در دفاع مقدس کشور ما در مقابل دشمن از نظر تجهیزات و امکانات فراوان و مدرن در زمین و هوا دست برتر را نداشت و جهان دو‌ قطبی آن روزگار (‌شرق و غرب) در یک نقطه و نکته متمرکز و همسو شدند و آن جنگ تحمیلی بود که تجهیزات نو و فناوری روز را به وفور و فراوانی بی حدوحصر در اختیار دشمن قرار دادند. اما امام خمینی (ره) جایگاه و نقشی بی بدیل و انکارناپذیر در درک توانمندی های داخلی داشت:

1. جایگاه امام بعنوان فرماندهی کل قوا در راستای انجام رسالت ولی فقیه.

2. دفاع مقدس تداوم انقلاب اسلامی و مبارزه با ظلم و تجاوز در دیدگاه امام (ره) بود.

3. کوچک و حقیر شمردن صدام در تجاوز بعثیان و شجاعت بی نظیر امام خمینی(ره) در مواجهه با آغاز جنگ توسط صدام در حد انداختن سنگ توسط یک دیوانه....

4. تاسیس نهاد مقدس بسیج در مورخ 05 /09/ 58 با تدبیر هوشمندانه و آگاهانه که در طول نهضت و دوران مقدس جمهوی اسلامی بازوی قوی و پشتیبان نظام بوده و می باشد.

5. مدیریت کشور، مسئولین و مردم و اداره سبک زندگی جامعه با تدابیرمقاومتی و حتی رشد و شکوفایی کشور در دفاع مقدس علیرغم محاصره اقتصادی کشور کمبورد منابع درآمدی.

6. ارادت امام خمینی (ره) به رزمندگان، شهدا و خانواده معظم آنها.

7. پرهیز از اجباری کردن حضور مردم در جبهه ها و تاکید بر حضور داوطلبانه و آگاهانه در جبهه های نور علیه ظلمت.

8. حمایت و تقویت همه قوای نظامی اعم از سپاه و ارتش و بسیج.

9. تاکید و پافشاری حضرت امام بر تعیین متجاوز و گوش مالی صدام در اوج قدرت رزمندگان اسلام.

10. بی اعتمادی و اعتراض آشکار امام به نهادهای بین المللی که به شکل موذیانه و منافقانه از متجاوز و ظالم طرفداری می کردند.

11. بصیرت ا فزایی مسئولین و مردم به پیام ها و ملاقات ای پی در پی در زمینه دفاع مقدس.

12. برخورد قاطع باعوامل داخلی دشمن به خصوص منافقین.

13. جلوگیری از ایجاد انحراف در بحث دفاع مقدس( راه قدس از کربلا می گذرد....).

14. وعده پیروزی و نصرالهی که همواره رزمندگان اسلام را دلگرم می کرد. 

عوامل موثر در رشد خلاقیت و نوآوری در دفاع مقدس:[2]

تخصصی ترین و علمی ترین و زشت ترین پدیده انسانی جنگ است که انسان ناگزیر از آن است اما دفاع امری بسیار مشروع، مقبول و زیباست و همه عقلا نیز آنر اپذیرفته اند. آنچه در مورد کشور ما رخ داد این بود که جنگ بر ما تحمیل شد بنابراین ما در مرحله اول آماده نبودیم اما با خلاقیت هایی که بروز پیدا کرد به آمادگی های لازم یکی پس از دیگری دست یافتیم:

1. شعار بلند حضرت امام که" ما می توانیم " باعث روحیه و جسارت جوانان انقلابی شد.

2. استفاده فراوان دشمن از مهندسی زمین، آب، مین، آتش و برتری هوایی و ...

3. محاصره اقتصادی و تحریم نظامی ما که حتی از دادن سیم خاردار هم به ما جلوگیری میشد.

4. فشار فراوان دشمن بر ما و اشغال سرزمین ما و موشکباران و بمباران شهرها.

5. به چالش کشیدن غیرت و هویت ملی و اسلامی و انقلاب ما.

6. اعتقاد و خودباوری و خود اتکایی و استفاده از امکانات ملی.

