دلگشا، باغ و تفریح گاهی تاریخی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز فارس، ساخت باغ در ایران و بویژه در شهر باستانی شیراز سابقه‌ای طولانی داشته و در تمام دوران‌ها مورد توجه بوده است.
این توجه موجب شده تا باغ‌های زیبایی به یادگار بماند که در جهان بی نظیر است.
به گفته محققان، باغ ارم و تخت و جهان نما و دلگشای شیراز از باغ‌های قدیمی ایران هستند.
باغ دلگشا یکی از باغ‌های تاریخی شیراز است که در نزدیکی آرامگاه سعدی واقع شده است.
این باغ در شمال شرقی شهر شیراز در کنار قناتی موسوم به ماریز سعدی و محدوده قلعه‌ای موسوم به کهن دژ در بستری کوهستانی واقع شده است.
سابقه آبادانی و رونق باغ دلگشا به دوران پیش از اسلام و به دوره حکومت ساسانیان نسبت داده شده است.
باغ دلگشا در دوره صفویه نیز از باغ‌های مهم و تفریحی شیراز بود. به طوری که در تصاویر به جا مانده از جهانگردان اروپایی به این باغ اشاره‌های فراوان شده است.
جیمز موریه نویسنده و دیپلمات بریتانیایی در سفرنامه اش ساخت این باغ زیبا را به کریم خان زند نسبت داده است.
ولی برخی تاریخ نویسان اعتقاد دارند قدمت باغ دلگشا به دوران ساسانیان در قبل از اسلام می‌رسد.
بر اساس کتب تاریخی این باغ در دوران صفویه و زندیه از مراکز مهم تفریحی در شیراز بوده‌است. این باغ که ۵/۷ هکتار مساحت دارد، هم اکنون از گردشگاه‌های دیدنی شیراز است.

 

در دوره تسلط تیمور گورکانی بر فارس، این باغ در نهایت آبادانی بود و وی پس از دیدن این باغ، در سمرقند باغی بزرگ به همین شیوه به نام دلگشا احداث کرد.
این باغ در دورة صفویه از باغ‌های مشهور به شمار می‎رفته و در دوره افشاریه همچنان آباد و احتمالاً مدتی در تملک میرزا محمد کلانتر فارس بوده است.
این باغ در فاصله‌ی دوره نادرشاه تا سلسله زندیه آسیب‌های فراوانی دید که در زمان کریم خان زند دوباره احیا شد.
عمارت ارزنده‌ای از زمان قاجاریه در میان این باغ دیده می‌شود که در مقابل آن حوض سنگی بزرگی وجود دارد.
لبه‎ها و پاشویه این حوض از قطعات سنگ سرخ فام است و در وسط آن یک گلدان سنگی بزرگ نصب شده که سابقا در آن درخت سرو بسیار زیبایی بود، که متاسفانه خشک شده و امروزه اثری از آن نیست.
این عمارت را بر روی یک سکو ساخته اند و قسمت پایین‌تر دیوار‌ها را با سنگ صاف و مصطح پوشانیده اند.
این بنای تاریخی به صورت یک تالار با چهار شاه نشین به سبک معماری کاخ‌های ساسانی بیشاپور ساخته شده که دارای سه طبقه و ایوانی با دو ستون است، که از معماری زندیه بوده و همچنین دارای آیینه کاری‌هایی به همراه نقاشی‌هایی از رنگ روغن با سقف‌هایی از چوب و گچ بری‌هایی تزیین شده با نقوش گل و بته است.
در اطراف سقف ایوان بر روی گچ، اشعاری از شوریده به خط نستعلیق نوشته شده که در نوع خود بی نظیر می‌نماید.
در طبقه اول یک حوض هشت وجهی قرار دارد که دارای کاشی کاری‌های آبی است.

 

سقف ساختمان یک گنبد ساده است و در محل دریچه هوا قرار دارد.
در این بنا چهار اتاق سلطنتی نیز وجود دارد.
حدود نیم قرن پیش این باغ در تملک خورشید کلاه لقاءالدوله دختر قوام‎الملوک بود که با شوهر خود ناظم‎الملک در آنجا می‎زیست، تا اینکه چندین سال قبل از ورثة قوام خریداری شد و در حال حاضر در تملک دولت است.
در سمت شمال باغ، باغچه کوچکی است که به علت احداث خیابان‌هایی در اطراف باغ، از ضلع شمالی، جدا شده است که این باغچه به نام باغ طاووس خوانده می‎شود و بدون عمارت است، ولی دارای درختان کهنسال سرو، کاج و نخل است که بین آن‌ها را درختان نارنج پوشانده است.
در چند سال گذشته این بنا چندین بار دستخوش حریق شده و به شکل مخروبه درآمده است.
اولین عمارت کلاه فرنگی در ایران نیز در این باغ به ثبت رسیده که دارای ارزش تاریخی و گردشگری است.
از دروازه ورودی باغ تا ساختمان که درمرکز آن قرار گرفته، یک آبنما و یک خیابان سیمانی وجود دارد.
چهار خیابان بدین گونه در اطراف ساختمان ساخته شده اند که به دیوار‌های باغ ختم می‌شوند.
در کنار برخی از این خیابان ها، درختان سرو و کاج به چشم می‌خورد و در قسمت‌های دیگر باغ نیز درخت‌های پرتقال، نخل و گردو کاشته اند.
باغ دلگشا در فهرست آثار ملی با شماره ۹۱۲ به ثبت رسیده است.