آتش بس در جنگ تجاری آمریکا و اروپا ؟

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صداوسيما،یکی از تحولات در جنگهای قرن بیست و یکم، تغییر ماهیت فرماندهان جنگی است. به نظر می رسد نقش ستاد ارتش و فرماندهان نظامی با لباس هایی که سر شانه آن درجه های نظامی نصب شده است و فرماندهان جنگ اقتصاددانان و تاجران هستند. این وضعیت در جنگ تجاری آمریکا و اتحادیه اروپا کاملا ملموس است. دونالد ترامپ به عنوان فرمانده جنگ اقتصادی علیه همه جهان از جمله اتحادیه اروپا از یک طرف و مقامات کشورهایی که آمریکا به آنها حمله کرده است، در مقابل هم قرار می گیرند.
با تحلیل گفتمان مقامات اروپایی و آمریکایی ، همان واژه های جنگی را می توان از سخنانشان استنباط کرد. آخرین رویارویی آنها در اجلاس گروه بیست در آرژانتین مشهود بود.
در آخرین تحول ژان کلو یونکر رئیس کمیسیون اروپا و دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا درواشنگتن بر لزوم اجتناب از وارد شدن در یک جنگ تمام عیار اقتصادی تاکید کردند. رسانه ها این توافق را یک شبه آتش بس توصیف کردند.
پیش از این، برونو لومر، وزیر دارایی فرانسه در اجلاس گروه 20 با انتقاد از آمریکا از واژگانی نظیر جنگ، تفنگ و مذاکره برای توصیف مناقشه تجاری با آمریکا استفاده کرد. وی گفت، جنگ تجاری با آمریکا آغاز شده است و اروپا وقتی تفنگ روی سرش باشد، مذاکره نمی کند.
در این مقاله به بررسی دلایل بروز جنگ تجاری میان اتحادیه اروپا و پیامدهای آن بر روابط دو سوی اقیانوس اطلس پرداخته می شود.

پیشینه جنگ تجاری آمریکا 
جنگ تجاری به وضعیتی گفته می شود که پیامدهای آن بیشتر اقتصادی باشد. این جنگ با قراردادن موانعی در مسیر تجارت خارجی است که می تواند منافع کشور مقابل را به خطر بیندازد. ضربه دوم، اقدامات و تدابیر تلافی جویانه ای است که برای مقابله با آن اتخاذ می شود. بیشتر موارد جنگ تجاری در نهایت به یک تحول در تجارت بین الملل منتهی شده است. به عنوان مثال جنبش چای در آمریکا در سال 1773 میلادی، یک واکنش شدیدی به تدابیر تجاری ناعادلانه بازرگانی توسط انگلیس علیه آمریکا بود که در نهایت به انقلاب آمریکا منتهی شد.
جنگ های تریاک که در آن انگلیس تلاش می کرد تا مانع سوداگران چین برای فروش تریاک به چینی ها در دهه 1830 شود و خودش فروشنده اصلی باشد، منجر به بروز درگیری های مسلحانه شد و عملا میخی بر تابوت خاندان کینگ در چین کوبید و آغازگر دوره جدیدی در چین شد که برخی آن را دوره تحقیر نامیدند.
اما در تاریخ مدرن، آمریکا سوابق بسیار زیادی در جنگ های تجاری داشته است که هفت مورد از آنها پیامدهای جهانی داشت: ‌

1-"قانون تعرفه اسموت- هاولی" که توسط سناتور رید اسموت و یکی از اعضای مجلس نمایندگان با نام ویلیس هاولی ارائه داده شد و در 17 ژوئن سال 1930 به عنوان قانون اجرایی شد. براساس این قانون بر بیش از 20 هزار کالای وارداتی به آمریکا تعرفه اعمال شد. در آن زمان، 1028 اقتصاد دان در نامه ای به هوور، رئیس جمهوری آمریکا اجرای این قانون آغاز اقدامات تلافی جویانه شرکای اقتصادی آمریکا توصیف کردند. اما رئیس جمهوری به این توصیه عمل نکرد و در نهایت منجر به رکود بزرگ اقتصادی در آمریکا شد.

2-"جنگ مرغ" در دوران ریاست جمهوری لیندون جانسون در سال 1963 و در اوج جنگ سرد رخ داد. در آن زمان، آمریکا ابتدا بر واردات برخی کالاها از اروپا از جمله کامیون های سبک و برخی دیگر از کالاهای وارداتی از آلمان غربی و فرانسه تعرفه 25 درصدی وضع کرد و این دو کشور نیز در اقدامی تلافی جویانه بر واردات مرغ از آمریکا تعرفه وضع کردند. در فاصله زمانی میان 1961 تا 1964 تنش ها و مذاکراتی بر سر این مسئله به وجود آمد که به "جنگ مرغ " موسوم شد.

