گیاهان خوراکی خودرو ظرفیتی فراموش شده

رئیس اداره مرتع منابع طبیعی استان بوشهر در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما ی مرکز بوشهر می گوید : بر اساس تحقیقات انجام شده حدود 70 گونه گیاه  با کاربرد خوراکی و دارویی برای انسان  شناسایی شده است   که از این تعداد حدود نیمی از آنها مختص آب و هوای استان بوشهر است .

آقای بوستانی می افزاید :  استان بوشهر به دلیل تفاوت ارتفاع خاک و شرایط آب و هوایی دارای تنوع پوشش گیاهی زیادی است و سرسبزی زمینهای آن در فصل زمستان موجب کوچ عشایر دیگر استانها به این منطقه می شود با داشتن این همه منابع طبیعی ارزشمند ؛ کاری در خور توجه برای توسعه ، بهره برداری و سود آوری هر چه بیشتر از این گیاهان انجام نشده است .

وی برای نمونه تعدادی از گیاهانی که در زمین های استان بوشهر و اغلب بصورت خودرو رشد می کند را معرفی می کند .

هلپه یا اروه : 

بیشتردرروستای چاهکوتاه و اطراف آن در بخش مرکزی شهرستان بوشهرمی روید

هلپه، گياهي است علفي دارای ظاهر سفید پنبه‌ای از خانواده نعناعیان كه عموما در مناطق فقير از نظر موادغذايي و بایر، سواحل سنگلاخی و ماسه‌زارهای نواحی مختلف می‌روید. این گیاه پراكندگی وسیعي در جنوب و مركز ایران  وجزيره خارك دارد.

 گیاه هلپه مسكني براي دردهاي دستگاه گوارش مانند سوءهاضمه بشمار می رود. سرشاخه‌های گلدار گیاه اثر مقوی ، نیرو دهنده و ضدتشنج دارد ، مصرف آن در رفع سردرد نیز مؤثر است.

آویشن؛ که درزبان محلی به آن اوشه گفته می شود ورویشگاه آن بیشتر در شهرستانهای  کنگان و جم است.

آویشن گیاهی یکساله ، کوچک به بلندی 5 تا 12سانتی متر است .

برگهای آن سبز تیره باریک نوک تیزو از خانواده نعناع است که براى خوش طعم کردن ماست و دوغ به کار می رود. گرم و خشک، ضد باکتري، خلط آور، ضد سرماخوردگي و ضدعفوني کننده روده است.

اسپند که در زبان محلی به آن  دینشت می گویند رویشگاه آن بیشتر درشهرستان  دشتستان است .

 اسپند یکی از گیاهان نام آشنا برای ایرانی هاست. دانه این گیاه در خانه سوزانده می‌شود و دود غلیظ آن برای ضدعفونی هوا، دور کننده حشرات ، خوشبوکننده فضا و به باور برخی حتی خنثی کردن چشم‌زخم مورد استفاده قرار می‌گیرد. علاوه بر تمام این موارد ، در دیگر کشورهای آسیایی از دانه‌های اسپند به عنوان ضدانگل استفاده می شود.

پونه که در زبان محلی به آن پیدم  می گویند بیشتر در رود فاریاب  شهرستان دشتستان می روید .

پونه از خانواده نعناع است. این گیاه در خاک‏ های مرطوب و غنی از مواد آلی مانند کود برگ به خوبی رشد می ‏کند. با گیاه پونه می توان یک دم کرده ی گیاهی فوق‏ العاده تهیه نمود. از مشکلات و ناراحتی ‏های گوارشی جلوگیری می کند و برای هضم غذا و برطرف کردن سکسکه مفید است.

رازیانه  که در زبان محلی به آن راجونه می گویند 

در طب سنتی ایران، از رازیانه به گیاه ضدبلغم و صفرا یاد می شود. همچنین از آنجا که رازیانه  ، گیاه بسیار گرمی است اگر بخواهید از خاصیت مسهل بودن آن بهره مند شوید، باید آن را با غذاهایی با طبع سرد استفاده کنیم  و بهترین گزینه برای همراهی با آن سکنجبین و عسل است. در درمان گلو درد، مشکلات دستگاه تنفسی و رفع التهاب حنجره موثر است.

 همچنین در استان بوشهر گیاهان و سبزی های خوراکی به وفور در مناطق کوهپایه ای می روید و گاه برخی گیاهان در برخی مناطق خاص رشد می کند. از تفریح های مورد علاقه بوشهری در فصل زمستان و اوایل بهار تفرج در دامان طبیعت چیدن این سبزی های خوشمزه است.

 خلیلوک

این سبزی که در مناطق تنگستان و دشتی به وفور یافت می شود با مزه ای شیرین به صورت خام استفاده می شود. خلیلوک  با شوید شباهت ظاهری بسیار دارد. ارتفاع آن تا ده سانتی متر می رسد.

