تحریم های اقتصادی امریکا؛ عامل اصلی بحران شبه جزیره کره

نگاه اجمالی به پیشینه تاریخی، سیاسی و اقتصادی شبه جزیره کره

از سال 1945- 1910 به مدت 35 سال کشور کره تحت سلطه و استعمار ژاپن قرار داشت. به علت شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم این کشور از کره خارج شد. بعد از آن دو سرهنگ امریکایی بنام "دنیل راس" و "بونستیل" مرز کنونی دو کره را که در مدار 38 درجه قرار دارد را ترسیم کردند. تمام تلاش آنها این بود سئول که از مدار 38 درجه51 کیلومتر فاصله دارد، در بخش کره جنوبی قرار بگیرد. مساحت جغرافیایی کره شمالی 120 کیلومتر مربع است که حدود 56 درصد خاک از شبه جزیره کره را تشکیل می دهد. در حال حاضر کره شمالی با سه کشور مرز خاکی دارد. کل مرز این کشور1640 کیلومتر است که از این مقدار 1450 کیلومتر مرز این کشور با چین است. کره شمالی با روسیه در شبه جزیره ساخارین 5/ 17 کیلومتر هم مرز می باشد. و با کره جنوبی هم حدود 250 کیلومتر هم مرز است. مدار 38 درجه که بین دو مرز کره شمالی و جنوبی قرار گرفته یک منطقه غیرنظامی بنام D.M.Z [1] است. این منطقه250کیلومتر در امتداد مرز دو کره قرار گرفته و عرض آن حدود 4 کیلومتر می باشد. این منطقه تنها منطقه جهان است که از دوران جنگ سرد تاکنون پابرجاست. این مرز تا 5 سال قبل محل بازدید مردم کره جنوبی بود که با تور گردشگری از این منطقه دیدن می‌کردند ولی در حال حاضر منطقه خیلی خطرناکی شده است. شبه جزیره کره در مجاورت دریای ژاپن (دریای شرق) و زرد قرار گرفته است.

- منطقه D.M.Z یا منطقه حائل:

امنیت و کنترل این منطقه با نیروی نظامی امریکاست. قبل از ورود مردم به این منطقه نیرو‌های امریکایی توصیه‌های امنیتی را گوشزد می‌کنند. در این منطقه اتاقک های آبی رنگ وجود دارد که محل کنفرانس و محل مذاکرات دو کره و نیروهای امریکایی است هر دو کره اتاقک های مخصوص کنفرانس خود را دارند که معمولا دو نیروی نظامی کشورشان در ورودی یا داخل اتاقک حضور دارند. در این میان کره شمالی قوانین سخت ‌تری در این خصوص دارد.

- وضعیت اقتصادی شبه جزیره کره

تفاوت بسیار چشمگیری بین دو کره وجود دارد و معتقدم که اگر این تفاوتهای اقتصادی از بین نرود، تنشها باقی خواهند ماند. ارائه چند آمار این تفاوتها را نشان می‌دهد. جمعیت کره شمالی 25 میلیون نفر است و جمعیت کره جنوبی 51 میلیون نفر است. تولید ناخالص داخلی کره شمالی بر اساس "معیار قدرت خرید" 40 میلیارد دلار است در حالی در کره جنوبی دو تریلیون و صدمیلیارد دلار است. درآمد روازنه کره شمالی بر اساس "معیار قدرت خرید" 1800 دلار است در حالی کره جنوبی 39000 دلار است. در دنیای امروزه کشورها را بر اساس برند می‌شناسند. در حال حاضر برندهای معروف و معتبر بین‌المللی مانند سامسونگ-ال جی- هیوندای و کیا در کشور کره جنوبی فعالیت می‌کنند.

این کشور از لحاظ قدرت اقتصادی مقام 11 را جهان داراست. کره جنوبی عضو سازمان همکاری توسعه اقتصادی (O.E.C.D) است. در حال حاضر28500 نفر نیروی نظامی امریکا برای دوره یک ساله و دو ساله در کره جنوبی مستقر هستند. هزینه‌های استقرار این نیروها توسط سئول تامین می‌شود. البته در ژاپن 38000 نیروی نظامی امریکایی مستقر است.

- تشکیل دو کشور کره شمالی و جنوبی

در سال 1948 نیروی های نظامی آمریکا و اتحادجماهیر شوروی خاک شبه جزیره کره را ترک کردند که در پی خروج این نیروها کشور کره به دو کشور کره شمالی و جنوبی تقسیم می شود. ولی چین تا سال 1958 در این منطقه می‌ماند که بعد 9 سال این منطقه را ترک می‌کند. در سال 1950 کره شمالی به کره جنوبی حمله نظامی می‌کند و تا شهر بوسان پیشروی می‌کند. امریکا از یک فرصت طلایی استفاده می‌کند و زمانی که شوروی سازمان ملل متحد را تحریم کرده بود قطعنامه ای مبنی بر اعزام نیروی نظامی به شبه جزیره کره را به امضا می رساند. که در نهایت امریکا با همراهی 16 کشور نیروی نظامی به شبه جزیره کره و بویژه منطقه بوسان اعزام می‌کنند.

