریشه‌های این مخاطرات و پیامدهای انسانی و اقتصادی آنها بر زندگی مردم بردسکن می‌پردازد.

فرونشست زمین در بردسکن: هشدار جدی از بحران آب و خاک
مهندس رضا رمضانی، کارشناس ارشد امور منابع آب شهرستان گفت: دشت بردسکن به دلیل کسری مخزن و افت سطح آب‌های زیرزمینی از سال ۱۳۶۱ ممنوعه شده و این ممنوعیت همچنان ادامه دارد. همچنین کیفیت آب زیرزمینی این دشت کاهش یافته و به عنوان دشت ممنوعه در استان خراسان رضوی شناخته می‌شود. 

او اضافه کرد: در دشت ممنوعه بحرانی بردسکن، ۳۶۳ حلقه چاه با مصرف سالیانه بیش از ۱۰۷ میلیون متر مکعب وجود دارد که حدود ۹۶ درصد از این مقدار در بخش کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. دشت بردسکن در سال آبی ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ با افت سالانه ۸ سانتی‌متر مواجه شده است.

جانشین امور منابع آب شهرستان‌های بردسکن و کاشمر افزود: افت سطح آب‌های زیرزمینی منجر به نشست زمین می‌شود که در اثر فشار ستون آب در لایه اشباع ایجاد می‌شود. 

مهندس رمضانی خاطرنشان کرد: برداشت بی‌رویه از مخازن زیرزمینی باعث کاهش فشار هیدروستاتیک و از بین رفتن پایداری ساختار آبخوان شده و موجب فشرده شدن ذرات و کاسته شدن فضاهای مفید به‌ویژه در خاک‌های رسی و سیلیسی می‌گردد. 

او اظهار داشت: دشت ممنوعه بحرانی بردسکن به خاطر بهره‌برداری بیش از حد از آب‌های زیرزمینی دچار پدیده فرو نشست زمین شده که این مسئله در دو شکل نمایان است: یکی تحکیم رسوبات در مرکز دشت و دیگری بروز درزها و شکاف‌های عمیق در حاشیه جنوبی دشت.

فرونشست زمین و سیلاب‌های ویرانگر! 

کارشناس ارشد منابع آب شهرستان بردسکن به خطرات ناشی از فرونشست زمین و سیلاب‌ها اشاره کرد و اظهار داشت: نشست زمین به کاهش مخزن آب‌های زیرزمینی، افزایش سیلاب‌ها، تخریب زیرساخت‌ها و آلودگی منابع آب منجر می‌شود. خطر فرونشست زمین در بردسکن بسیار بالا است. 

وی همچنین به اهمیت رودخانه‌ها و مسیل‌ها به عنوان رگ‌های دشت پرداخت و گفت: هر گونه تعرض به بستر و حریم این منابع می‌تواند خسارات جبران‌ناپذیری به بار آورد. دشت ممنوعه بحرانی بردسکن با وسعت ۲۵۹۳ کیلومتر مربع دارای رودخانه‌ها و مسیل‌های زیادی است. 

رمضانی افزود که بارش‌های شدید و کوتاه مدت باعث سیلاب‌هایی شده که خساراتی به همراه داشته و دلیل اصلی آن تجاوز به حریم مسیل‌هاست. در سال جاری، لایروبی ۱۰ کیلومتر از مسیل‌های مختلف توسط اداره منابع آب انجام و با دستورات قضایی تخلفات شناسایی شده رفع شده است. وی از مردم خواستند هر گونه تعرض به حریم کال‌ها را گزارش کنند.

بردسکن در محاصره سه بحران: زلزله، سیل و فرونشست زمین

مهندس محمد جواد صفرنژاد، فرماندار شهرستان، گفت: با وجود تدوین نقشه مدیریت بحران، نیاز به اعتبار کافی برای پیشگیری از این مشکلات حس می‌شود. رئیس شورای مدیریت بحران بر لزوم توانمندسازی شهرستان در برابر این تهدیدات تأکید کرد. صفرنژاد به آمادگی کامل دستگاه‌های اجرایی و خدماتی در مواقع بحران اشاره کرد و عنوان نمود که آموزش باید در اولویت قرار گیرد تا مدیران بتوانند با همکاری یکدیگر بحران‌ها را کنترل و مدیریت کنند. همچنین بر بهبود زیرساخت‌ها در شهرستان تأکید کرد.

شهردار بردسکن هم گفت: این شهرستان در معرض زلزله قرار دارد و به دلیل فرونشست زمین و احتمال بروز سیل در زمان بارش‌های شدید نیاز به همکاری همه دستگاه‌های اجرایی و خدماتی در مواقع بحران است تا خدمات به مردم بدون وقفه ارائه شود.

مهندس محمد حسین مدیح افزود: بیش از ۱۵ هزار واحد مسکونی و تجاری در بردسکن شناسایی شده‌اند که بیش از ۵۰ درصد عمر مفید آنها سپری شده و استانداردهای نظام مهندسی را رعایت نکرده‌اند. وی اعلام کرد که با نظارت‌های شهرداری‌ها، ۸۰ تا ۹۰ درصد ساخت و سازها اصول مهندسی را رعایت می‌کنند. به گفته عضو هیئت مدیره سازمان همیاری شهرداری‌های خراسان رضوی، بیش از ۱۰۰ شهرداری در استان فعالیت دارند و تمام تلاش ما براین است اعتبارات و تجهیزاتی که به استان اختصاص داده می‌شود به صورت عادلانه بین شهرداری‌ها توزیع شود.

