ضرورت شناسایی علل وقوع تصادفات رانندگی

چکیده مصاحبه پژوهشی:

•  در تبصره 3 ماده 14 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی آمده؛ در صورتی كه بر اساس نظر كارشناسان تصادفات،  «نقص راه یا وسیله نقلیه»  مؤثر در علت تصادفات باشند حسب مورد متصدیان ذیربط، مسئول جبران خسارات وارده بوده و با آنان برابر قانون رفتار خواهد شد.
• تبصره 3 ماده 14 قانون رسيدگي به تخلفات رانندگي، بررسي علل تصادف است در حاليکه موضوع نقاط پرتصادف، يک روند نظام مند مهندسي است.
•  در کشورهای توسعه یافته از ابزار مديريت نقاط پرتصادف استفاده می­ شود.
• بیان تعداد نقاط پرتصادف به شکل سالیانه و ایجاد انتظار از جامعه برای رفع تمامی آنها در حاليکه مشکلات مهندسی راه  تبيين نشود مشکلي را حل نمي ­کند.
• افزایش سطح مطالبه ­گری جامعه از مسئولان در موضوع ایمنی باید در مسیر صحیح باشد؛ در حال حاضر وجود نقاط پرتصادف باعث شده برخی بخش ­ها کاستی ­های خود را به این موضوع ربط دهند.

پژوهش خبری صدا وسیما: تصادفات یكی از مهمترین حوادث غیر­عمدی در جهان محسوب می­شود. سالیانه در حدود 1.2 میلیون نفر در سراسر جهان در اثر این حوادث جان خود را از دست می­ دهند؛ در اين چارچوب در مصاحبه پژوهشي با دکتر عليرضا خاوندي استاد دانشگاه، «­تبصره 3 ماده 14 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی[1]» که به بررسی علل تصادفات رانندگی و مسئولیت دستگاه ­های اجرایی در جبران خسارات آن مي پردازد؛[2] را با طرح سئوال های زير مورد بررسي و واکاوي قرار داده­ ايم: 

پژوهش خبری: علل تصادفات رانندگي به عنوان يکي از مهم ترين حوادث غيرعمدي کدام است؟

دکتر خاوندي استاد دانشگاه: در بيان علل تصادف در حالت عام معمولا به اجزاي تشکيل دهنده سيستم حمل و نقل جاده­اي که شامل انسان، راه و وسيله نقليه است اشاره مي­شود؛ ولي اگر بخواهيم نگاه علمي و جامع داشته باشيم و علت وقوع و پيامد تصادف مخصوصا علل تشديد را در نظر بگيريم بايد عوامل قبل از وقوع، حين وقوع و بعد از وقوع تصادف را در نظر گرفت که در اين حالت شامل عوامل ديگري از جمله آموزش، اعمال قانون و امداد و نجات و ... نيز مي­شود که اين موارد نيز در وقوع و افزايش خسارت­ ها بسيار تاثير گذارند. همچنين امروزه در تعريف اجزاي يک سيستم ايمن حمل و نقل جاده­اي، سرعت ايمن ­تر به عنوان يک جزء از سيستم بطور مجزا تعريف شده است.

پژوهش خبری: مفاد تبصره 3 ماده 14  به چه عللي از تصادفات رانندگي اشاره دارد؟

دکتر خاوندي استاد دانشگاه: قانون رسیدگی به جرایم تخلفات رانندگی در اواخر سال 89 ابلاغ شده است؛ البته برخی دستورالعمل­ ها و آیین ­نامه ­های اجرایی مرتبط با آن، بعد این تاریخ تهیه و ابلاغ شده است که شامل سی و پنج ماده و سی دو تبصره است. در متن ماده 14 که شامل 3 تبصره است؛ به نوعی فرآيند مدیریت صحنه تصادف آورده شده است؛  ولي در متن تبصره 3، موضوع بسیار مهمی مورد اشاره قرار گرفته که به نظر من ارتباط منطقی با سایر موارد مطرح شده در ماده 14 و دو تبصره ندارد. در تبصره 3 ماده 14 آورده شده است: در صورتیکه نظر کارشناسان، نقص راه یا وسیله نقلیه موثر، حسب مورد متصدیان ذیربط مسئو­ل جبران خسارات وارده بوده و با آنان برابر قانون رفتار خواهد شد. 