3-"جنگ تجاری میان ژاپن و آمریکا" در سال 1981 در دوران ریاست جمهوری رونالد ریگان رخ داد. در آن زمان، دولت آمریکا نگران واردات خودرو، موتورسیکلت و لوازم برقی خانگی ارزان ژاپنی بود که با قیمت بسیار پایین تر از کالاهای آمریکایی دربازار وجود داشت و به همین دلیل تعرفه ها و عوارض گمرکی بالایی بر محصولات ژاپنی وضع شد. نتیجه این اقدام آمریکا کاهش رشد اقتصادی این کشور بود، ضمن اینکه مصرف کنندگان مجبور شدند برای تامین مایحتاج خود، هزینه بیشتری بپردازند.

4-"جنگ الوار آمریکا با کانادا" که در سال 1982 آغاز شد و دعوا بر سر ورود نرم چوب های کانادایی به آمریکا بود که با استقبال بسیار زیادی از سوی مشتریان آمریکایی مواجه شده بود. دولت ریگان تصمیم گرفت بر این نرم چوب ها تعرفه بالایی وضع کند تا مردم به استفاده از جایگزین های آمریکایی آن روی آورند.

5-"جنگ تجاری پاستا میان اروپا و آمریکا" در سال 1985 در دوران ریاست جمهوری یگان رخ داد و براساس آن تعرفه هایی بر پاستای اروپا وضع شد و اروپا نیز در مقابل تعرفه هایی بر لیمو و گردوی آمریکایی وضع کرد.

6-"جنگ موز" که سال 1993 رخ داد. جنگ از آنجا آغاز شد که اروپایی ها تعرفه های سنگینی بر ورود موز از کشورهای آمریکای لاتین وضع کردند. بسیاری از کشورهای صادرکننده موز، آمریکایی بودند.آنها در واکنش، هشت دادخواست علیه اتحادیه اروپا در سازمان تجارت جهانی ارائه دادند، اما این مشکل تا سال 2012 همچنان لاینحل باقی مانده بود.

7-اعمال "تعرفه فولاد در سال 2002" که در دوره جورج بوش پسر به منظور احیای صنایع فولاد آمریکا اعمال شد و اروپایی ها هم در مقابل بر واردات پرتقال از ایالت فلوریدا تعرفه سنگینی وضع کردند.

آغاز جنگ تجاری در سال 2018
دونالد ترامپ در دهه 1980 برای اولین بار در مصاحبه با یک نشریه آمریکایی، شیوه مرسوم حذف تعرفه ها میان آمریکا و اتحادیه اروپا را زیر سئوال برد. در زمان تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری نیز بارها از احتمال اعمال تعرفه بر واردات کالا و خدمات به آمریکا خبر داده بود. اما برای اولین بار در هشتم مارس سال 2018، دولت آمریکا دستور اجرایی اعمال تعرفه های جدید گمرکی بر واردات فولاد و آلومینیوم را تصویب کرد.
براساس این قانون، بر واردات فولاد از سراسر جهان به آمریکا 25 درصد و الومینیوم ده درصد تعرفه اعمال خواهد شد. ترامپ کد 232 قانون 1962 که در آن به اعضای سازمان تجارت جهانی اجازه می دهد به منظور حفاظت از امنیت ملی بر واردات کالا تعرفه اعمال کنند.
پیش از سفر یونکر به آمریکا، ترامپ در توئیتر نوشت، تعرفه ها بهترین روش هستند و هر شریک تجاری آمریکا باید یا برای تجارت منصفانه مذاکره کند و یا اینکه توسط تعرفه ها آسیب ببیند.
آمریکا از اول ژوئن این تعرفه ها را اعمال کرد و ترامپ هم تهدید کرد، این تعرفه ها را برای خودرو و قطعات یدکی اروپایی نیز اعمال خواهد کرد. ارزش کل فولاد و آلومینیوم وارداتی اروپا به آمریکا سالانه شش میلیارد و چهارصد میلیون یورو و ارزش خودرو و قطعات یدکی اروپایی به آمریکا هم بالغ بر 51 میلیارد دلار است.
اتحادیه اروپا نیز در اقدامی تلافی جویانه بر 23 قلم از فهرست کالاهای وارداتی آمریکا به اروپا به ارزش بالغ بر سه میلیارد و 250 میلیون دلار تعرفه اعمال کرده است. براساس محاسبات کمیسیون اتحادیه اروپا، خسارتی که آمریکا با اعمال تعرفه بر کالاهای صادراتی اش به اروپا متحمل خواهد شد، 13 تا 14 میلیارد دلار است که به تدریج هم افزایش خواهد یافت.
آمریکا در سال 2017 میلادی در مجموع هشت میلیون و 300 هزار دستگاه خودرو صادر کرد و مکزیک، کانادا و ژاپن بزرگترین خریداران آن بودند.
براساس آماری که اتحادیه اروپا ارائه داده است، آمریکا در سال 2017 حدود 115 میلیارد یورو برابر با 176 میلیارد دلار کسری تجاری در مقابل اتحادیه اروپا داشته است.
اما جنگ تجاری آمریکا در خود این کشور نیز منتقدانی دارد. بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند این جنگ تجاری، خسارت بسیاری به مشاغل در بنادر آمریکا وارد می کند.
سی ان بی سی، بنادر آمریکایی را خط مقدم جنگ تجاری آمریکا می داند. در حال حاضر 328 بندر رسمی آمریکا در زمینه صادرات و واردات کالا فعالیت می کنند.

