گرفتگی عروق گوهر رود و زرجوب با فاضلاب

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، مرکز گیلان ؛ دو رودخانه رشت که از قلب این شهر می گذرد و روزگاری به خاطر جریان زلال شان پیشوند ِ زر و گوهر گرفتند ، این روزها حکایت دیگری دارند ؛ حکایتی که آدم را یاد شعر ِ" آب را گل نکنیم " سهراب سپهری می اندازد.
البته شهروندان می گویند : بلایی که بر سر این دو رودخانه آمده ، بسیار فراتر از گل آلودگی آب  است و با حال روزی که از غرقاب شدن فاضلاب ها گرفته ، بیشتر شبیه به لجن رودند تا گوهر رود و زرجوب .  

آنطور که اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان اعلام می کند ؛ 16 کیلومتر از رودخانه گوهر رود و 12 کیلومتر از رودخانه زرجوب از داخل شهر رشت می گذرد و این یعنی ؛ شهروندان زیادی یا در حاشیه این دو رودخانه آلوده ساکن هستند و یا این که در خیابان های اطراف آن ها در رفت و آمدند.
معصومه خانم یکی از شهروندان رشتی که در حاشیه رودخانه زرجوب خانه دارد می گوید : اگر چشم مان را بر روی رنگ تیره آب و آلودگی این دو رودخانه ببندیم با این بوی بد فاضلاب چه کنیم؟
بوی بدی که معصومه خانم از آن گلایه دارد برای من که فقط چند دقیقه با او هم صحبت شدم قابل تحمل نبود ؛ اینکه حاشیه نشینان این دو رودخانه که کم هم نیستند ، چگونه این بوی بد را تحمل می کنند ؟ شاید سوال هر رهگذری باشد که گذری از خیابان های حاشیه این دو رودخانه عبور می کنند. 

سیما خانم هم که خانه اش در کنار رودخانه گوهر رود قرار دارد می گوید : تعداد زیادی از اهالی ساکن در حاشیه این رودخانه یا خانه های شان را فروخته و یا رها کرده و رفته اند و بقیه ها هم به فکر رفتن هستند.
مشهدی کریم پیرمرد 70 ساله رشتی که زمانی کنار پل زرجوب در بازار کنار این پُل که دیگر خبری از آن نیست ، بساط می کرد می گوید : در گذشته از این رودخانه ماهی می گرفتیم وهمین جا کنار پل در بازاری که دیگر وجود ندارد ، می فروختیم.
او می گوید : زنان زیادی برای شستن ظروف و لباس به حاشیه این رودخانه می آمدند و شور زندگی در حاشیه این رودخانه جریان داشت اما حالا دیگر نه از آن شور و حال خبری است و نه از ماهی و بازار .

وقتی فاضلاب و شیرابه زباله ، نفس های حیات را در سینه رودخانه های رشت حبس کرده.
رییس اداره نظارت و پایش اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان با بیان اینکه دو رودخانه گوهر رود و زرجوب از ارتفاعات جنوب شهرستان رشت سرچشمه می گیرند گفت : این دو رودخانه پس از گذشتن از داخل شهر رشت ، در شمال این شهر به هم می رسند و رودخانه پیر بازار را تشکیل می دهند و از آنجا به تالاب بین المللی انزلی می ریزند.
آنطور که احسان اله شکری اعلام می کند : فاضلاب خانگی، فاضلاب بیمارستانی ، فاضلاب صنعتی و شیرابه های زباله سراوان، مهم ترین عوامل آلوده کننده این دو رودخانه هستند. 
وی افزود : روزانه علاوه بر ورود بیش از 160 هزار متر مکعب انواع فاضلاب ، شیرابه زباله سراوان هم در روزهای بارانی 15 تا 18 لیتر در ثانیه و در روزهای غیر بارانی 4 لیتر در ثانیه به این دو رودخانه می ریزد.

رییس اداره نظارت و پایش اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان در تشریح میزان ورود فاضلاب تصفیه نشده به این دو رودخانه گفت :  از 140هزار متر مکعب فاضلاب خانگی رشت، 40 درصد تصفیه و بقیه وارد این رودخانه ها می شود .
احسان الله شکری با بیان اینکه70 درصد از 24 هزار متر مکعب فاضلاب صنعتی رشت تصفیه و  30 درصد فاضلاب صنعتی بدون اینکه تصفیه شود به این دو رودخانه می ریزد افزود : فقط 40 درصد از 2 هزار و200 متر مکعب فاضلاب بیمارستانی رشت تصفیه می شود و بقیه وارد چرخه آب دو رودخانه این شهر می شود ؛ این درحالیست که نوع آلایندگی فاضلاب ها متفاوت است.
وی به خطر افتادن حیات آبزیان را یکی از مهم ترین آثار مخرب زیست محیطی آلودگی رودخانه های رشت دانست و گفت : فاضلاب ها و شیرابه های شناور در دو رودخانه زرجوب و گوهر رود، از طریق رودخانه پیربازار به تالاب انزلی می ریزد و حیات موجودات این تالاب را هم به خطر می اندازد.

