سرنوشت نانوشته نخلستان های شادگان + فیلم

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما مرکز خوزستان ؛ نخل درخت عجیبی است، تنها درختی که اگر سرش را قطع کنی می‌میرد ، برخلاف همه درختان که اگر سرشان را بزنی، برگ وبارشان بیشتر می‌شود، اما نخل این طور نیست، نخل‌ها بی سر می‌میرند.

آب هم که از سر نخل بگذرد، خفه می‌شود و می‌میرد،  گویی چیزی شبیه آدمیزاد است، بی جهت نیست که واحد شمارش آن نفر است.

در نخلستان‌های شادگان که قدم بزنی محال است جذب صلابتشان نشوی اگر چه این روز‌ها نخل‌ها از شاخ و برگ افتاده اند، اما هنوز هم زیبایی خود را دارند حتی با عمود خاکستری بی روح.

آن چنان صبورند که همه فکر می‌کنند نخل‌ها به این سادگی نمی‌افتند، اما همه چیز به تدریج اتفاق می‌افتد مثل بغض‌های فرو خورده ما انسان‌ها که یک روز سرریز می‌شود و می‌ترکد.

نخل داران در هراس مرگ نخل ها

عبدالله بوعذار یکی از نخلداران منطقه گفت: سال هاست خوره بی آبی به جان نخل هایمان افتاده، البته ماجرا فقط تشنگی نیست، همان آبی هم که رها می‌شود شور است.

او در حالی که نمک‌های باقیمانده در زمین کشاورزی که سطح خاک را پوشانده بود با دست نشان می‌داد گفت: آب شور نه تنها نخل‌ها را سیراب نمی‌کند بلکه آن‌ها را تشنه‌تر می‌کند، هر چند نخل در مقابل خشکی مقاومت نشان می‌دهد، اما به همان اندازه در مقابل شوری حساس است به خصوص اگر  درسال‌های اولیه رشد خود باشد .

او به طرف شاخه یکی از نخل‌ها رفت ویک خرما از آن چید و گفت: کیفیت خرمای ما پایین آمده ، هر سال برداشتمان کمتر از سال گذشته می‌شود.
از این جا به بعد حرف هایش را باغداران بیشتر درک می‌کنند: نخلی که ۳ تا ۵ سال طول می‌کشد تا ثمر دهد، نگه داری می‌کنی و موقع ثمر دهی که می شود ، شوری و کم آبی به جانش می‌افتد  و اینجاست که  فقط نخل دار  صدای فریاد های در عین سکوت نخل ها  را می‌شنود.

سیطره شوری آب بر نخیلات شادگان
فیصل عامری ، فعال محیط زیست با بیان این که در حال حاضر نخلستان‌های شادگان بالغ بر ۱۴ هزار و ۲۰۰ هکتار مساحت دارند گفت: مجموعاً در شهرستان شادگان ۱۲ هزار هکتار نخل‌های بارور و ۲ هزار و ۲۰۰ هکتار نخل غیر باروروجود دارد.

در حال حاضربیش از ۲ میلیون نخل بارور و ۵۰۰ هزار نخل غیر بارور در شادگان موجود است.

به گفته وی حدود ۷۵۰۰ نفر نخل بارور و جوان در این شهرستان تلف شده‌اند و اگر شرایط تامین آب مناسب نباشد، باید گفت که همه آن‌ها در معرض نابودی هستند، چراکه همه نخل‌هایی که امسال به منظور توسعه نخل در شادگان کشت شد، به دلیل تنش آبی خشک شده و از بین رفته است که سطح این محصولات حدود ۱۵۰ هکتار بود.

عامری در ادامه گفت: آب مورد نیاز ۱۳ هزار هکتار از نخلستان‌های شادگان از حوزه جراحی که در بالادست آن سد مارون قرار دارد تامین می‌شود و آبیاری ۱ هزار و ۲۰۰ هکتار از نخلستان‌های شادگان هم از حوزه دارخوین و از رودخانه کارون تامین می‌شود.

وی مشکل شوری آبیاری نخیلات شادگان را در حوزه جراحی عنوان کرد و گفت: در پایین دست رودخانه جراحی به دلیل افت دبی آبِ خروجی از سد مارون (کمتر از ۴۰ مترمکعب بر ثانیه) شوری آب بین ۱۲۰۰۰ – ۹۰۰۰ میکروموس بر متر مکعب را نشان می‌دهد، تقریباً بیش از ۴ برابر حد مجاز است.

