ایران در آستانه ورود به بازار جهانی دارو

پژوهش خبری صدا و سیما:یکی از مهم‌ترین صنایعی که نقش مهمی در تولید کالاهای راهبردی دارد، «صنعت داروسازی» است. هرچند که ایران تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی از واردکنندگان دارو به شمار می‌رفت، اما پس ‌از آن، داروسازی نیز همچون سایر بخش‌ها، دچار دگرگونی شد و تولید داروهای مختلف در داخل شروع شد؛ تا جایی که اکنون بر اساس آمارها، ایران در زمینه تولید دارو به مرحله‌ نزدیک خودکفایی رسیده است.

آمارها نشان می دهد که صنعت داروسازی کشور پس از انقلاب اسلامی، در مسیر پیشرفت و رشد قرار گرفت تا آنجا که در 6 ماه اول سال 97 حدود 5 /97 درصد از اقلام دارویی مورد نیاز، تولید داخل است که از لحاظ ارزش ریالی، 71% بازار دارویی ایران متعلق به داروهای تولید داخل و 29 تا 30 درصد متعلق به داروهای وارداتی است. اما از نظر تعداد دارو، 96% حجم بازار دارویی ایران را داروهای ایرانی و 4% آن را داروهای خارجی و وارداتی تشکیل می­ دهد[1]. توانمندی در صنعت دارویی کشور موجب شده است که با تولید داروهای با کیفیت و استاندارد، آماده ورود به بازارهای جهانی برای جمعیت۴۰۰ میلیونی منطقه آسیا و آفریقا، شويم. همچنین در بدو انقلاب اسلامی، تولیدی در مواد اولیه دارویی وجود نداشت، اما در حال حاضر بیش از 54% مواد اولیه دارویی در شرکت­های مواد اولیه و شیمیایی داخل کشور تولید می­شوند که اين اقدام نشان از برداشتن قدم­های اول برای حضور در عرصه بازار جهانی دارو دارد و به طور مثال اکنون یک شرکت تولیدکننده مواد اولیه دارویی در روسیه تحت مجوز (License ) ایران فعالیت می­کند.

اما در اینجا یک سوال اصلی به ذهن متبادر می­ شود که در حال حاضر جایگاه صنعت دارو در منطقه و جهان در کجاست؟ مطالعات نشان می­دهد که ایران بازار بزرگی برای صنایع داروسازی در منطقه است و در قیاس با کشورهای در حال توسعه، پیشرفت قابل توجهی در این زمینه داشته است، به گونه ­ای که با نگاهی ویژه به پیشرفت­ های دارویی کشور در سال­های گذشته، به جرات می­ توان گفت که چند سال اخیر را می ­توان دوره ­ای طلایی در تاریخ دارویی ایران لقب داد تا جایی که براساس آمارهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ایران در حوزه تولید داروهای نوترکیب در رده هفتم جهان قرار دارد و در تولید کلی دارو در سکوی 10 کشور برتر دنیا ایستاده است.

از این رو بین ­المللی کردن صنعت داروسازی می­ تواند راه توسعه تجارت این کالای راهبردی برای ایران باشد و اگر بتوان سهم خود از این بازار بزرگ به مرتبه علمی کشور در جهان رسانید، تحولات اقتصادی شگرفی ناشی از اقتصاد دارو به وجود خواهد آمد.

اما در این بین این صنعت با چالش ­هایی مواجه است، از جمله تحریم ­های به وجود آمده و همچنین تغییراتی که در بازار ارز به وجود آمده، به نوعی نگرانی­ هایی را برای افکار عمومی جامعه و بالاخص بیماران به وجود آورده است. هر چند که نگرانی از تحریم‌ها وجود دارد، اما هرگز نباید ناامید شد، بلکه باید به سطحی رسید که در نتیجه افزایش تعداد متخصصان «‌های تک» و در نتیجه رشد شرکت‌های دانش بنیان، در برخی اقلام دارویی‌های خاص به موفقیت‌هایی دست یافت که در همه دنیا به داروهای ایرانی توجه شود. 

در هر حال به رغم پیشرفت ­های دارویی در کشور و توانایی دانشمندان داروسازی ایران، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که صنعت داروسازی نیازمند چشم اندازهای طولانی مدت است. از نگاه آنان، دست­یابی به چشم­ اندازها نیز مستلزم تبیین درست در عرصه ملی است؛ چراکه این امر ایران را در سطح تعامل­ های بین المللی قرار خواهد داد. بر این اساس اگر دانشمندان و متخصصان حوزه داروسازی در ایران به دور از چالش­­ ها و تنش­ های سیاسی در تعامل با اندیشمندان دیگر کشورها باشند، به یقین در آینده نه چندان دور شاهد حضور گسترده فراورده­ های دارویی تولید داخل در بازارهای بین المللی خواهیم بود.

اما این سوال پیش می ­آید که برای افزایش رقابت صنعت داروسازی با بازارهای جهانی چگونه باید برنامه ­ریزی اصولی و لازم را  انجام داد تا از طریق آن بتوان، هم زمینه چندین هزار شغل، ارزآوری و ثروت ملی را فراهم کرد و هم سبب ارتقای کشور ‏در سطوح بین المللی گردید؟!

هر چند که کارشناسان بر این باورند که برای پاسخ به این سوال باید به بخش خصوصی توجه ویژه ­ای نشان داد تا نیمی از چالش ­های موجود در صنعت دارویی کشور حل شود که این مهم با توجه خاص دولت و وزارت بهداشت صورت می­ پذیرد .در اين صورت شرکت­ های داروسازی مي توانند با چابک سازی در این حوزه به خودکفایی­ های بیشتری برسند و تبادلات دارویی را افزایش دهند تا اقتصاد کشور به پویایی برسد. اما نباید از نقش رسانه­ ها به خصوص رسانه ملی هم غافل ماند، زیرا آنها می ­توانند با برنامه ­ریزی و تبلیغات مناسب و با معرفی کارهای دانش محور زمینه­ های شناسایی را برای مردم فراهم آورند تا در این زمینه بتوانند با سرمایه­ گذاری در صنایع دارویی، صادرات داروها نیز افزایش پیدا کند که در صورت تحقق این مهم، سالیانه میلیون­ ها دلار برای کشور درآمدزایی می­شود.

بنابراین می ­توان گفت که صنعت دارویی ایران از جمله کلیدی‏ ترین و راهبردی‏ ترین صنایع کشور است که در گسترش توانمندی‎ها و قابلیت‏ ها در این حوزه و خودکفایی در زنجیره ارزش آن (تحقیق و توسعه، تولید مواد اولیه دارویی، تولید اقلام و فرآورده­ های نهایی)، توانسته است موقعیت و جایگاه کشور را در منطقه و در سطح مجامع بین‌المللی ارتقای شایان توجهی بخشد. اما بايد بیش از پیش به این صنعت برای رسیدن به تحقق اصولی توجه نشان داد تا بتوان بیش از پیش در بازار بین المللی خود را نشان داد.

پژوهش خبری// زهره دانشمندی

1- ایرنا، ترسیم چشم انداز صنعت داروسازی در دولت تدبیر، 5/ 6/ 97