رییس اداره نظارت و پایش اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان با اشاره به اینکه آلودگی رودخانه ها باعث از بین رفتن موجودات کوچکی چون پلانکتون ها و زئو پلانکتون ها که حیات بسیاری از آبزیان وابسته به آن است می شود گفت : حتی اگر آبزیانی مثل ماهی با محیط آلوده این رودخانه ها سازگاری پیدا کنند و از آلودگی جان سالم به در ببرند ، غذای سالمی در زنجیره غذایی محسوب نمی شوند. 
احسان الله شکری می گوید : حجم بالای فاضلاب در آب، باعث کاهش دبی و اکسیژن آن می شود و مرگ و میر آبزیان را به دنبال خواهد داشت که مرگ و میر دسته جمعی ماهیان این دو رودخانه در گذشته دلیلی بر این مدعاست. 

وی افزود : اگر چه صنایع رشت با تصفیه 70 درصد فاضلاب شان، بالاترین آمار تصفیه انواع  فاضلاب را دارند اما نوع آلودگی شان نسبت به دیگر فاضلاب ها خطرناکتر و بیشتر است چراکه این نوع فاضلاب، حاوی فلزات سنگین و مواد شیمیایی چون آرسنیک، آهن و روی است که حیات آبزیان را به خطر می اندازد.
رییس اداره نظارت و پایش اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان می گوید : با وجود اینکه تعدادی از واحدهای صنعتی متخلف را بارها به دادگاه معرفی کرده ایم اما به نظر می رسد بالا بودن هزینه های سیستم تصفیه فاضلاب و نیز تسهیل در سخت گیری هایی که توان تولید را کم می کند ، سبب شده این صنایع با پرداخت جریمه ، دوباره به فعالیت شان ادامه دهند.
 احسان الله شکری با بیان اینکه فاضلاب 7 بیمارستان رشت، مستقیم وارد دو رودخانه این شهر می شوند گفت: البته سیستم های تصفیه فاضلاب این 7 بیمارستان رشت یا در دست ساختند و یا مراحل نهایی را پشت سر می گذارند.

خطری که از بیخ گوش بهداشت و سلامت شهر در حال گذر است.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی گیلان با بیان اینکه در هر گرم فاضلاب انسانی میلیاردها میکروب وجود دارد گفت : میکرو ارگانیسم ها در محیط آب ، مواد آلی مثل فاضلاب انسانی را تجزیه می کنند و باعث رشد و تکثیر میکروب ها می شوند و گاز هیدروژن سولفوره که گاز بدبویی است تولید می کنند.
دکتر محمد عباسی با ابراز تاسف از اینکه تاکنون تحقیقات جامعی در فصل های مختلف سال ، برای بررسی میزان آلودگی دو رودخانه رشت انجام نشده گفت : میزان غلظت آلاینده ها در محیط آبی در طول سال مختلف است چرا که در تابستان که هوا گرم تر و بارش ها کم است ، فعالیت میکروارگانیسم ها بیشتر و غلظت آلودگی رودخانه و تولید گاز هیدروژن سولفوره بیشتر می شود ؛ مشکلی که باعث کاهش اکسیژن آب و تنگ شدن نفس آبزیان شده و احتمال ابتلا به بیماری های آلرژیک در بین شهروندان را افزایش می دهد. 

وی با بیان اینکه دو رودخانه آلوده رشت در منطقه پیربازار به هم می رسد گفت : دیده شده که برخی از کشاورزان در روستاهای شمال شهرستان رشت مثل پیربازار ، یا از آب این رودخانه برای آبیاری برخی باغ های صیفی و سبزی استفاده می کنند و یا اینکه محصولات کشاورزی شان را در آب این رودخانه می شورند ؛ موضوعی که خطر ابتلا به بیماری های عفونی، گوارشی و پوستی را بالا می برد.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی گیلان افزود : اگرچه میزان ورودی فاضلاب های خانگی در دو رودخانه رشت بیشتر از دیگر فاضلاب ها است اما خطر شیرابه های زباله سراوان، بسیار بیشتر است ؛ چرا که یک لیتر شیرابه زباله نسبت به دیگر فاضلاب ها 300 تا 400 برابر بار مواد آلی و آلودگی شیمیایی دارد.

