پرورش نخبگان در چهل سال اخیر چه روندی را طی کرده است؟

چکیده نشست پژوهشی:

- پیش از انقلاب، ایران هیچ دانشمند برتر جهانی نداشته است، اما در ۱۳۹۵ (۲۰۱۶) طبق اعلام پایگاه معتبر بین‎المللی وب آو ساینس، ایران دارای ۲۰۸ دانشمند برتر است که در میان یک درصد دانشمندان برتر دنیا قرار دارند.

- پیش از انقلاب نهاد متولی نخبگان نداشتیم، اما  بعد از انقلاب تا کنون بیش از ۱۲ هزار نخبه و استعداد برتر تحت پوشش و حمایت بنیاد ملی نخبگان قرار گرفته اند.

- پس از انقلاب تا­کنون ۵۵ سند بالادستی و قانون در خصوص شناسایی و حمایت و نگهداشت نخبگان توسط نهاد‌های مرتبط تصویب شده و در حال اجراست.

- بر اساس وب آو ساینس در سال 2016 کشور ما:

* 208 دانشمند برتر جهانی داریم که در میان 1 درصد دانشمندان برتر دنیا قرار دارند.

* سهم ایران در تولید مقالات علمی جهان، 95/ 1 درصد است.

* ایران جزو 10 کشور اول جهان در دریافت مدال از المپیادهای علمی است.

- در سال 1395 تعداد 4544 دانشجو و در سال 1396 تعداد 5527 دانشجو، بدون آزمون یا استعداد درخشان در دوره ارشد پذیرش شده­اند. (اینها کسانی هستند که در دوره لیسانس رتبه­ های یک تا سه بودند و دانشگاه ­ها حاضر شدند آنها را بدون آزمون بپذیرند.)

- در سال 1395 تعداد 5444 دانشجو و در سال 1396 تعداد 5527 دانشجو،  در در دوره کارشناسی ارشد در دانشگاه ­های کشور به عنوان استعداد درخشان پذیرفته شده­اند.

- در سال 1395 تعداد 745 دانشجو و در سال 1396 تعداد 784 دانشجو،  در دوره دکتری تخصصی در دانشگاه­های کشور به عنوان استــعداد درخشان پذیرفته شده­اند.

- چشم انداز نظام آموزش عالی کشور: بهره­مندی متعهدانه از استعدادهای درخشان  است.             

پژوهش خبری صدا وسیما: تعریف نخبه در همه جوامع یکسان نیست. در برخی کسی که ذهن بهتری دارد را نخبه می دانند؛ در برخی دیگر هوش را به طور مستقیم به ثروت و موفقیت اقتصادی ربط می دهند؛ اما به اعتقاد کارشناسان نخبه صرفا با معیار ذهن و توانمندی های ذهنی متمایز نمی شوند، بلکه نخبگان کسانی هستند که در عمل کشور را حرکت می دهند، و مشکلات آن را حل می کنند. در این چارچوب در نشست پژوهشی با دکتر محمد رضا آهنچیان مدیر کل دفتر برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم به مناسبت چهلمین سالگرد انقلاب اسلامی موضوع « پرورش نخبگان در چهل سال اخیر چه روندی را طی کرده است؟ » را با طرح سئوالات زیر مورد بررسی و واکاوی قرار دادیم:

1- تعریف نخبه چیست؟
دکتر محمد رضا آهنچیان مدیر کل دفتر برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم: اگر مفهوم پایه نخبه کیست روشن نشود عده ای ممکن است از این اصطلاحی که به آنها تعلق می گیرد استفاده کنند که روا نباشد؛ و ممکن است مشکلاتی برای جامعه نخبگانی بطور مستقیم و برای عموم مردم بطور غیرمستقیم شود. بنابراین روی این مفهوم ما باید توافق داشته باشیم؛ خوشبختانه در «سند راهبردی کشور در امور نخبگان» که در تاریخ 11/ 7/ 1391 به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده است؛ نخبه به این صورت تعریف می شود: نخبه فردی برجسته و کارآمد، اثرگذار در خلق و گستــرش علم، فناوری، هنر، ادب، فرهنگ و مدیریت کشور در چارچوب ارزش های اسلامی است. این تعریف از نخبه با یک قرائت مورد نظر جمهوری اسلامی ایران است.
مفهوم نخبه از نظر علمی: نخبگی استعداد پایدار ذهنی یا جسمی در فرد که حاصل عوامل ژنتیکی و محیطی است و باعث می-شود فرد بتواند شایستگی انجام کار معین در زمان معین را داشته باشد. خیلی مهم است که نخبگی یک استعداد پایدار است مردم می گویند یک جا یک چشمه آمد ولی ادامه نداد.

نخبگی فقط شامل ذهن نیست به وجه جسمی هم توجه کردند که شامل ورزش های قهرمانی و ورزش های خاص است که به یک روایت می توانیم بگوییم که آن هم می تواند نخبه حساب شود. منتهی در حوزه فیزیکی آن. اما تاکید ما در وزارت علوم بیشتر بر قسمت ذهنی آن است. نکته ای که همه ما می دانیم این است که ترکیبی از ژنتیک و محیط است. کار ما حمایت از کسانی است که از خود نشانه هایی از نخبگی را به شکل پایدار نشان می دهند. ما در دانشگاه ها این ها را شناسایی می کنیم. که آن نخبه به حداکثر استعداد خودش برسد و به عنوان سرمایه ملی شناسایی شود. شایستگی کار معین در زمان معین: یعنی اگر شما بگذارید از زمان رسش ایده یا خلق مفهوم یا چیزی که نشانه نخبگی است یک سال بگذرد؛ قاعدتا ممکن است از کارآمدی ، اثربخشی و بهره ای که می تواند برساند کاسته شود. کار معین هم بسیار متنوع است. از علوم سخت مثل علوم پایه بگیریم تا برسد به هنرها و جز آن که جنبه های نرم تر و بیشتر شهودی دارد جزو کار معین در نظر گرفته می شود.

متن کامل این مطلب در اینجا قابل دریافت است.
پژوهش خبری // مهدی ناجی