حال خوب آبزیان، در کویر سوزان قم

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، حدود یک قرن از راه اندازی نخستین مراکز پرورش ماهی در کشور می گذرد؛ مراکزی که بیشتر در مناطق پر آب ولی دور از دریا راه اندازی می شدند تا علاوه بر پاسخگویی به نیازهای روزافزون جمعیت رو به افزایش، دسترسی را به ماهی های تازه آسان تر کنند؛ آن روزها شاید به فکر کسی نمی رسید که می توان در آفتاب سوزان کویر نشست و کباب ماهی تازه به دندان کشید.

پیشرفت علوم آبزی پروری، توسعه کیفی نیروهای متخصص و بهبود امور آموزشی و پ‍ژوهشی در این زمینه و رشته های وابسته، حالا بیش از 21 سال است که کویر قم را به جایگاهی ویژه برای پرورش آبزیان پرطرفدار دنیا تبدیل کرده است.

پرورش ماهی در ایران با تکثیر تاس ماهی در سال۱۳۰۱ و پرورش ماهی قزل آلای رنگین کمان از سال۱۳۳۸ آغاز شده است.

به گفته مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهادکشاورزی استان، سال گذشته هزار و 350تن انواع آبزیان در استان ما تولید شده است که این عدد امسال به هزار و 500تن خواهد رسید.

آقای طاهری با بیان اینکه 250مزرعه پرورش ماهی هم اکنون در قم فعال است می گوید: در استان قم علاوه بر ماهی های سردآبی همچون قزل آلا، سالانه 10تا12تن ماهی کپور گرم آبی تولید می شود.

وی گفت: استان قم نخستین استانی بود که توانست ماهی خاویار و سفید را در دل کویر خود پرورش دهد؛ ماهی هایی که سالهاست نگین سفره های مردمان کشورهایی از جمله امارات، انگیس، فرانسه، ترکیه، عراق و کویت است.

آقای طاهری افزود: سالانه 80تا150 کیلو خاویار از قم صادر می شود.

آب لب شور کویر  قم، میزبان خاویار

برای دیدن تنها گوشه ای از کارستان پرورش دهندگان ماهی، سری به چند مزرعه استان زدیم؛ صدای آب در مجموعه سر پوشیده آقای عربشاهی، جان تازه ای به روح و جسم هر بیننده ای تزریق می کند؛ صدای آب لب شور (لب شور اصطلاحی است که پرورش دهندگان ماهی در قم به علت شوری آب مزارع به کار می برند) کویر که سال هاست میزبان کم نظیرترین گونه آبزیان جهان شده است.

در اینجا چند استخر پرورشی وجود دارد؛ آقای قربانی سی ساله، یکی از سرپرستان این مجموعه است که می گوید: انواع ماهیان خاویاری مانند فیل ماهی، اوزون برون و تاس ماهی در این مجموعه پرورش داده می شود.

ماهی خاویاری یکی از بهترین و پر ارزش ترین محصول صادراتی کشور ما به شمار می رود، آقای عربشاهی مدیر این مجموعه گفت: مجموعه ما طرحی جدید را به مرحله اجرا در آورده اند که بر اساس آن پیش بینی ما این است که امسال یک تن خاویار تولید کنیم.

وی گفت: برای گرفتن خاویار، بسته به نوع ماهی، باید چهار تا هفت سال صبر کرد، که حالا با طرح جدید، این مدت به سه سال رسیده است.

رسول، نام جوان دیگریست که تنها سه ماه است،در این مجموعه مشغول به کار شده؛ رشته تحصیلی اش آبزی پروری است و خوشحال از اینکه کاری مرتبط با رشته اش یافته؛ او می گوید بعد از اینکه ماهی ها به سن مورد نظر رسیدند، از آنجایی که امکانات بسته بندی گوشت و خاویار در قم وجود ندارد، این ماهی های گران قیمت مسیر قم تا شهرهای شمالی کشور مانند مازندران را طی می کنند تا بعد از استحصال در این استان، گوشت و مرواریدهای سیاهش راهی بازارهای جهانی شود.

سفره های لاکچری دنیا، به دنبال مرواریدهای کویر ایران

بعد از 17سال پرورش ماهی خاویاری در قم، و تجربه بسیار در پرورش این نوع ماهی، می توان خاویار را مرواریدهای کویر هم نامید، که البته بخش زیادی از آن، به کشورهای دیگر صادر می شود.

