- در سال 1395 آمار مراجعین نزاع به مراکز پزشکی قانونی کشور تعداد 547021 مورد بوده است.

- زنان 31 درصد و مردان 69 در صد مراجعین نزاع به پزشکی قانونی را تشکیل می‌دهند.

- استان‌های تهران، خراسان رضوی و اصفهان به ترتیب بیشترین و استان‌های خراسان جنوبی ، ایلام و بوشهر کمترین مراجعات را در کشور به خود اختصاص داده‌اند .

- احساس محرومیت نسبی و پایین بودن آستانه تحمل افراد و ناتوانی در مدیریت خشم از مهم ترین دلایل شیوع نزاع است.

- آمار پزشکی قانونی فقط نزاع های منجر به ضرب و جرح را شامل می شود و نمی تواند تصویری کامل از نزاع در کشور را نشان دهد.

- نزاع خیابانی روبه افزایش است.

- مطابق ماده 615 قانون مجازات اسلامی هر گاه عده ­ای با یکدیگر منازعه نمایند هر یک از شرکت کنندگان در نزاع حسب مورد به مجازات از سه ماه تا سه سال محکوم می­ شوند­.

پژوهش خبری صدا وسیما:بررسی آماری نزاع در کشور نشان می دهد که بسیاری از ما به عنوان اعضای یک جامعه در تعامل با هم این روزها کمتر می ­توانیم یکدیگر را تحمل کنیم و مانند سابق، وساطت یک یا چند نفر برای پایان دادن به مشاجره­هایمان نیز، کارساز نیست. روزانه یک هزار و 600 پرونده نزاع در ایران تشکیل می­شود که همه آنها منجر به جرح بیمارستانی شده و این یعنی در 60 دقیقه، 66 نفر با هم درگیر شده­اند و کارشان به دادگاه و بیمارستان کشیده است.

نزاع خیابانی چیست و چگونه موجب اخلال در روابط اجتماعی می شود؟ آمارها در این زمینه چه می ­گویند؟ نزاع از منظر قانون چه مجازاتی دارد؟ دلایل شیوع نزاع و خشونت در جامعه چیست؟ چگونه می توان شیوع نزاع در جامعه را کاهش داد؟

نزاع خیابانی چیست و چگونه موجب اخلال در روابط اجتماعی می شود؟

ـ دکتر معصومه بااوش جامعه شناس و کارشناس رسمی پایه یک دادگستری[1]: روابط انسان ها با یکدیگر در طول تاریخ همواره، همراه با تنوعاتی در شیوه های مدارا و تقابل با یکدیگر بوده است. پیشینه نزاع و درگیری در بین افراد، ملت ها و گروه­ ها به قدمت عمر و زندگی انسان­ها بوده است .

نزاع به زد و خورد فیزیکی بین دو یا چند نفر اطلاق می گردد که به بروز آثار یا عوارض جسمی و یا روانی منجر شود و از جمله موضوعاتی است که در فرهنگ بعضی از افراد، شاخص قدرت و یا دفاع از منزلت اجتماعی و فرهنگی محسوب می­ شود این مساله در جامعه در زمره آن دسته از آسیب ­هایی است که با ایجاد اختلال در روابط اجتماعی، فضایی آکنده از کینه، نفرت و دشمنی را درمیان افراد جامعه بوجود می آورد و در روابط اجتماعی به عنوان یکی از آسیب های اجتماعی که ناشی از روابط ناسالم انسانیست، از آن یاد می ­شود .

توصیف نزاع و تبیین علل و عوامل آن، هم از لحاظ کمی و کیفی و هم از لحاظ علمی و اجتماعی اهمیت دارد، زیرا از لحاظ علمی نزاع مسأله ­ای اجتماعی، واقعی، قانونمند و قابل شناخت محسوب می­ شود و از لحاظ اجتماعی به مثابه یکی از موانع توسعه اجتماعی انسانی به شمار می‌رود.

آمارها در این زمینه چه می گویند؟

ـ دکتر معصومه بااوش جامعه شناس و کارشناس رسمی پایه یک دادگستری: آمار مراجعین نزاع به مراکز پزشکی قانونی کشور در سال 1395 نشان از آن دارد در سال مورد نظر تعداد 547021 مورد نزاع گزارش شده است که سهم زنان از آمار مذکور 31 درصد و سهم مردان 69 در صد است. در بین 31 استان کشور استان های تهران، خراسان رضوی و اصفهان رتبه اول تا سوم و استان های خراسان جنوبی ، ایلام و بوشهر کمترین مراجعات را در کشور به خود اختصاص داده­ اند .

