-این نوشتار نگاهی دارد به وضعیت تغذیه با شیر مادر در ایران و کشورهای مختلف و تاثیر تغذیه با شیر مادر در پیشگیری و کاهش بیماری ها و نیز دلایل کاهش توجه به تغذیه با شیر مادر در جهان

- تغذیه با شیر مادر، پیشگیری از مرگ 823000 کودک زیر پنج سال در جهان.

- کاهش 8 برابری مرگ و میر کودکان در کشورهای فقیر در صورت تثبیت تغذیه با شیر مادر در 6 ماه اول زندگی نوزادان.

- تغذیه با شیر مادر و کاهش 36 درصدی خطرابتلا به سندرم مرگ ناگهانی در نوزادان.

- شیردهی مادران به کودکان توانسته است مرگ و میر سالانه 20000 زن بر اثر سرطان سینه را کاهش دهد.

- تغذیه با شیر مادر موجب کاهش خطر ابتلا به بیماری ها و پیشگیری از انواع بیماری‌های غیر واگیر در جامعه می شود.

- فراهم آوردن شرایط تغذیه کودک در هر زمان و مکان از مهم‌ترین راهکارهای ترویج و تثبیت تغذیه با شیر مادر است.

- ترویج تغذیه با شیر مادر شرط لازم برای تحقق توسعه پایدار

پژوهش خبری صدا و سیما:   یازدهم تا هفدهم مرداد (7 - 1 آگوست) هفته جهانی تغذیه با شیر مادر نام گذاری شده است. نظر به اهمیت این موضوع برای سلامت جوامع و کاهش مخاطرات سلامت نسل های آینده و نیز کاهش مخاطرات زیست محیطی و در راستای تحقق اهداف توسعه پایدار انسانی، ‌سازمانها و مجامع بین المللی و در رأس آنها سازمان بهداشت جهانی از زوایای گوناگون به این مهم می پردازند و در جهت ترویج و تثبیت تغذیه با شیر مادر به ویژه تغذیه انحصاری با شیر مادر در شش ماهه نخست تولد نوزاد هر ساله و در چنین ایامی برنامه ها و سیاستگذاری­ هایی انجام و دنبال می شود. 

اهمیت اقتصادی و توسعه ای تغذیه با شیر مادر

اهمیت اقتصادی تغذیه با شیر مادر درکنار سایر موارد از اولویت هایی است که نه تنها برای کشورهای در حال توسعه ضرورت دارد بلکه مورد توجه کشورهای ثروتمند دنیا نیز قرار دارد. با ویژه آن که در این کشورها به میزان کمتری از این موهبت الهی استفاده می­ شود. البته کشورهای کمتر توسعه یافته نیز به دلایل متعددی از جمله تاثیر تبلیغات شرکت های سازنده شیرخشک،‌ با کاهش اقبال به شیردهی انحصاری با شیر مادر و تکمیل دوره شیر دهی تا دو سال رو به رو هستند. این گزارش نگاهی دارد به وضعیت تغذیه با شیر مادر در ایران و کشورهای مختلف و تاثیر تغذیه با شیر مادر در پیشگیری و کاهش بیماری ها و نیز دلایل کاهش توجه به تغذیه با شیر مادر در جهان دارد.

نتایج تحقیق بین المللی دانشگاه فدرال پلوتاس دربرزیل بر روی داده های 164کشور انجام داده،‌ نشان داد :

- تغذیه با شیر مادر می ­تواند از مرگ 823000 کودک زیر پنج سال در جهان به همراه بسیاری از بیماری های دوران کودکی جلوگیری کند.

- شیردهی مادران به کودکان توانسته مرگ و میر سالانه 20000 زن بر اثر سرطان سینه را کاهش دهد.

- بیش از یک پنجم نوزادان در کشورهای با درآمد بالا تا حدود 12 ماهگی با شیر مادر تغذیه می شوند، در حالیکه در اکثر کشورهای با درآمد کمتر و یا فقیر این میزان بیشتر است.