پژوهش خبری: جامعيت تبصره 3 ماده 14 ، براي شناسايي علل تصادفات را چگونه ارزيابي مي­ کنيد؟  

دکتر خاوندي استاد دانشگاه: در خصوص تبصره 3 ماده 14 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی بايد گفت جامعيت لازم را براي شناسايي علل را ندارد و بايد اگر هدف شناسايي و تفکيک مسئوليت­ ها در قبال خسارت است بايد تمامي عوامل را پوشش دهد و نه فقط خودرو و راه را. اصلاح و تعيين مجري مستقل در اين زمينه هم امري ضروري است.

پژوهش خبری: موارد اصلاحي تبصره 3 ماده 14  کدام است؟

دکتر خاوندي استاد دانشگاه: فرآیند تشخیص علل تصادف همان­گونه که تمام متخصصان نیز تاکید دارند به دلیل ماهیت تصادفات، اغلب چند عاملی است و برای تشخیص تمامی علل و سهم آن، نیاز به کارگروهی با تخصص­ های مختلف از جمله راه، خودرو و علوم پزشکی(تصادفات جرحی و فوتی) است. و از طرفی مستقل از متصدیان مرتبط است  که این دومی بسیار مهم است و نیز در اين تبصره به تفکیک علل ایجاد، از علل تشدید کننده تصادف اشاره مستقیم نشده است و در برخی موارد علت ايجاد با علت تشدید کننده پیامد تصادف متفاوت است و این موارد به نظر من مهمترین نقص ­های این تبصره است که به همین دلیل تاکید بر اصلاح و شفاف­ سازی اين تبصره و یا در صورت عدم امکان آن، تهیه یک دستورالعمل اجرایی برای آن را ضروری می ­دانم. 

پژوهش خبری:  آيا تبصره 3 ماده 14، ضمانت اجرايي لازم را دارد؟

دکتر خاوندي استاد دانشگاه: از نظر من موضوع تبصره بسیار مهم است؛ ولی با توجه به هدف پیشنهاد دهندگان و تصویب کنندگان، باید در ماده جداگانه ­ای مطرح و حتی شاید در متن قانون برای اطمینان از بازخورد مناسب اجرای این موضوع و ارتقا ایمنی، الزام به تهیه یک دستورالعمل اجرایی می­ شد. به طور کلی باید این روند به شکلی تعریف شود که هدف فقط پرداخت خسارت نباشد بلکه منجر به شناسایی علل غالب و تسریع در رفع این علل توسط تمامی عوامل شود. الان عموما این تبصره را خیلی ­ها با موضوع نقاط پرتصادف یکی می ­دانند. در حالیکه به نظر من این تبصره با رفع نقاط پرتصادف متفاوت است.[3] اين تبصره بررسي علل تصادف است در حاليکه موضوع نقاط پرتصادف، يک روند نظام مند مهندسي است. 

پژوهش خبری: مديريت نقاط پرتصادف چه نقشي در کاهش تصادفات مي­ تواند داشته باشد؟

دکتر خاوندي استاد دانشگاه: مدیریت نقاط پرتصادف[4]، یکی از ابزارها با ماهیت واکنشی است که برای رفع علت مرتبط با راه در تصادفات بکار می ­رود. این روش با این هدف تعریف شده که منجر به راهکارهای کم هزینه و زودبازده شود. هدف این روش رفع تمام مشکلات راه نیست و اصلا برای این کار تعریف نشده و منطقی هم نیست چون برای رفع تمام مشکلات مهندسی راه نیاز به بودجه­ های هنگفتی است که تامین آن در توان هیچ کشوری نیست. به همین دليل در کشورهای توسعه یافته  نیز این ابزار مورد استفاده قرار می­ گیرد. این روش در کشور ما هم چندسالی است با این هدف در حال انجام است و امیدواريم در سال­ های آتی باعث کاهش علل راه در وقوع تصادف در نقاط پرتصادف شود. در سال­ های نه چندان دور برخی تصور­ می کردند که باید تمامی مشکلات راه را باید رفع کنند و کمبود منابع این امکان را نمی ­داد ولی روش درست برای رفع نقاط پرتصادف باعث هدایت صحیح منابع محدود می ­شود و در عین حال تسریع در اجرا می­ شود.