بر اسا س آمار منتشره مراجعین نزاع به مراکز پزشکی قانونی کشور سال 1395 نسبت به سال قبل در حدود 3 درصد رشد منفی را نشان می ­دهد اما این آمار نشان دهنده مواردی است که به مراکز پزشکی قانونی مراجعه کرده­اند و نمی ­تواند تصویری کامل از نزاع در کشور را نشان دهد زیرا برخی از نزاع ­ها شاید به ضرب و جرح منجر نشود، اما آنچه برای همه ما ملموس است نزاع خیابانی روبه افزایش است و با توجه به تحمیل خسارات و هزینه‌های مادی و معنوی سرسام آور آن به جامعه، شناخت صور پنهانی پدیده نزاع خیابانی برای هر نوع برنامه ­ریزی و اصلاحات فرهنگی و اجتماعی ضروری است.

نزاع از منظر قانون چه مجازاتی دارد؟

ـ دکتر معصومه بااوش جامعه شناس و کارشناس رسمی پایه یک دادگستری: نزاع همچون سایر ناهنجاری‌های اجتماعی بواسطه عوامل مختلف اجتماعی و فرهنگی رشد و نمو می­ یابد و در گروه وقایع جنایی و کیفری دسته­ بندی می­ شود. مطابق ماده 615 قانون مجازات اسلامی هر گاه عده­ ای با یکدیگر منازعه نمایند هر یک از شرکت کنندگان در نزاع حسب مورد به مجازات زیر محکوم می­ شوند­:

1ـ در صورتی که نزاع منتهی به قتل شود به حبس از یک تا سه سال­.

2ـ در صورتی که منتهی به نقص عضو شود به حبس شش ماه تا سه سال

3ـ‌ در صورتی که منتهی به ایراد ضرب و جرح شود به حبس از سه ماه تا یکسال.

مطابق تبصره دوم همین ماده قانونی مجازات های فوق مانع اجرای مقررات قصاص یا دیه حسب مورد نخواهد شد.

دلایل شیوع نزاع و خشونت در جامعه چیست؟

دکتر معصومه بااوش جامعه شناس و کارشناس رسمی پایه یک دادگستری: 1- آموزش مهارت­ های زندگی و مدیریت خشم، با افزایش آستانه تحمل افراد، آنان را از نظر سلامت روانی در وضعیت مصونیت از نزاع قرار می ­دهد. در حال حاضر خلا این آموزش ­ها در برنامه­ های رسانه­ ای احساس می­ شود

2- تبلیغات ماهواره­ای در کنار دسترسی سریع و آسان به مشروبات الکلی و قرص های صنعتی و روانگردان ها زمینه ساز تشدید و ایجاد نزاع های خونین خیابانی هستند.

3- محرومیت نسبی بیشترین تأثیر را در بروز نزاع و سایر جرایم دارد. فیلم­ ها و سریال های تولید شده با نشان دادن زندگی تجملاتی باعث ایجاد احساس فقر در جامعهمی­شود، که امر ذهنی و هم عینی تأثیرگذار در ایجاد نزاع است.

4- پخش فیلم ها و سریال هایی از شبکه­ های گوناگون ماهواره­ای و شبکه های داخلی، که روحیه جنگ­جویی و مبارزه را در گروه سنی کودکان، نوجوانان و جوانان به­ عنوان یک منزلت اجتماعی القا می­ کند و یا آن را امری عادی تلقی می­نمایند.

5-انجام بازی هایخشن رایانه ­ای بین نوجوانان و جوانان مواردی هستند که درتشدید نزاع تاثیر گذارند و از آنجا که سن جوانی با ویژگی های انرژی زیاد و تحریک پذیری همراه است اگر هیجانات ، اوقات فراغت، اشتغال و رفاهیات این گروه سنی به درستی مدیریت نشود می تواند یکی از علل زمینه ساز باشد. لذا توجه به تخلیه هیجانات و اوقات فراغت این گروه سنی بسیار با اهمیت است.