 جیکِه 

گیاهی خودرو از خانواده سیر با خواصی همچون سیر و طعم و بویی تند و تیز که اغلب در گندم زارها در فصل زمستان و بارندگی یافت می شود.این سبزی خودرو با انواع جیکه_ی ملو و جیکه_ی خشو که از لحاظ قطر برگ باهم تفاوت دارند اما ازلحاظ مزه زیاد متفاوت نیستند؛ شناخته می شوند.

جیکه به صورت خام مصرف می شود و یا در تهیه نوعی نان محلی به نام مُشتَک به کار می رود.

ترشوک

ترشوک گیاهی با برگ های پهن است که ساقه آن هم خوراکی است. دو نوع ترشوک کوهی و اهلی وجود دارد. این گیاه از قدیم الایام به عنوان یک سبزی مفید و مؤثر استفاده می شده است.

در زمین های حومه استان بوشهر به صورت خودرو سبز می شود. دارای طعمی ترش است.

کاکل

گیاهی شورمزه که با ماست، کشک و دوغ  مصرف می شود.

این گیاه شورمزه پس از اولین بارش باران پاییزی به صورت خودرو در شوره‌زارهای استان بوشهر رشد می‌کند و سرشار از ید، سدیم، پتاسیم و فیبر و دارای طبع سرد است.

 کاسنی

کاسنی که در لهجه محلی به نام کاشنی یا کاشنیز شناخته می شود؛ گیاهی است که با خواص خوراکی و دارویی به وفور در استان بوشهر رشد می کند. این گیاه در نخلستان ها فراوان یافت می شود. این گیاه علاوه بر مصرف خوراکی به صورت دارویی خواص ضد درد، ضد تعرق و تب را داراست. حتی در طب سنتی آن را گیاهی مفید برای کبد و کلیه ها می دانند. در منطقه رود حله استان بوشهر برای درمان یرقان نیز استفاده می شود. از این گیاه عرق کاسنی هم تهیه می شود.

 جوسال

 این گیاه در شکل ظاهری شبیه کاسنی( کاشنی) است اما از آن کوچکتر است.محل رویش آن نزدیک به محل رویش کاکل است. مزه نسبتا شیرینی دارد و به صورت خام مصرف می شود.

 توله یا پنیرک

توله نوعی سبزی است که با نام علمی Malva sylvestris همراه با فرارسیدن فصل های پاییز و زمستان به وفور در بسیاری از نقاط استان بوشهر می روید.

 این سبزی خوراکی مورد علاقه جنوبی ها که در عربی " خبازی" نامیده می شود به صورت خودرو تا 60 سانتی متر در مزارع، باغ ها و زمین های کشاورزی رشد می کند.

قسمت های مورد استفاده این گیاه ساقه، برگ و گل است که به صورت پخته شده، دمنوش و در برخی نقاط ایران به صورت بورانی مصرف می شود.

در استان بوشهر این گیاه پس از برداشت به صورت تمیز شسته و ریز ریز خرد می شود و با میزان آب و نمک مناسب بر روی حرارت بسیار ملایم به مدت چند ساعت بخارپز می شود تا به صورت کاملا نرم و پخته شده استفاده شود.

پس از بررسی های اولیه بر روی چند گونه گیاهی مطرح دارویی و اقتصادی استان بوشهر گیاه لگجی (کور-علف مار) با نام علمی Capparis spinosaکه گیاهی چند ساله با شکل رویشی علفی از گیاهان دارای ارزش غذایی اقتصادی است.

لگجی 

 گیاه لگجی از جمله گیاهان با ارزش چند منظوره و بومی استان بوشهر محسوب می شود و  یکی از بوته‌های بیابانی است که بیشتربه‌صورت خودرو در اراضی شهرستان دشتستان رشد و نمو می‌کند

فصل رشد و نمو این گیاه از اواسط اردیبهشت شروع و تا اواخر شهریور ادامه دارد. میوه‌دهی این گیاه نیز از اوایل تیرماه آغاز می‌شود و افراد بومی و محلی در این ایام شروع به برداشت میوه این گیاه بیابانی می‌کنند.

 با توجه به مقاومت زیاد این گیاه دارویی در برابر کم آبی و شرایط محدود کننده خاک ، توسعه طبیعی نسبتا گسترده ای در اراضی مرتعی و غیر مرتعی این استان انتخاب شده است.

نقش ارزشمند و تاثیر گذار مراتع در ابعاد متعدد زیست محیطی و اقتصادی جامعه اجتماعی ایران ایجاب می کند دولتمردان درتامین  بودجه ، آب ومحیط زیست کشور اهمیت بیش از گذشته  برای مدیریت مراتع قایل شوند تا از تبعات منفی آن در بخش های مختلف  حتی المقدور اجتناب گردد.

نگارنده : سیده فرخنده موسوی