دیابت تلخ‌ترین قند دنیا

به گزارش خبرنگار حوزه بهداشت و سلامت گروه علمی فرهنگی هنری خبرگزاری صدا و سیما، امسال هفته ملی دیابت در کشور (شنبه ۲۴ آبان) در حالی آغاز می‌شود که تلخی این بیماری در این روز‌های کرونایی تشدید شده چرا که اطلاعات اولیهٔ به دست‌آمده نشان می‌دهد که افراد دیابتیک یا دارای هر بیماری زمینه‌ای دیگر، بیشتر در معرض ابتلا به نوع شدید بیماری کرونا هستند.

محققان در حال بررسی چگونگی اثر ویروس کرونا بر سیستم ایمنی هستند و بر این باورند که بیماران مبتلا به دیابت در صورت ابتلا به کرونا علائم شدیدتری را تجربه می‌کنند. این بیماران بیشتر دچار عفونت‌های مختلف از جمله عفونت‌های تنفسی می‌شوند و امکان شدید بودن عفونت در آن‌ها بیشتر است، زیرا قند خون بالا توان سلول‌های ایمنی را در مبارزه با عفونت کم می‌کند؛ بنابراین افراد با قند خون بالا به علت ضعف در سیستم ایمنی در مقابل عفونت‌های ریوی حساس‌تر هستند. البته هنوز اطلاعات کاملی در مورد وجود ارتباط احتمالی بین قند خون کنترل‌شده و کووید۱۹ وجود ندارد.

سازمان بهداشت جهانی همراه فدراسیون بین‌المللی دیابت از سال ۱۹۹۱، روز ۱۴ نوامبر برابر با ۲۳ آبان هر سال (امسال ۲۴ آبان) را با نام «روز جهانی دیابت» نام گذاری کرده‌اند. تا به این بهانه روزی هم برای بالابردن سطح اطلاعات و آگاهی همه مردم دنیا از این بیماری شایع داشته باشیم و همراه با ۱۷۰ کشور جهان با بیماران دیابتی هم‌صدا شویم. اگرچه دیابت درمان‌پذیر نیست، اما قابل کنترل است. 

روز ۱۴ نوامبر در واقع سالروز تولد دکتر فردریک بانتینگ است. او محققی است که با همکاری چارلز بست برای نخستین بار در سال ۱۹۲۲ انسولین را برای درمان افزایش قند خون بیماران دیابتی معرفی کرد. امسال یکصدمین سال کشف انسولین است. 

سازمان بهداشت جهانی از سال ۲۰۰۹ برنامه‌های روز جهانی دیابت را بر ۲ اصل آموزش و پیشگیری از دیابت بنا نهاده که این خود نشان‌دهنده میزان اهمیت این دو موضوع است. 

موضوع آگاهی و خود مراقبتی شهروندان همراه با فراخوان بسیج همگانی برای مواجهه با این بیماری که گران‌ترین بیماری فراگیر غیر مسری جهان نام گرفته با بالا رفتن آمار مبتلایان به دیابت در ایران و جهان تبدیل به نیازی جدی و تامل برانگیز برای دولت‌ها و مردم شده است.

به تعدادی بیماری که شامل مشکلات مربوط به هورمون انسولین می‌شود، دیابت گفته می‌شود. پانکراس (عضوی که پشت معده قرار دارد) به طور طبیعی انسولین آزاد می‌کند تا در ذخیره و مصرف قند و چربی حاصل از غذایی که می‌خورید به بدن کمک کند. درصورتی که یکی از موارد زیر رخ دهد، دیابت پیش می‌آید:

پانکراس انسولین ترشح نکند

مقدار انسولینی که توسط پانکراس ترشح می‌شود اندک باشد

بدن واکنش مناسبی نسبت به انسولین نشان ندهد. به این وضعیت «مقاومت به انسولین» گفته می‌شود

دیابت نوع ۱

دیابت نوع ۱ زمانی اتفاق می‌افتد که سلول‌های پانکراس (به نام سلول‌های بتا) که وظیفه‌ی تولید انسولین را برعهده دارند توسط سیستم ایمنی از بین بروند. هیچ انسولینی در بدن این افراد تولید نمی‌شود و به همین دلیل باید برای کنترل قند خون انسولین تزریق کنند.