وی در ادامه نحوه آبیاری نخلستان ها‌ی شادگان را این گونه توضیح داد: به ازا هر ۱۰ روزی که آب رهاسازی می‌شود، ۱۳ روز آب قطع می‌شود، در مدت ۱۰ روزی که رها سازی آب از دریاچه سد مارون صورت می‌گیرد شوری آب عدد ۲۵۰۰ را نشان می‌دهد و به محض توقف رها سازی،  شوری آب افزایش ۴ برابری را نشان می‌دهد.

وی عوامل مختلفی را در شوری آب سهیم می‌داند و می‌گوید : این عوامل باعث می‌شود نخلستان‌های شادگان که در انتهای حوضه جراحی قرار دارند شرایط ناپایداری را تجربه کنند:

سد سازی‌های بی رویه در بالادست کرخه مثل سد مارون بهبهان و سد آریو برزن

تغییر کاربری اراضی دیم به آبی در بالادست مارون، جایزان و رامشیر و انحراف مسیر آب برای توسعه کشاورزی بدون در نظر گرفتن حجم سد مارون (بیش از ۵۰ هزار هکتار)

سرریز شدن زهاب‌ها و پساب‌های کشاورزی بالادست به رودخانه جراحی و افزایش شوری آب

استفاده از موتور پمپ‌های غیر مجاز در طول مسیر جراحی برای برداشت آب کشاورزی

نبود نظارت در بخش استخراج آب و حفر چاه‌های غیر مجاز

پیش روی معکوس آب شور تالاب شادگان به نخلستان ها ( دلایلی شوری آب تالاب شادگان ، ورود پساب های نیشکر ، پرورش ماهی و نهر مالح است )

بیشتر بخوانید : تامین حق‌آبه نخلستان‌های خوزستان با رهاسازی آب از سد مارون

شوری و کمبود آب ، ساعت شماری برای نابودی نخیلات شادگان
عامری در ادامه گفت : علاوه بر اینکه وجود شوری در آب باعث تخریب بافت و ساختمان خاک می‌شود، نمک برای گیاه یک مادهٔ سمی به شمار می‌آید و بر رشد گیاه و عملکرد گیاه اثر منفی دارد.

او تخصیص آب شور برای نخیلات را کاری نادرست می‌داند و بیان می‌کند: اختصاص آب شور برای پرورش نخل از نظر علمی و اقتصادی کار درستی نیست.

چرا که عدم تأمین آب کافی برای گیاه ، هم فاز رویشی و به تبع آن فاز زایشی گیاه را  دچار مشکل می‌کند،  یعنی اثر قابل توجهی بر تولید گیاه خواهد داشت.

عامری تصریح می‌کند: تحقیقات نشان داده که کاهش رطوبت یا به طور عموم عدم تأمین آب به منظور آبیاری نخیلات در تابستان که مصادف با فاز زایشی نخل می‌باشد بیش از ۵۰ درصد برتولید و عملکرد نخل اثر خواهد داشت.

به مرور اگر این شوری ادامه پیدا کند، رشد و برگ آوری گیاه نیز دچار خطر می‌شود و از بین خواهد رفت. مانند سرنوشت نخیلات آبادان و خرمشهر که بر اثر شوری آب خلیج فارس از بین رفتند.

دبی آب رها سازی شده  کفاف انتهای حوضه آبریز جراحی را نمی دهد
مدیر جهاد کشاورزی شادگان با اشاره به آخرین وضعیت نخل‌های این شهرستان در تنش آبی گفت: بحران آب، تبعات بسیار زیادی برای نخل‌ها به ویژه در شهر‌های پایین دست رودخانه‌ها به وجود می‌آید و این مساله نخل داران را با مشکلات جدی مواجه کرده است.
منیعات افزود: تنش آبی به وجودآمده در خوزستان و نرسیدن آب مناسب به نخیلات شادگان باعث کاهش محصول و از بین رفتن نخل‌های بارور و جوان در منطقه شده است .

