رتبه ۲۰ جایگاه فناوری و نوآوری جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۲۵

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ علویان مهر گفت: موسسه ISC وظیفه رصد و پایش علم و فناوری جمهوری اسلامی ایران و کشور‌های اسلامی را بر عهده دارد. رصد جایگاه فناوری و نوآوری می‌تواند به برنامه ریزان و سیاستگذاران حوزه علم و فناوری کمک کند.

وی اظهار داشت: شناخت وضع موجود، مهمترین گام برای برنامه ­ریزی و سیاست­ گذاری آینده در مورد هر نظام است. نظام علم و فناوری کشور‌ها نیز به عنوان نظامی گسترده، پیچیده و دارای اجزا و ابعاد رسمی و غیر رسمی از این قاعده مستثنی نبوده و به منظور برنامه­ ریزی و سیاست­گذاری در مورد آن، شناخت دقیق وضع موجود و همچنین تعقیب روند تغییرات در طول زمان در مقایسه با دیگر کشور‌ها ضروری است.

علویان مهر گفت: یکی از معتبرترین نظام­‌های فناوری و نوآوری جهانی، سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو) است. هدف اصلی این سازمان، پیشبرد و توسعه­ نظام بین المللی مالکیت فکری برای پرورش نوآوری و خلاقیت در سطح جهان است و به منظور نیل به این مهم، کنوانسیون‌ها و معاهدات متعدّدی با نظارت وایپو بین کشور‌های عضو این سازمان منعقد شده است که می ­تواند موجب افزایش همکاری­‌های بین ­المللی در ارتقای حمایت از مالکیت فکری شود.

رئیس مؤسسه ISC گفت: شاخص جهانی نوآوری وایپو (GII) از ۷ رکن تشکیل شده است؛ هر رکن نیز از سه زیررکن (مجموعا ۲۱ زیررکن و و هر زیررکن از چندین شاخص) مجموعا ۸۱ شاخص تشکیل شده است. هفت رکن شاخص جهانی نوآوری در دو دسته ورودی و خروجی سامان یافته ­اند. در دسته ورودی­‌های نوآوری (عوامل ایجاد کننده) که نشان دهنده توانایی اقتصاد یک کشور به منظور انجام فعالیت­‌های نوآورانه است، ارکان نهادی یا موسسات، پژوهش و سرمایه انسانی، زیرساخت ­ها، پیچیدگی بازار، و پیچیدگی کسب وکار و در دسته خروجی ­های نوآوری که نتایج فعالیت ­های نوآورانه در اقتصاد یک کشور را نشان می ­دهد، دو رکن خروجی ­های دانشی و فناورانه و خروجی ­های خلاق وجود دارند. امتیاز هر کشور در هر یک از ارکان هفت ­گانه، از طریق محاسبه میانگین ساده امتیاز زیررکن ­ها به دست می ­آید.

علویان مهر ادامه داد: با توجه به مطالب ذکر شده، بررسی و تحلیل جایگاه جمهوری اسلامی ایران در شاخص ­های فناوری و نوآوری در رتبه بندی­‌های معتبر جهانی از جمله وایپو اهمیت زیادی دارد.

جدول شماره ۱، وضع کشور‌های پیشرو جهانی در شاخص ­های ۷ گانه فناوری و نوآوری را براساس گزارش وایپو ۲۰۲۵ نشان می ­دهد.

وی ادامه داد: با توجه به جدول شماره ۱، در بین کشور‌های پیشرو جهانی، کشور‌های سوئیس، سوئد و آمریکا در بالاترین رتبه ­ها در شاخص ­های ۷ گانه فناوری و نوآوری قرار گرفته‌اند. کشور سوئیس در شاخص خروجی ­های خلاق، کشور آمریکا در شاخص پیچیدگی بازار و پیچیدگی کسب و کار، سنگاپور در شاخص موسسات، کره جنوبی در شاخص پژوهش و سرمایه انسانی و چین در شاخص خروجی‌های دانش و فناوری رتبه ­های اول را به خود اختصاص داده ­اند.

رئیس مؤسسه ISC گفت: در بین کشور‌های پیشرو اسلامی، کشور‌های امارات، مالزی و ترکیه در شاخص ­های ۷ گانه فناوری و نوآوری بالاترین جایگاه‌ها را داشته‌اند. کشور جمهوری اسلامی ایران رتبه ۷۰ جهانی و رتبه ۱۱ در بین کشور‌های اسلامی را به خود اختصاص داده است.

وی افزود: براساس گزارش ­های شاخص جهانی نوآوری، جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۲۰ رتبه ۶۷، ۲۰۲۱ رتبه ۶۰، ۲۰۲۲ رتبه ۵۳، در سال ۲۰۲۳ رتبه ۶۲، در سال ۲۰۲۴ رتبه ۶۴ و در سال ۲۰۲۵ رتبه ۷۰ را به خود اختصاص داده است. بهترین رتبه جمهوری اسلامی ایران در ۵ سال اخیر به سال ۲۰۲۲ با رتبه ۵۳ بر می‌گردد (نمودار ۱). نمودار ۱ روند رتبه جمهوری اسلامی ایران در بازه زمانی ده ساله را نشان می‌دهد که نشان از بهبود عملکرد فناوری و نوآوری ایران در بازه زمانی ده ساله می‌باشد. همچنین رتبه ایران در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال ۲۰۲۴ شش پله افزایش داشته است. براساس گزارش ده سال اخیر وایپو، روند رتبه جمهوری اسلامی ایران از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ کاهشی و از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ مجدد روند افزایشی شده است.

رئیس مؤسسه ISC گفت: براساس جدول شماره ۲، رتبه‌ی جمهوری اسلامی ایران در مجموع خروجی‌های دانش و فناوری ۳ رتبه بهبود یافته است. در سال ۲۰۲۵ بهترین رتبه ایران در شاخص خروجی‌های دانش و فناوری مربوط به زیرشاخص اثرگذاری دانش (رتبه ۲۴ جهانی) می‌باشد.

وی ادامه داد: یکی از نقاط قوت کشور در سال ۲۰۲۵ مربوط به اثرگذاری دانش است. بررسی گزارش ­های سالانه وایپو نشان می­ دهد که طی سال­‌های گذشته، علاوه بر عملکرد خوب کشور در تولید دانش، اثرگذاری و تبدیل دانش به خروجی مطلوب بوده است. در سال ۲۰۲۵ در زمینه اثرگذاری و تبدیل دانش به خروجی مطلوب، وضعیت نسبت به سال­‌های قبل بهبود یافته است که این مرهون ارتباط بهتر و موثرتر بین مراکز تولید علم و مراکز صنعتی، توسعه کیفیت و کمیت شرکت‌های دانش‌بنیان و حمایت ملی از مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری است. به طور کلی کارکرد نشر دانش از جمله کارکرد‌های ضعیف نظام نوآوری ایران بر اساس این گزارش است.

علویان مهر در پایان گفت: بررسی چند ساله شاخص‌های نوآوری نشان می ­دهد که رتبه جمهوری اسلامی ایران در مجموع خروجی‌های خلاق ۷ رتبه بهبود یافته است. در زیرشاخص دارایی‌های نامشهود (دارایی‌های فکری) رتبه جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۲۵، ۱۴ بوده است.