این نیروهای نظامی پیروزی‌های زیادی کسب می‌کنند و باعث عقب راندن نیروهای کره شمالی می‌شوند. در آن زمان نیروهای نظامی امریکایی که تحت فرماندهی ژنرال "مک آرتور" بود پیشنهادی به ترومن کرد مبنی بر این که نیروهای کره شمالی را تا مرز چین به عقب برانند ولی با مخالفت وی روبرو شد. بعدها "مائو" در خاطرات خود ذکر می کند که برای صیانت از چین نیروهای نظامی خود را وارد خاک کره شمالی می‌کند و بر علیه نیروهای ائتلافی جنگ کرده و آنها را تا مرزهای کنونی 38 درجه به عقب راندند که در نهایت در سال 1953 یک قرارداد آتش بس میان آمریکاییها و کره شمالی امضا می‌شود بعد از گذشت چند دهه از این قرارداد آتش بس در این منطقه، قرارداد صلح بین دو کره امضا نشده است.

- اوضاع سیاسی کره شمالی و جنوبی

نکته جالب عرض بکنم که بیش از 90 درصد مردم در کره از سه فامیلی «لی»، «پارک» یا «کیم» استفاده می‌کنند. در کره شمالی سه رهبری با اسم "کیم" روی کار آمدند. "کیم ایل سونگ" به عنوان اولین فرد و رئیس جمهور دائمی این کشور بود. در سال 1994 که وی فوت کرد دولت پیونگ یانگ اعلام کرد که هیچ کس دیگر نمی‌تواند رئیس جمهور کره شمالی شود. در واقع اولین و آخرین رئیس جمهور کره شمالی "کیم ایل سونگ" است. سپس پسرش "کیم جونگ ایل" به قدرت می‌رسد. وی در سال 2011 فوت کرد. ایل هم دبیرکل دائمی حزب کارگران کره شمالی بوده طبق رویه فوق دیگر جایگزینی برای وی وجود ندارد. به عبارتی بعد از فوت وی کسی نمی تواند دبیرکل دائمی حزب کارگران کره شمالی شود. بعد از فوت "کیم جونگ ایل" پسرش "کیم جونگ اون" به حکومت رسید که وی عنوان رهبر کره شمالی شناخته می‌شود. در زمان "کیم ایل سونگ" و "کیم جونگ ایل" دو آزمایش اتمی انجام شد و در زمان "کیم جونگ اون" 4 آزمایش اتمی و یک آزمایش هیدروژنی صورت گرفته است. نکته جالب این که در کره شمالی همواره در روزهای مهم تاریخی آزمایش های مهم نظامی و اتمی صورت می‌گیرد که با توجه به این که سالروز تاسیس جمهوری خلق کره شمالی چند روز دیگر جشن گرفته می‌شود به احتمال زیاد یک آزمایش دیگر در این روز تست خواهد شد.

نگاه کشورهای منطقه به بحران دو کره

نکته مهمی وجود دارد که هیچ یک از کشورهای همسایه دو کره تمایلی به وحدت دو کره ندارند. بویژه کشور ژاپن که حساسیت فوق‌العاده‌ای در این خصوص دارد. زیرا در حال حاضر رقیب جدی این کشور، کره جنوبی است. اگر وحدت دو کره شکل بگیرد، سئول وارث منابع بکر کره شمالی خواهد شد که رشد اقتصادی کره جنوبی را سرسام‌اور خواهد کرد و آن وقت با قدرت اقتصادی ژاپن برابری خواهد کرد. لذا این کشور اصلا تمایلی به اتحاد دو کره ندارد. از منظر توکیو حکومت کره بعد از اتحاد بلاشک حکومت کره جنوبی خواهد بود. لذا وحدت دو کره به عنوان کابوسی برای ژاپن است که در صورت تحققق می تواند وزنه اقتصادی و سیاسی را در منطقه به سود کره تغییر دهد. بدین منظور ژاپن همواره سعی دارد تا حکومت فعلی کره شمالی را سرپا نگه دارد. به عنوان مثال ژاپن پول کلانی بابت برگزاری سالروز تاسیس کره شمالی را به پیونگ یانگ پرداخت می کند. چون از دید ژاپنی‌ها قرار نیست حکومت کره شمالی سرنگون شود.

یکی از کشورهای دیگر که با وحدت دو کره مخالف است کشور چین می باشد. چین حدود 1440 کیلومتر با کره شمالی هم مرز است. این منطقه در چین که با ایالات شرقی چین همرز است از لحاظ قدرت اقتصادی بسیار ضعیف هستند و نگرانی عمده چین این است که اگر فروپاشی در کره شمالی رخ بدهد هزاران نفر از کره برای کار و فعالیت های اقتصادی به این منطقه وارد خواهند شد که این برای چین معظلات سنگینی را در پی خواهد داشت. نکته دیگر در این خصوص 95 درصد تجارت کره شمالی با چین است که عمده صادرات کره شمالی به چین شامل ذغال سنگ، ‌نفت، سنگ آهن، محصولات دریایی و... می باشد.

امریکا عامل اصلی بروز بحران در کره شمالی است.