اغلب دیابت نوع ۱ در افراد کمتر از ۲۰ سال رخ می‌دهد، ولی ممکن است در هر سنی اتفاق بیفتد.

بدن افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، برخلاف دیابت نوع ۱، انسولین تولید می‌کند. با این حال، یا انسولینی که توسط پانکراس ترشح می‌شود کافی نیست یا بدن نسبت به انسولین مقاومت نشان می‌دهد. زمانی‌که میزان انسولین کافی نباشد یا آنطور که باید از انسولین استفاده نشود، گلوکز وارد سلول‌های بدن نمی‌شود.

دیابت نوع ۲ شایع‌ترین نوع دیابت است که تقریبا ۱۸ میلیون نفر از افراد آمریکا به آن مبتلا هستند. درحالی‌که بسیاری از این موارد قابل پیشگیری است، عوارض ناشی از دیابت مانند از دست دادن بینایی، قطع عضو غیر تروماتیک و نارسایی مزمن کلیه که به دیالیز احتیاج پیدا می‌کند، گریبان بسیاری از افراد بزرگسال را گرفته است. دیابت نوع ۲ اغلب در افراد بالای ۴۰ سال که اضافه وزن دارند رخ می‌دهد، ولی ممکن است در افرادی که اضافه وزن ندارند هم اتفاق بیفتد. به علت افزایش چاقی افراد جوان، امروزه دیابت نوع ۲ در بین کودکان نیز دیده می‌شود که گاهی به آن «دیابت تدریجی بزرگسالی» گفته می‌شود.

برخی می‌توانند با کنترل وزن، نظارت بر رژیم غذایی و ورزش منظم دیابت نوع ۲ را کنترل کنند. اما گاهی نیاز است از قرص‌هایی استفاده شود که در مصرف بهتر انسولین به بدن کمک می‌کند یا تزریق انسولین انجام شود.

پزشکان اغلب می‌توانند قبل از بروز دیابت نوع ۲، احتمال وقوع آن را تشخیص دهند. این وضعیت که به آن پیش‌دیابت گفته می‌شود، زمانی اتفاق می‌افتد که قند خون فرد از حد طبیعی بالاتر باشد، اما نه آنقدر که دیابت نوع ۲ در او تشخیص داده شود.

آقای دکتر علیرضا مهدوی رییس اداره دیابت وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی در مصاحبه اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما با اشاره به اینکه ۱۱ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال کشور گرفتار بیماری دیابت هستند و سالانه مرگ‌های ناشی از دیابت ۳۲ تا ۳۵ نفر تخمین زده می‌شود. 

وی گفت: در دنیا ۴۶۳ میلیون نفر به این بیماری دچارند که پیش بینی می‌شود تا سال ۲۰۴۵ این تعداد به ۷۰۰ میلیون نفر برسد.

آقای دکتر مهدوی با بیان اینکه طی سال‌های اخیر افزایش شیوع بیماری دیابت در جهان، این بیماری را به بزرگترین همه گیری تاریخ تبدیل کرده است افزود: این افزایش دیابت در همه نقاط دنیا یکسان نیست. براساس آمار فدراسیون بین‌المللی دیابت، افزایش شیوع دیابت از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۴۵ برای منطقه اروپا ۱۵ درصد است، ولی در منطقه ما که بر اساس تقسیم‌بندی‌های فدراسیون بین‌المللی دیابت در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا هستیم تا ۹۶ درصد خواهد بود و بعد از آفریقا که با ۱۴۳ درصد بالاترین رتبه را دارد منطقه MENA در جایگاه دوم قرار دارد.