- در این کشورها، یک سوم از کودکان تا شش ماهگی با شیر مادر تغذیه می شوند، در کشورهایی با درآمد کمتر، از هر ده کودک چهار کودک پس از بیست ماهگی با شیر مادر تغذیه می شوند و در کشورهای فقیر این نرخ هشت از ده کودک است.

- در کشورهای فقیر، خطر مرگ و میر در شش ماهه اول زندگی نوزادان، هشت برابر با تغذیه شیر مادر کمتر می شود.

- تغذیه با شیر مادر 36 درصد خطرابتلا به سندرم مرگ ناگهانی در نوزادان و 58 درصد از بیماری از دست دادن مخاط روده را که گاهی همراه با موارد مرگ نیز بوده است، کاهش می دهد.

- نرخ مرگ و میر ناشی از سرطان سینه و تخمدان در بین مادرانی که کودکان خود را با شیر خود تغذیه کرده اند 20000 مورد به نسبت سایر مادران کمتر است.

جنبه های اقتصادی تغذیه با شیر مادر برای کشورها بر اساس نتایج تحقیق فوق

- در ایالات متحده امریکا، پوشش 90 درصدی نرخ تغذیه با شیر مادر برای کودکان زیر شش ماه می تواند تا حدود دو و نیم میلیارد دلار صرفه جویی اقتصادی در بخش سلامت و بهداشت این کشور درکاهش بیماری ها را به همراه داشته باشد.

- چرخش مالی بازار شیرهای خشک جایگزین شیر مادر و تجهیزات جانبی آن که در سال 2014 نزدیک به 45 میلیارد دلار برآورد شده بود، در سال 2019 این رقم به 70 میلیارد دلار خواهد رسید.

- محققین این پژوهش در نهایت توصیه می­ کنند که تغذیه با شیر مادر در تمامی سطوح خانواده، جامعه، محل کار و دولت مورد تاکید قرار گیرد و به این مبحث به عنوان یکی از اهداف توسعه پایدار نگاه شود.  

ایران جزو ۵ کشور نخست مصرف‌کننده شیر خشک در جهان است

در بین کشورهای ثروتمند، نرخ تغذیه با شیر مادر در کودکان یک ساله، در انگلستان 0.5 درصد، ایرلند 2 درصد و دانمارک 3 درصد یعنی بسیار کم است؛ درحالی‌که این نرخ در ژاپن 60 درصد، نروژ 35 درصد، فنلاند 34 درصد و آمریکا 27 درصد است. از سوی دیگر، طبق گفته لوک‌زاده؛ ایران جزو ۵ کشور اول مصرف‌کننده شیر خشک در جهان است؛ درحالی‌که در کشورهای پیشرفته و تولیدکننده شیر خشک، این میزان یک‌صدم کشور ما هم نیست. این آمار و ارقام نشان می‌دهد با وجود تمام اقدامات مثبتی که در این زمینه انجام گرفته، هنوز خلأهای بسیاری وجود دارد و لازم است مجامع بین‌المللی و داخلی بیش از پیش عزم خود را برای افزایش تغذیه با شیر مادر و به حاشیه رانده‌شدن تغذیه با شیرخشک جزم کنند.

تغذیه با شیر مادر در ایران

به گفته برکاتی رییس اداره شیر مادر وزارت بهداشت، از لحاظ شاخص‌های تداوم شیردهی،‌ در ایران 81.4 درصد مادران تا یک‌سالگی همچنان به فرزند خود شیر می‌دهند و در این مورد شدت و ضعف وجود دارد.