معاون وزیر جهاد کشاورزی که در سفر به قم از چند مرکز پرورش ماهی هم بازدید کرد، گفت: سال گذشته سه تن خاویار پرورشی در کشور تولید شده است که بخش زیادی از آن به آمریکای شمالی، اروپا، کشورهای آسیای جنوب شرقی، آسیای دور و کشورهای همسایه صادر شده است.

آقای صالحی قم را از پیشگامان پرورش ماهی های خاویاری می داند و  افزود: هم اکنون بیش از 100مزرعه پرورش ماهی های خاویاری در کشور راه اندازی شده که در حوزه شیلات سرمایه ارزشمندی است.

وی گفت: نه تنها در استان های شمالی کشور، بلکه در استان های مختلفی مانند مرکزی، فارس، یزد، کرمانشاه، آذربایجان ها و خوزستان، پرورش خاویار رونق دارد که این نشان دهنده رشد و بازگشت ایران به جایگاه خود در پرورش این نوع ماهی است.

اینها فقط بخشی از تلاش مردان کویر است؛ در روستای قاهان بخش خلجستان هم آقای امینی، همراه با چهار کارگرش در کنار حوضچه های آبی، لذت پرورش ماهی های کوچک قزل آلا را تجربه می کنند؛ او می گوید علاوه بر کار کشاورزی، حالا می توان با اطمینان گفت که علاوه بر اشتغالزایی، می توان درآمد مناسبی از پرورش این آبزی به دست آورد.

در جای دیگری از استان قم، در روستای مومن آباد بخش مرکزی، قزل آلاهای کوچکی که به دست آقای سعادتمند رشد کرده اند، آماده اند تا به بازار فروش بروند؛ او می گوید سالانه 25تن قزل آلا تولید می کند.

حفظ منابع محدود آب با طرحی نو

شاید بپرسید در این اوضاع کم آبی تولید این آبزیان در شهرهایی غیر از شمال کشور چه ضرورتی دارد؟ اما صاحبان 250 استخر دو منظوره قم که آب را پس از استفاده در استخرهای پرورش ماهی به سمت زمین هدایت می کنند، از سیستمی برای بازیابی آب استفاده می کنند.

آقای عطاری کارشناس شیلات سازمان جهاد کشاورزی استان گفت: با سیستم دِرام که آب در آن در چرخش است، میزان مصرف آب به مقدار قابل توجهی کاهش یافته و بهره بروری آن بالا می رود؛ مثلا برای پرورش یک تن ماهی، هزار لیتر آب لازم است که با سیستم درام  975 لیتر آب صرفه جویی می شود؛ چون همان آب موجود در استخرها در این سیستم بعد از تصفیه دوباره به استخر باز می گردد و فقط 25لیتر آب تازه وارد استخرها می شود.

آقای سعادتمند که 12سال است قزل آلا پرورش می دهد هم از همین سیستم استفاده می کند؛ وی گفت زمانی که برداشت از چاه ها کاهش پیدا می کرد، میزان تولید ما کاهش می یافت؛ برای اینکه همان تولید 25تن را داشته باشیم و در عین حال در مصرف آب صرفه جویی کنیم، از سیستم درام و بازگشت آب به چرخه تولید استفاده کردیم.

آقای حسینی از دیگر پرورش دهندگان ماهی در استان، علاوه بر پرورش ماهیان گرم آبی، یک مجموعه تفریحی به نام «ماهی سَرا» راه اندازی کرده، تا درست در دل بخش کهک قم، لذت ماهی خوردن با چاشنی سیر و زیتون در جاده های شمال تداعی شود.

فروش ماهانه سه تن ماهی کبابی در این ماهی سرا، و استقبال خوب مردم قم و گردشگران از این مجموعه، نشان از آن دارد که مردم ایران در هر شرایطی به دنبال بهترین ها هستند، مخصوصا اگر موضوع تغذیه باشد و غذای با کیفیت.

دیدن ازدحام جمعیت در این ماهی سرا مرا به یاد حرف های بی پایه و اساس وزیر امور خارجه آمریکا انداخت که مدعی بود ایرانی ها بدون کمک آمریکا دچار سوء تغذیه می شوند؛ شاید ضروری باشد که پُمپئو نیز این روزها سری به این کباب سرا بزند و از نزدیک شاهد شور و شعف کویر نشینان باشد که چگونه ماهی های تازه استان قم را برای خود و میهمانانشان سفارش می دهند؛ شاید فسفر این آبزیان خوشمزه، کمک حالی باشد برای مغز زنگ زده این سیاستمدار بی اطلاع!

سمیه حاجی احمدی_ خبرگزاری صدا و سیما_ قم