مسئولیت جامعه و رسانه در پیشگیری از نزاع چیست؟

دکتر معصومه بااوش جامعه شناس و کارشناس رسمی پایه یک دادگستری: آنچه مسلم است با شناخت کافی فرایند شکل ­گیری یک نزاع خیابانی، می‌توان از شکل‌گیری و افزایش این پدیده در آینده پیشگیری ­کرد. مطالعات پیشین در زمینه نزاع خیابانی اغلب بصورت کمی انجام گرفته‌اند و فقط به بررسی این پدیده در یک مقطع پرداخته‌اند و این پدیده را در قالب یک فرایند مورد بررسی قرار نداده‌اند. این مطالعات کمی با یک چارچوب نظری از قبل تعیین شده (که اغلب با بستر جوامع دیگر همخوانی دارد)، درصدد تببین عوامل موثر بر جرائم برآمده‌اند و بیشتر حالتی نظریه آزمایی دارند که بستر مطالعه و شرایط فرهنگی- اجتماعی خاص آن را در نظر نمی‌گیرند. بنابراین، طرح‌ریزی مطالعه‌ای که جرائم نزاع خیابانی را در قالب کشف یک فرایند نگریسته و توجه کافی به بستر مورد مطالعه داشته باشد، ضرورت جامعه حاضر کشور ماست. 

- آگاهی رسانی و افزایش برنامه­ های آموزشی مهارت های فردی، خانوادگی و اجتماعی.

-رسانه از طریق گفتمان‌سازی‌های مبتنی بر تقویت قیدهای اعتقادی، اجتماعی، فرهنگی و ارزشی به عنوان نیروی بازدارنده نقش عمده‌ای در کاهش میزان آثار و تبعات ناشی از نزاع خیابانی و افزایش میزان امید اجتماعی از طریق تحکیم اخلاق اجتماعی میان اقشار مختلف به عهده دارد.

-رسانه قادر است با جهت‌دهی به افکار عمومی به تغییر رفتارهای مبتنی بر رعایت هنجارها و ارزش ها کمک کند. این امر از طریق برجسته ساختن نهادهای اجتماعی و تقویت احساسات عاطفی و روانی مشترک میان شهروندان و با هدف ترمیم گرایش‌های نابهنجار و واگرایی‌های اجتماعی صورت می‌گیرد که به نوعی بعنوان کنترل اجتماعی می ­توان از آن نام برد.

-رسانه قابلیت مدیریت امور فرهنگی را دارد. از این منظر، رسانه در تولید الگوهای فرهنگی با هدف ترویج، تقویت و نهادینه‌سازی آموزه‌ها، باورها و رفتارهای خاص و مطلوب در جامعه می‌تواند به حرکت‌های فرهنگی مشخص در جامعه جهت دهد.

-همراهی و همکاری سایر سازمان‌ها با رسانه در روشنگری افکار عمومی و خطرهای اجتماعی نقش بسزایی دارد. آگاهی دقیق از زوایا و ابعاد مختلف آسیب‌های اجتماعی، رسانه را قادر می‌سازد تا کنشگران اجتماعی را در راستای اهداف برنامه‌ریزی شده فعال کند. تولید و پخش آثار تلویزیونی در قالب‌های مختلف نمایشی، مستند، انیمیشن، گرافیک و... منجر به تقویت کارکردهای متنوع رسانه‌ای در عرصه‌های آموزشی، اطلاع‌رسانی و سرگرمی با هدف‌ پیشگیری، کنترل و کاهش آسیب‌های اجتماعی خواهد شد. 

سخن آخر

شرایط زندگی اجتماعی امروز خصوصاَ در شهرهای بزرگ، آلودگی هوا، آلودگی صوتی و بوق‌زدن‌های بی‌جهت و ترافیک، تاکامی در رسیدن به اهداف، شرایط اقلیمی و برنامه‌های کنترل‌ نشده‌ای که آستانه تحمل افراد را پایین‌ می آورد در بروز خشونت موثر است. روانشناسان معتقدند ناکامی از مهم‌ترین دلایل بروز خشونت و پرخاشگری است و خشونت و رفتار‌های خشنی که هر روز به شکلی در آمار دیده می‌شوند، باید با حساسیت بیشتری مورد توجه سیاستگذاران قرار گیرد .

به نظر می رسد راه های مقابله با خشونت و روش های کنترل آن ، باید از دوران کودکی و در طی جریان اجتماعی شدن افراد در دستورکار نهادهای آموزشی قرارگیرد تا بدین وسیله بتوان از عوارض جبران ناپذیر آن در جامعه پیشگیری کرد.

پژوهش خبری // پژوهشگر: فریفته هدایتی