دکتر محمد عباسی به خطرناک بودن فاضلاب های صنعتی هم اشاره کرد و گفت : فاضلاب های صنعتی بطور معمول حاوی فلزات سنگین از جمله جیوه و سرب هستند که در صورت مصرف آبزیان در بدن آنها رسوب کرده و از طریق زنجیره غذایی وارد بدن انسان می شود. 
وی می گوید : تجمع سرب در استخوان ها سبب ایجاد جهش و تجمع سلولی و در نهایت سرطان می شود و انباشت جیوه در بدن هم نارسایی ها و اختلالات جنینی مرا به دنبال خواهد داشت.  
وی از خطر نشت فاضلابِ دو رودخانه زرجوب و گوهر رود به چاه های خانگی اطراف این دو رودخانه ابراز نگرانی کرد.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی گیلان افزود : میزان غلظت آلاینده های فاضلاب بیمارستانی تقریبا مثل فاضلاب خانگی است چرا که همه بیمارستان های گیلان مجهز به اتاقک های شیمیایی هستند که پسماند های شیمیایی را در این اتاقک ها نگهداری و به شرکت های متولی دفع این دست فاضلاب ارائه می کنند و از طرفی پسماندهای عفونی هم خرد ، استریل و بی خطر و به شهرداری تحویل داده می شود.
طرح ساماندهی فاضلاب رشت اندر خم کوچه کمبود اعتبار ؛ طرح  28 ساله ای که 54 درصد پیشرفت دارد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب شهری گیلان می گوید : بر اساس برآوردهای انجام شده ، ساماندهی فاضلاب شهر رشت به 800 میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.
محسن حسینی می گوید : یکی از راهکارهای مهم کاهش ورود فاضلاب به دو رودخانه رشت ، تکمیل تصفیه خانه مسکن مهر رشت است که بار آلودگی را در جنوب شهر و تقریبا از سر منشا کم خواهد کرد ؛ طرحی که نیازمند تامین اعتبار است . 
به گفته وی اگر چه در ساخت تصفیه خانه ها به علت کمبود اعتبارات چندان موفق نبوده ایم اما در 3 سال گذشته با ایجاد شبکه فاضلاب در مناطق مختلف رشت و هدایت آن به تصفیه خانه اصلی رشت از ورود 24 هزار مترمکعب فاضلاب خانگی به دو رودخانه رشت جلوگیری کرده ایم.

آیا ارمغان سفر دولت به گیلان ، قلب حیات رودخانه های کم جان رشت را احیا می کند؟
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار گیلان و جانشین استاندار در کارگروه پسماند گیلان می گوید : از 230میلیارد تومان اعتبار مصوب سفر اخیر دولت به گیلان که برای ساماندهی پسماند پیش بینی شده، 45 میلیارد تومان برای ساماندهی دو رودخانه رشت اختصاص یافته است که در سال های 98 و 99 تخصیص خواهد یافت. 
علی اوسط اکبری مقدم می گوید : با جذب 15 میلیارد تومان از این اعتبار،  بنا داریم تا شهریور سال آینده یعنی حدود 6 ماه دیگر، فاز یک تصفیه خانه مسکن مهر را تکمیل کنیم و 30 میلیارد تومان دیگر هم صرف تجهیز تصفیه خانه فاضلاب فخب رشت و هدایت فاضلاب برخی مناطق شهر به آن خواهد شد.
وی خبرهای خوبی هم در خصوص پاکسازی دو رودخانه رشت از شیرابه های زباله سراوان داشت و گفت : سیستم تصفیه شیرابه زباله سراوان هم ساخته شده و تا پایان شهریور سال آینده نصب و راه اندازی خواهد شد.  

به گفته جانشین استاندار در کارگروه پسماند گیلان ، تصفیه خانه فاضلاب 6 بیمارستان رشت هم بین 85 تا 90 درصد پیشرفت دارند و تا اواخر تابستان سال آینده راه اندازی خواهند شد.
علی اوسط اکبری مقدم می گوید : با وجود اینکه زمین تصفیه خانه فاضلاب شهر صنعتی رشت جانمایی شده اما به علت هزینه بر بودن ساخت این تصفیه خانه، بخش خصوصی در حال حاضر توان اجرای آن را ندارد اما تلاش می کنیم راهکاری برای تامین مالی آن بیندیشیم .
آنطور که مسئولان می گویند تا 6 ماه دیگر بخشی از بار آلودگی دو رودخانه زرجوب و گوهر رود رشت با راه اندازی تصفیه خانه فاضلاب مسکن مهر و نیز 6 بیمارستان رشت کم خواهد شد اما سوال اینجاست ؛ آیا ارمغان اعتباری سفر اخیر دولت به گیلان، به موقع دست متولیان اجرای طرح ساماندهی این دو رودخانه را برای سرعت بخشیدن به کار خواهد گرفت یا خیر ؟ و اینکه دو رودخانه زرجوب و گوهر رود کی به دوران طلایی حیات خود بر می گردند؟