قرآن توصیه به زندگی عاری از خشونت می‌کند

وی افزود: اما مفسر موضوعی، تفسیر خود را با توجه به واقعیت‌های زندگی آغاز می‌کند و بر مطالب مرتبط با زندگی اعتقادی و اجتماعی و جهان‌بینی متمرکز می‌سازد و تجربه‌های اندیشه انسانی در پیرامون آن موضوع اعم از چالش‌ها، راه‌حل‌ها و پرسش‌ها را مورد پردازش قرار داده و آن را به متن قرآنی عرضه می‌دارد. سپس وارد گفت‌وگو با قرآن کریم شده تا پاسخ‌های قرآن را در برابر آنچه عرضه می‌دارد، بشنود. تفسیر ترتیبی به معانی گسترده آیات قرآنی بسنده می‌کند، حال آنکه تفسیر موضوعی در پی به دست آوردن جهت‌های گوناگون پیوستگی این معانی گسترده برای شناخت ترکیب دیدگاه قرآنی است.

آیت‌الله تسخیری ادامه داد: شهید صدر خلاصه تفاوت‌ها را در این می‌بیند که با تفسیر موضوعی، مفسر واقعیت بیرونی را در نظر گرفته و به قرآن رجوع می‌کند، تا انسجامی میان تجربه انسانی و مضمون قرآنی حاصل، و البته تجربه انسانی را زیر چتر معانی قرآنی برده، همانگونه که میان آیات مختلفی که در خصوص موضوع واحدی آمده، انسجام به وجود می‌آورد. سپس در پاسخ به ضرورت شناخت عمومی قرآن که یک سؤال مهمی است و شناخت دیدگاه‌های ضروری که در راه شناخت قرآن قرار می‌گیرد، تأکید می‌کند؛ به خصوص در شرایطی که جامعه پر از دیدگاه‌های ناهمگون است؛ و یادآور می‌شود که منظور این نیست که ما از تفسیر ترتیبی بی‌نیاز شویم؛ بلکه به دنبال افزودن گرایشی بر گرایش‌های گذشته هستیم و در حقیقت گرایش موضوعی گامی به پیش و نه جایگزین است.

اندیشمند و محقق صاحب‌نام جهان اسلام، در بخش دیگری از سخنان خود در این دور از گفت‌وگوهای دینی ایران و شورای جهانی کلیساها، اظهار کرد: باید توجه کامل داشته باشیم که تفسیر موضوعی به عنوان جایگزین تفسیر ترتیبی نیست؛ بلکه گام دوم است. همچنین باید توجه شود که اساسی‌ترین اصل در تفسیر موضوعی آن دیدگاهی است که از متن به دست می‌آید و جایی برای تحمیل دیدگاه بیگانه از متن را بر متن وجود ندارد. توجه به هر آنچه در راه غنی‌سازی موضوع مورد نظر کمک کند، از دیگر مواردی است که مفسران باید به آن الزام داشته باشند.

آیت‌الله تسخیری همچنین با اظهار اینکه مفسران در سه مرتبه قرار دارند، این مراتب را اینگونه برشمرد: مرتبه انبیاء که تفسیر آن‌ها قطعی است. مرتبه اوصیا که تفسیر آن‌ها بر اساس حدیث ثقلین قطعی است، مرتبه علما که اگرچه تفسیرشان قطعی نیست؛ اما بایستی حتی‌الامکان مورد توجه باشد.

وی سپس تأکید کرد: بنابراین نگرش ما به میراث دینی بایستی با دقت همراه باشد و دیدگاه‌های علما را تا آنجایی که ممکن است چراغ راه خود قرار دهیم؛ زیرا تفسیرکننده در حقیقت همچو روحی است که در تفسیر دمیده شده و سیر می‌کند با همه ویژگی‌ها و آثاری که این کلمه دارد.

تسلط بر علومی همانند لغت، نحو، صرف، معانی، بیان، بدیع و ... و داشتن مهارت و درون‌داشت یا «دانش استعداد»، دو شرط حداقلی است که آیت‌الله تسخیری آن را در این سخنرانی، مهم‌ترین شرایط یک مفسر، اعلام کرد و افزود: مفسر باید دارای قابلیت تحمل سختی‌های طاقت‌فرسا و صبوری نسبت به سختی‌ها باشد، در مرتبه‌ای از تقوا باشد که او را از نتیجه‌گیری شتابزده بازدارد، فردی باشد که از نظر روانی و جسمی در صحت و سلامت باشد.

آیت‌الله تسخیری گفت: با توجه به فرمایشات قرآنی مانند تأکید بر رحمت و اخلاق انسانی و میل به صلح و مخالفت با نابودسازی زندگی انسان‌ها و همانند آن، نتیجه همه فرمایشات قرآنی عدم پذیرش خشونت و تأکید بر زندگی عاری از خشونت است.

نهمین دور گفت‌وگوی دینی ایران و شورای جهانی کلیسا‌ها به همت مرکز بین‌المللی گفت‌وگوی ادیان و تمدن‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با عنوان «نقش تفسیری متون مقدس برای ایجاد جهان عاری از خشونت» طی روزهای ۳۰ و ۳۱ مرداد با حضور اندیشمندان مسلمان و مسیحی از ایران و کشورهای عضو شورای جهانی کلیسا‌ها برگزار شده است.