وی بیان داشت انتظار داریم تا آب بیشتری برای نخلستان‌ها رهاسازی شود تا آب با دبی بالای ۴۰ مترمکعب بر ثانیه به انتهای حوضه برسد و بخشی از شوری آب را کاهش دهد.

وی تاکید کرد : زمانی که آب برای نخیلات رهاسازی می‌شود شرایط بهبود پیدا می‌کند، اما وقتی متوقف می‌شود نه تنها آب به نخل‌های پایین دست شادگان نمی‌رسد، بلکه آبی که به بخشی از نخیلات می‌رسد نیز شور است و این خود مسئله‌ای است که حیات نخل‌ها را به خطر می‌اندازد.

رها سازی آب از سد مارون
مدیر حفاظت و بهره‌برداری منابع آب سازمان آب و برق خوزستان اعلام کرد: مرحله جدید رهاسازی آب از سد مارون به منظور تامین نیاز نخلستان‌ها در بازه زمانی ۱۰ روزه با دبی ۷۵ متر مکعب بر ثانیه برنامه‌ریزی شده است.

حیدری راد مهمترین هدف رهاسازی آب از سد مارون را تامین نیاز نخیلات شادگان عنوان کرد.

حیدری راد با بیان اینکه این رهاسازی از ابتدای تابستان آغاز شده است افزود: در راستای برنامه رهاسازی آب توسط سازمان آب و برق خوزستان ویژه ایام تابستان، تاکنون ۲۴۶ میلیون متر مکعب آب به‌منظور تامین نیاز نخیلات این شهر‌ها تامین شده است.

وی ادامه داد: با رهاسازی آب از سد مارون از ابتدا تا انتهای حوضه آبی مارون همچنین نخلستان‌های شهر‌های بهبهان، جایزان، رامهرمز، رامشیر، ماهشهر و شادگان آب کافی دریافت می‌کنند.

به گفته وی به‌منظور رساندن آب مطلوب به نخلستان‌ها، از برداشت‌های غیرمجاز آب در مسیر آبگیر نخیلات جلوگیری شده است.

حیدری راد خاطر نشان‌کرد: بر اساس بررسی صورت گرفته، تامین آب مورد نیاز نخلستان‌ها در این حوضه آبی بدون مشکل در حال انجام است.

نخل ها ایستاده می میرند / به موقع آن ها را دریابید

در چهار دهه اخیر وقوع جنگ تحمیلی ، بروز آفات ، شوری و کمبود آب آسیب‌های جدی به نخیلات خوزستان وارد کرد.

سال گذشته از سطح ۴۲هزار هکتار نخیلات استان ، ۲۳۰هزار تن خارک، رطب و خرما برداشت شد.

خوزستان با صادرات سالانه ۸۰هزار تن خرما جزو سه استان اول در تولید خرمای کشور است که بیشترین سهم تولید خرمای استعمران  (حدود ۵۰ هزار تن ) در مناطق شادگان و آبادان تولید می شود ، که ارزش صادراتی بالایی دارد.

برحی، کبکاب، زاهدی و دیری از انواع  گونه‌های متنوع خرما در خوزستان است که حاشیه شرقی اروندرود، ۲ سوی رودخانه بهمنشیر آبادان، خرمشهر، شادگان، بهبهان، اهواز، حمیدیه، دشت آزادگان و هویزه از کانون‌های اصلی نخیلات خوزستان هستند.

این درخت مقاوم و صبور که با میوه شیرینش می‌تواند در‌های صادرات را باز کند و باعث رونق سفره نخل داران و ورود ارز به کشور شود، با نگاه نافذش مدام تذکرمی دهد هوای بازمانده هایمان را داشته باشید.

تامین نشدن حق آبه نخیلات و کاهش تولید ، نه تنها به جمعیت آماری بیکاران استان می‌افزاید بلکه این برتری در صادرات آن هم در این شرایط بحران اقتصادی را از ما خواهد گرفت.

اگرچه رهاسازی آب از سد مارون می‌تواند به طور موقت مرهمی شود بر بخشی از آلام نخلستان ها، اما راهکار بلند مدت برای رهایی ازتنش‌های آبی و شوری آب، به تغییر الگوی کشت، برداشتن موانع کاهش آورد آب و جلوگیری از ورود پساب‌ها به رودخانه جراحی بستگی دارد.

نویسنده : زهرا کیانی