سفر یونکر به آمریکا
سفر یونکر به واشنگتن دست کم اندکی از شدت جنگ لفظی میان اروپا و آمریکا کاست؛ وضعیتی که برخی آن را یک شبه آتش بس توصیف کردند. رئیس جمهوری آمریکا از توافق با بروکسل در موضوع خرید سویا از آمریکا و واردات بیشتر گاز طبیعی مایع از آمریکا خبر داد و اعلام کرد با اتحادیه اروپا برای انجام اصلاحات در سازمان تجارت جهانی و همچنین کاهش بروکراسی در داد و ستدهای تجاری به توافق رسیده است. یونکر نیز این مذاکرات را خوب و سازمنده توصیف کرد. اما مشخص نشد که آیا دو رهبر سیاسی در موضوع تعرفه های احتمالی آمریکا بر واردات خودرو از اروپا به توافق رسیده اند یا نه.
توافق موقت اتحادیه اروپا و آمریکا با واکنش مثبت بازارهای جهان مواجه شد. بازارهای بورس آسیایی سبزپوش شد و قیمت طلا دربازارهای جهان تا چهار دلار کاهش یافت. اما اظهارات امانوئل ماکرون رئیس جمهوری فرانسه بعد از سفر یونکر به واشنگتن نشان داد که جنگ تجاری میان آمریکا و اتحادیه اروپا ادامه خواهد داشت. او گفته است که با مذاکرات جدید برای کسب تعرفه های تجاری جدید و گسترده بین اتحادیه اروپا و آمریکا مخالف است و در شرایط فعلی و تا زمانی که تعرفه های آمریکایی علیه صنایع فولاد و آلومینیوم اروپا ادامه دارد، هیچ مذاکره ای برای حذف تعرفه ها انجام نخواهد شد.
اروپایی ها به ترامپ خوش بین نیستند بویژه اینکه تنها سه ساعت بعد از کنفرانس مطبوعاتی با یونکر و امضای یک توافق یک صفحه ای، رئیس جمهوری آمریکا این توافق را به گونه دیگری تفسیر کرد و خشم اروپایی ها را برانگیخت. ترامپ گفته بود که اروپایی ها متعهد شده اند از آمریکا سویا و گاز مایع بخرند. اما اتحادیه اروپا می گوید چنین توافقی به دست نیامده است و بعد از این که چین تعرفه 25 درصدی بر سویای آمریکا اعمال کرد، قیمت این نهاده کاهش یافت و بخش خصوصی در اروپا خودش خریدار سویا بوده است و این قضیه به دولت ارتباطی نداشته است. یکی از مقامات اتحادیه اروپا می گوید، اقتصاد ما مثل مدل اتحادیه شوروی نیستیم. این نیروهای بازار هستند که به سمت خرید سویا از آمریکا سوق پیدا کرده اند.

جمع بندی
اتحادیه اروپا بر خلاف شاخ و شانه کشیدن های اولیه علیه آمریکا، مجبور شد به این کشور امتیازاتی بدهد تا مانع یک جنگ تجاری تمام عیار شود. این امتیازات شامل خرید سویا و گاز مایع بیشتر از آمریکا است. امتیازاتی که بعید است فرانسه و آلمان با اعطای آن به آمریکا به سادگی موافقت کنند.
در مقابل به نظر می رسد اتحادیه اروپا به دنبال شرکای جایگزین در آسیا نظیر چین و ژاپن و حتی روسیه و یا کانادا و مکزیک باشد.
===============================
نویسنده: تهمینه بختیاری -کارشناس مسائل بین المللی.
.