وی گفت: بیش از یک میلیون کودک و نوجوان در سراسر دنیا مبتلا به دیابت نوع یک هستند. در سال ۲۰۱۹ میلادی بیش از ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر به دلیل این بیماری جان خود را از دست دادند. مرگ و میر و عوارض دیابت در جهان بالاست. 

رئیس اداره دیابت وزارت بهداشت درباره هزینه این بیماری نیز گفت:دیابت بیماری است که شیوع بسیار بالایی دارد و هزینه‌بری بسیار زیادی هم دارد. تخمین فدراسیون بین‌المللی دیابت این است که هزینه درمان دیابت و عوارض آن در دنیا تا ۱۰ سال آینده از ۸۰۰ میلیارد دلار بگذرد. از طرف دیگر مرگ و میر و عوارض آن هم بالاست. سال ۲۰۱۹ حدود ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر از جمعیت دنیا به خاطر دیابت از بین رفتند یعنی حدود ۱۱ و ۳ دهم درصد کل مرگ و میر‌های جهان بابت دیابت و عوارض آن بوده است. گفته می‌شود در هر ۸ ثانیه یک نفر به خاطر دیابت در جهان فوت می‌کند. در واقع مرگ و میر ناشی از دیابت و عوارض آن از جمع مرگ‌و‌میر در بیماری‌های واگیری مثل سل، مالاریا و ایدز بیشتر است. 

از طرف دیگر ۳۷۴ میلیون نفر در جهان دچار اختلال تحمل گلوکز هستند که در صورت مداخله نکردن مؤثر بسیاری از آن‌ها مبتلا به دیابت خواهند شد. از هر ۶ تولد ۱ مورد، درگیر قند خون بالا (هیپرگلیسمی) در بارداری بوده است. در کشور ما نیز بیش از ۵ و نیم میلیون نفر از افراد بالای ۲۵ سال مبتلا به دیابت هستند و به عبارت دیگر حداقل ۱۱ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال از بیماری دیابت رنج می‌برند. حداقل ۲۵ درصد این بیماران از بیماری خود آگاه نیستند. 

وی با بیان اینکه با توجه به اهداف سند ملی پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر و عوامل خطر مرتبط، جمهوری اسلامی ایران متعهد شده است که سیر صعودی شیوع دیابت را تا سال ۱۴۰۴ متوقف کند افزود: همگام با ادغام برنامه مراقبت‌های ادغام یافته بیماری‌های غیرواگیر، اطلاع رسانی همگانی در زمینه اهمیت بیماری دیابت همزمان با هفته ملی دیابت انجام خواهد شد. امسال نیز به منظور آگاهی عموم هموطنانمان درباره بیماری دیابت، همانند سال‌های گذشته روز‌های ۲۴ تا ۳۰ آبان به عنوان هفته ملی دیابت نام گذاری شده است. 

در پایان اینکه .. امسال شعار روز جهانی دیابت «پرستاران در دنیای دیابت تغییر ایجاد می‌کنند» (Diabetes: Nurses Make the Difference) عنوان شده است. در طول هفته ملی دیابت، دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر با همکاری روابط عمومی، دفتر بهبود تغذیه، دفتر آموزش و ارتقای سلامت، معاونت درمان، معاونت پرستاری و سایر معاونت ها، دانشگاه‌های علوم پزشکی، انجمن‌های دیابت، وزارت ورزش و فدراسیون ورزش‌های همگانی و وزارت آموزش و پرورش فعالیت‌هایی را تدارک دیده اند و با توجه به شرایط پاندمی کووید ۱۹ با تاکید بر فعالیت در فضای مجازی، برنامه‌های متعددی به منظور ارتقای آگاهی عمومی در زمینه بیماری دیابت برگزار خواهند کرد.