حکومت پیونگ یانگ عنوان می‌کند امریکا و متحدانش حکومت ها را تهدید می‌کنند و به دنبال سرنگونی ما هستند. کره شمالی از سرنگونی صدام حسین و قذافی عبرت گرفته است. امریکا از صدام حسین و قذافی خواست که برنامه هسته‌ای خودشان را تعطیل کنند. ما شاهد بودیم که بعد از تعطیلی مراکز هسته ای مورد نظر، سپس آمریکا به این دو کشور حمله کرد و حکومت‌های آنها را سرنگون کرد. کره شمالی حاضر به مذاکره با امریکاست ولی واشنگتن خلع سلاح کامل هسته‌ای را شرط اصلی مذاکره می‌داند و با توجه به اقداماتی که واشنگتن علیه عراق و لیبی انجام داده کره شمالی حاضر به پذیرش شرط امریکا نیست. وضعیتی که در حال حاضر بر این منطقه حاکم است، یک وضعیت خطرناک و به عبارتی دیگر وضعیت قرمز است. الان حدود 17500 هزار نیروی نظامی در این منطقه در حال مانور هستند و هر اتفاق جزیی ختم به جنگ خواهد شد در این صورت کره شمالی ناگزیر است تمام توان نظامی خود برای دفاع از قلمرو کشورش استفاده کند.

راه حل بحران شبه جزیره کره

کره شمالی سه میلیارد دلار صادرات دارد و تحریم اقتصادی شدیدی نیز بر این کشور تحمیل شده است. با اعمال تحریم­ های تازه این کشور 6/1 میلیارد دلار ضرر می­کند که برای این کشور فاجعه بار خواهد بود. به نظر من برای حل این بحران باید از نظر اقتصادی کره شمالی را تقویت کرد و این امر از طریق کره جنوبی امکان پذیر است. این کشور با طرح‌های اقتصادی بزرگتر در کره شمالی می‌تواند به فضای اقتصادی "پیونگ یانگ" کمک کند. به عنوان نمونه قبلا یک مجتمع صنعتی "کی سان" در مرز دو کشور توسط کره جنوبی احداث شده بود که بالغ بر 800 شرکت کره‌ای کار می‌کردند و درآمد این فعالیت ها در سال حدود 120 میلیون دلار بود. از طرفی هم حدود 5 الی 6 هزار نیروی کار در این منطقه مشغول به کار بودند. البته بعد از برهم خوردن روابط دو کره این مجتمع تعطیل شد.

یکی از مواردی که در کاهش بحران شبه جزیره کره تاثیرگذار خواهد بود دور شدن از فضای امنیتی و نظامی است. در حال حاضر امریکایی­ ها همراه با کره جنوبی، استرالیا،‌ بریتانیا، دانمارک‌ و چند کشور دیگر بالغ بر 18 هزار نیرو در این منطقه مانور بزرگ نظامی انجام می‌دهند که دو بار در سال و به مدت دو هفته انجام می‌شود. کره شمالی نسبت به این مانور نگران بوده و همیشه واکنش نشان داده است. امریکا و متحدانش به "پیونگ یانگ" فشار می آورند که برنامه هسته‌ای را تعلیق کند. از طرفی کره شمالی در واکنش به غربی­ها عنوان می کند که آنها نیز مانورهای نظامی را تعلیق کنند. امریکایی­ها اظهار می‌کنند که این مانور به برنامه‌ هسته‌ای شما ارتباطی ندارد و فقط برای آماده سازی نیروهای نظامی کشورهای شرکت‌کننده است. این قبیل اقدامات تحریک آمیز باعث افزایش تنش در منطقه می شود. از طرفی دیگر وقتی کشوری تهدید و ناامنی را در مرزهای خود احساس کند ناگزیر به حرکت در مسیر افزایش توان نظامی و بهره گیری از سلاح های استراتژیک خواهد بود تا از خاک خود دفاع کند. این موضعات باعث می شود تا شبه جزیره کره فضای امنیتی و نظامی به خود بگیرد. به عنوان نمونه سئول در 51 کیلومتری با مرز کره شمالی فاصله دارد. در منطقه مرزی کره شمالی با خمپاره‌ها تجهیز شده است. "پیونگ یانگ" اعلام کرده است که فقط در عرض دو دقیقه شهر سئول را که بالغ بر 25 میلیون نفر جمعیت دارد با خاک یکسان خواهد کرد و از طرفی دیگر کشورهای این منطقه مثل ژاپن در امان نیستند. مردم این کشور فقط 7 دقیقه زمان برای فرار از آتش نیروی نظامی کره شمالی فرصت دارند. کره شمالی برای بازدارنگی تهاجم غرب علیه این کشور تهدید کرده است در صورت حمله به کره شمالی به جزیره گوام حمله خواهد کرد. جزیره گوام یکی از مناطق سرزمین امریکاست. امریکا پنجاه ایالت دارد و شانزده سرزمین و منطقه جغرافیایی، که یکی از آنها جزیره گوام است. این جزیره حدود 180 هزار نفر سکنه دارد.  

پژوهش خبری// پژوهشگر: رحیم خجسته