شاخص شیردهی تا دو سالگی 51 درصد است؛ یعنی 51 درصد مادران کشور تا دو سالگی شیردادن به کودک خود را ادامه می‌دهند. تمام این شاخص‌ها نسبت به متوسط جهانی بسیار بهتر است و تقریباً در بین 10 تا 15 کشور اول دنیا قرار داریم. آمار شاخص تغذیه با شیر مادر در ساعت اولیه تولد در ایران بیش از 68 درصد است که کیفیت آن باید ارتقا پیدا کند و استانداردهای آن رعایت شود.

گزارش دفتر سلامت خانواده و جمعیت اداره ترویج تغذیه با شیر مادر،‌ از 60 کشوری که بالاترین میزان سوء تغذیه را دارند فقط 38 کشور فراوانی شروع تغذیه با شیر مادر در ساعت اول تولد را گزارش کرده اند.

تغذیه با شیر مادر و کاهش خطر بیماری ها

تغذیه با شیر مادر خواص درمانی قابل توجهی دارد و به ویژه تغذیه انحصاری با شیر مادر می تواند خطر ابتلای کودک به بسیاری از بیماری ها را کاهش دهد که عبارتند از:

عفونت گوش میانی: 3 ماه یا بیشتر تغذیه انحصاری با شیر مادر می تواند خطر ابتلا به عفونت گوش میانی را تا 50٪ کاهش دهد در حالی که تغذیه با شیر مادر همراه با سایر مواد غذایی ممکن است آن را 23٪ کاهش دهد.

عفونت های دستگاه تنفسی: تغذیه انحصاری با شیر مادر برای بیش از 4 ماه، خطر بستری شدن در بیمارستان را برای این عفونت تا 72٪ کاهش می دهد.

سرماخوردگی و عفونت : نوزادانی که به طور انحصاری برای 6 ماه از شیر مادر تغذیه می شوند ممکن است خطر سرماخوردگی جدی و عفونت گوش و گلو در انها تا 63٪ کاهش یابد.

عفونت دل و روده: تغذیه با شیر مادر 64٪ عفونت روده را کاهش داده و تا 2 ماه پس از توقف تغذیه با شیر مادر دیده می شود.

آسیب بافت روده: تغذیه نوزادان نارس با شیر مادر در حدود 60٪ کاهش در بروز آنتروکولیت نکروزان مرتبط است.

سندرم مرگ ناگهانی نوزاد : (SIDS) تغذیه با شیر مادر به کاهش خطر 50٪ ابتلا بعد از 1 ماه و 36٪ کاهش خطر ابتلا در سال اول در ارتباط است.

بیماری های آلرژیک: تغذیه انحصاری با شیر مادر (حداقل به مدت 3 - 4 ماه)،‌ با کاهش خطر 27-42 درصدی ابتلا به آسم، درماتیت آتوپیک و اگزما مرتبط است.

بیماری سلیاک: نوزادان تغذیه شده با شیر مادر زمانی که اولین بار در معرض گلوتن قرار می­گیرند، رشد بیماری سلیاک در آنها 52٪ کمتر است.

بیماری التهابی روده: در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند تقریبا احتمال توسعه بیماری التهابی روده در دوران کودکی‌شان30 درصد کمتر است.

دیابت : تغذیه با شیر مادر(حداقل به مدت 3 ماه) تا 30٪ با کاهش احتمال ابتلا به دیابت نوع 1 و تا 40٪ دیابت نوع 2 را مرتبط است.

لوسمی در دوران کودکی: تغذیه با شیر مادر به مدت 6 ماه یا بیشتر با کاهش15 – 20 ٪ خطر ابتلا به سرطان خون دوران کودکی در ارتباط است.

علاوه بر کاهش خطر ابتلا به بسیاری از عفونت ها، همچنین نشان داده شده است تغذیه با شیر مادر شدت آن را کاهش می دهد. علاوه بر این، به نظر می رسد اثرات محافظتی تغذیه با شیر مادر در طول دوران کودکی و حتی بزرگسالی باشد.

پیوست 

پژوهش خبری صدا و سیما // فریفته هدایتی

* منابع در  آرشیو موجود است.