7. روحیه ریسک وخطرپذیری مهندسی و مهندسان رزمنده و ایثارگر.

8. سازماندهی مناسب امکانات مهندسی رزمی.

9. مدیریت انقلابی و در صحنه مهندسی و پشتیبانی.

10. ارتقاء مهارت و نوآوری در صحنه های عملیات..

 مصادیق نوآوری و خلاقیت در عرصه مهندسی رزمی:[3]

با بروز خلاقیت در عرصه مدیریت، مدیریت جهادی شکل گرفت که به دنبال آن خلاقیت در تمامی عرصه های دفاع مقدس روز به روز پدیدارتر گشت. خلاقیت در عرصه مهندسی رزمی دفاع مقدس نقشی اجتناب ناپذیر در پیروزی های دوران دفاع مقدس داشت. 

در ادامه به برخی مصادیق خلاقیت و نوآوری در دفاع مقدس اشاره می شود:

1. نوآوری و خلاقیت در ساخت پل خیبر

2. نوآوری و خلاقیت در ساخت پل شناور بشکه ای در دارخوین

3. احداث کانال سلمان برای جلوگیری از حرکت تانک های دشمن

4. احداث سد خاکی بر روی بهمن شیر پس از بمباران پل های روی رودخانه

5. احداث سنگر بتونی قابل حمل سریع الاحداث قرارگاهها و سنگرهای اجتماعی

6. احداث خاک ریزهای تعجیلی

7. احداث پل بعثت لوله ای روی اروند رود

8. نوآوری قایق های چوبی برای حرکت در مرداب و هور و نیزارها

9. شاخت شنی برای وانت لندکروز جهت عبور از رمل ها

10. ساخت بالن ابابیل برای مناطق تنگه ای برای برخورد با هواپیماهای دشمن 

کلام آخر

خلاقیت به‌عنوان موتور محرکه علوم نظامی است و این حرکات ایجاد نمی‌شود مگر در سایه یک قدرت تصمیم‌گیری جامع و کامل و سازماندهی منظم و ارتقای تخصص و مهارت در نیرو های مهندسی. بزرگ‌ترین خلاقیت رزمندگان اسلام در دفاع مقدس این بود که توانستند تاکتیک‌ها و تکنیک‌های خود را که نوعی خلاقیت و نوآوری محسوب می‌گردید، بر استراتژی و دکترین نیرومند دشمن غلبه دهند و اصول مهم نظامی را که پایبند یکسری قوانین دیکته شده بود برهم زنند. تکنیک‌هایی که در عرصه نبرد فقط برای یک بار به کار گرفته می‌شود و دشمن به سرعت بدل آن را می یابد. تکنیک‌هایی از قبیل تعویض محیط‌های جغرافیایی جنگ, تغییر تاکتیک‌ها, غافلگیر کردن دشمن در محیط‌های مختلف عملیاتی, تعویض شیوه‌های نبرد, انتخاب زمان نبرد و مجبور کردن دشمن به ادامه نبرد در مناطق غیر دلخواه خود, استفاده از پتانسیل‌های جغرافیایی مناطق مختلف به منظور جبران نقاط ضعف خودی, کاهش نقاط قوت دشمن، پناه بردن به عملیات‌های شبانه به دلیل نیازهای غیرقابل تامین و پوشش ضعف‌های خودی و کاهش اثر و دقت سلاح‌های دشمن, ایجاد قابلیت و ساخت تجهیزات مهندسی مناسب با محیط‌های جغرافیایی و عملیاتی مانند پل‌های کوثری و خیبری جهت امکان نبرد در هور یا احداث جاده در مناطق رملی بستان به منظور امکان عملیات از جناح دشمن و دسترسی به عقبه آن در عملیات طریق‌القدس و اجرای پل و طراحی و ساخت پل های شناور به منظور عبور از رودخانه غیرقابل عبوراروند (به زعم دشمن) همه, نوعی ابتکار عمل و خلاقیت در مهندسی دفاع مقدس محسوب می‌گردد که همه اینها در سایه دلگرمی های حضرت امام ( ره) ‌محقق شد.

پژوهش خبری// مرتضی رکن آبادی