پژوهش خبری:  در بحث مديريت نقاط پرتصادف بايد چه ملاحظاتي را در نظر داشت؟

دکتر خاوندي استاد دانشگاه: در بحث نقاط پرتصادف در حوزه مهندسی راه به دو موضوع باید دقت کرد که اولا این روش، رفع کننده سایر علل مانند علل انسانی و یا خودرو نیست.  مخصوصا خودرو که با وضعیت موجود غالب خودروهای کشور عامل تشدید کننده پیامدهای تصادفات است. دوم اینکه روش رفع نقاط پرتصادف جلوگیری از ایجاد نقاط جدید نمی ­کند؛ بلکه برای جلوگیری از ایجاد نقاط پرتصادف باید در کنار رعایت مشحصات فنی از روش و ابزار دیگری تحت عنوان بازرسی ایمنی راه[5] استفاده کرد که روش پیشگیرانه است و برای پروژه ­های مطالعاتی و راه­های جدید الاحداث با هدف اطمینان از ایمن تر شدن راههای ساخته شده و کاهش نقش عامل راه در بروز تصادف انجام می­شود.

پژوهش خبری: کاهش نقاط پرتصادف به چه عواملي بستگي دارد؟

دکتر خاوندي استاد دانشگاه: اینکه آیا می­ توان نقاط پرتصادف را از منظر مهندسی و  تعریف درست این روش، کاملا رفع کرد؛  بله علل مرتبط با راه در وقوع تصادف در نقاط پرتصادف را می­ شود رفع کرد. ولی آیا این باعث کاهش نقاط پرتصادف می­ شود؟  نمی توان با قاطعیت گفت: به دلیل محدودیت بودجه­ های  نگهداری، ناهمگون شدن شبکه راه­ها،  به دلیل دوره ساخت طولانی راه­ های کشور و به تبع آن متفاوت بودن سطح استاندارد راه­ها، عدم ارتقاء کیفیت خودروها و در حالت خوش بینانه کند بودن این روند و نیز افزایش به حق سطح مطلوبیت استفاده کنندگان در کنار مشکلات آموزشی، امکان ایجاد نقاط جدید وجود دارد و باید دید که روند رفع نقاط بیشتر است یا ایجاد آن.

کلام آخر   

موضوع شناسایی و رفع نقاط پرتصادف یک رویکرد مهندسی است و ورود بخش ­های دیگر در تصمیم ­گیری­ های مربوطه به این حوزه باعث بهبود روند نخواهد شد. موضوع رفع نقاط پرتصادف با تبصره 3 ماده 14 متفاوت است. اين تبصره بررسي علل تصادف است در حاليکه موضوع نقاط پرتصادف، يک روند نظام مند مهندسي است. از سوي ديگر بیان تعداد نقاط پرتصادف به شکل سالیانه و ایجاد انتظار از جامعه برای رفع تمامی آنها در حاليکه موضوع به درستی تبیین نشده و این انتظار وجود داشته باشد که رفع نقاط پرتصادف یعنی عدم وجود مشکل مهندسی راه در کل راه­های موجود منطقی نیست. البته باید این را هم یادآوری کنم که با افزایش سطح مطالبه­ گری جامعه از مسئولان در موضوع ایمنی بسیار موافقم ولی این مطالبه­ گری باید در مسیر صحیح باشد نه اينکه بخشی از عوامل درگیر برای رفع کاستی­ ها، موضوع و مشکل غیر­مرتبط با حوزه تخصصی خود را پرنگ­تر کند. در حال حاضر وجود نقاط پرتصادف باعث شده برخی بخش­ ها کاستی ­های خود را به این موضوع ربط دهند.

پژوهش خبری // مهدی ناجی

-------------------------------------------------------------

[1] - مصوب سال 89.

[2] - تبصره 3 ماده 14 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی:  در صورتی كه بر اساس نظر كارشناسان تصادفات،  «نقص راه یا وسیله نقلیه»  مؤثر در علت تصادفات باشند حسب مورد متصدیان ذیربط، مسئول جبران خسارات وارده بوده و با آنان برابر قانون رفتار خواهد شد.

[3] - دکتر عليرضا خاوندي: در خصوص رفع نقاط پرتصادف باید گفت که برای اطمینان از ایمنی راه­ها از دید مهندسی راه، دانشی تحت عنوان مهندسی ایمنی راه وجود دارد که حوزه آن احداث و نگهداری از راه­ها به نحوی است که  راه، علت بروز و یا تشدید تصادف نشود. در این حوزه ابزارهایی برای پیشگیری و یا واکنشی تعریف شده است.

[4] - Balck spot managment

[5] - Road safety audit