 ۸۵ درصد شهرستان در معرض سیل و گسل‌های فعال
رضا فخری، رئیس اداره آتش‌نشانی و خدمات ایمنی بردسکن، از تدوین نقشه مدیریت بحران شهرداری خبر داد و گفت: بیش از ۱۰ نقطه در شهر بردسکن مستعد سیلاب است. برنامه‌ریزی شده تا در هنگام وقوع سیلاب، تیم‌های عملیاتی آتش‌نشانی با همکاری داوطلبان، اقدام به پیشگیری از آب‌افتادگی و مشکلات دیگر کنند. وی اشاره کرد که بیشترین مشکلات در زمان سیل در بافت فرسوده جنوب شهر اتفاق می‌افتد و آتش‌نشانی با دو ایستگاه و تجهیزات، برای خدمت‌رسانی به شهروندان آماده است. همچنین ۸۵ درصد وسعت شهرستان بردسکن در منطقه سیل‌خیز قرار دارد.

علی حاجی نژاد، معاون عمرانی فرماندار بردسکن، با اشاره به اینکه ایران یکی از کشورهای لرزه‌خیز جهان است، بیان کرد: ۷۰ درصد مساحت کشور بر روی گسل‌ها یا در نزدیکی آن‌ها واقع شده و بیش از ۶۰۰ شهر در کمربند زلزله قرار دارند، در حالی که کمتر از ۳ درصد شهرها جز مناطق کم‌خطر محسوب می‌شوند. وی افزود: با توجه به جغرافیای شهرستان بردسکن، تقریباً ۸۵ درصد آن در معرض سیلاب است و سرعت تولید خطر در کشور رو به افزایش است؛ ۹۰ گسل فعال و ۲۱ گسل حساس در خراسان رضوی نشان می‌دهد که باید همواره آماده باشیم.

۶۵ درصد خانه‌های روستایی غیرمقاوم در برابر زلزله
مدیر بنیاد مسکن شهرستان بردسکن گفت: طبق سرشماری، ۱۲ هزار و ۵۰۰ واحد مسکونی در این شهرستان وجود دارد که فقط ۳۵ درصد آن‌ها مقاوم‌سازی شده و ۶۵ درصد غیرمقاوم هستند. رضا احمدی فر افزود: بردسکن در منطقه زلزله‌خیز قرار دارد و لازم است روستاییان از تسهیلات مقاوم‌سازی بنیاد مسکن بهره‌مند شوند. از سال ۱۳۸۵، ۳ هزار و ۶۰۰ متقاضی به بانک معرفی شده‌اند که ۲ هزار و ۶۰۰ نفر موفق به تکمیل فرایند مقاوم‌سازی شدند. در سال گذشته، ۵۲۳ فقره وام ۳۵۰ میلیون تومانی با نرخ ۵ درصد به این شهرستان تخصیص یافته و از این تعداد، ۳۸۰ نفر قرارداد امضا کرده‌اند.

حسن جوان، مدیر جمعیت هلال احمر بردسکن، به تدوین نقشه خطرپذیری شهرستان و شناسایی نقاط حادثه‌خیز اشاره کرد و افزود: اطلاعات لازم در بحران‌ها جمع‌آوری شده و مکان‌هایی برای اسکان و تأمین اقلام ضروری مشخص شده است. 

بابک نوراللهی، معاون دبیر ستاد آتش‌نشانی کشور گفت: ایران به دلیل وقوع زلزله، از خطرپذیری بالایی برخوردار است و ضروری است که دستگاه‌های امدادگر آمادگی کامل داشته باشند و در هر خانواده یک امدادگر آموزش‌دیده وجود داشته باشد. وی، شهرستان بردسکن را در معرض خطر زلزله، سیل و فرونشست زمین دانست و گفت که دولت اعتباراتی در بودجه برای مدیریت بحران پیش‌بینی کرده که باید در بخش پیشگیری و جبران خسارات هزینه شود، اما پرداخت‌ها همیشه متناسب با خسارات وارده نیست.

سخن آخر:

شهرستان بردسکن در استان خراسان رضوی با سه بحران جدی زیست‌محیطی مواجه است: زلزله، سیل و فرونشست زمین. این تهدید‌ها نه تنها زیرساخت‌های شهری و روستایی را تخریب کرده‌اند، بلکه امنیت و معیشت ساکنان را نیز به خطر انداخته‌اند. فرونشست زمین ناشی از برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی، سیل‌های ویرانگر به دلیل تجاوز به حریم رودخانه‌ها و خطر زلزله به دلیل قرارگیری روی گسل‌های فعال، تصویری هشداردهنده از آینده این منطقه ترسیم می‌کند. مسئولان بر لزوم مقاوم‌سازی ساختمان‌ها، افزایش آمادگی دستگاه‌های امدادی و تخصیص اعتبارات کافی برای مدیریت بحران تأکید کرده‌اند. با این حال، بدون مشارکت عمومی و برنامه‌ریزی جامع، مقابله با این چالش‌ها دشوار به نظر می‌رسد. آینده بردسکن در گرو اقدامات فوری و هماهنگی بین‌دستگاهی برای کاهش خسارات و افزایش تاب‌آوری جامعه است.

خبرنگار: علی نوری

سردبیر: بردسکن