موضع روسیه در قبال تجاوز نظامی ترکیه به شمال سوریه

   هجوم نظامی ترکیه به شمال سوریه با واکنش‌های متفاوت بازیگران بین المللی مواجه شده است. روسیه به عنوان یکی از بازیگران اصلی عرصه سوریه، در باره تجاوز ترکیه به شمال سوریه موضع گرفته است. مسکو از متحدان اصلی دولت قانونی سوریه همواره بر لزوم خروج نیرو‌های خارجی که بدون مجوز دمشق در این کشور حضور دارند و نیز حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه تاکید کرده است.
   مسکو ضمن تاکید بر درک نگرانی‌های امنیتی ترکیه، بر حفظ تمامیت ارضی سوریه و نیز سیطره دولت اعمال حاکمیت دولت مرکزی سوریه بر همه نقاط قلمرو آن تاکید دارد.

   با توجه به عضویت ترکیه در گروه آستانه به منظور حل و فصل سیاسی بحران سوریه و نیز روابط گسترده روسیه با ترکیه و سوریه، اکنون مقامات ارشد روسیه بر لزوم مذاکره برای حل و فصل اختلافات بین آنکارا و دمشق تاکید می‌کنند.

  " سرگئی لاوروف" وزیر امور خارجه روسیه گفت: ما نگرانی ترکیه درباره امنیت مرزهایش را درک می‌کنیم و همزمان بر ضرورت بررسی نگرانی‌ها در چارچوب توافقنامه موجود بین دمشق و آنکارا یعنی توافقنامه آدانا در ۱۹۹۸ تاکید می‌کنیم.
  طبق توافقنامه آدانا که در ۲۰ اکتبر ۱۹۹۸ امضا شد، سوریه و ترکیه متعهد شدند که از ورود گروه‌های تروریستی به خاک یکدیگر جلوگیری کرده و ارتش ترکیه نیز اجازه یافت تا برای ســرکوب گروه‌های تروریستی در مواقع ضروری فقط تا عمق ۵ کیلومتری وارد خاک ســوریه شود. نکته قابل توجه اینکه بر پایه پیش فرض توافق آدانا، سوریه برای اجرای تعهدات خود جهت ممانعت از نفوذ تروریست‌ها به خاک ترکیه لزوماً باید دوباره ارتش خود را در مرز با این کشور مستقر کند. بدین ترتیب مشخص است که در صورت حضور ارتش سوریه در مرز‌های مشترک با ترکیه دیگر نیازی به ورود ارتش ترکیه نیست.

   دمشق پس از بروز بحران و جنگ داخلی در سوریه، همواره ترکیه را به سوء استفاده از این توافقنامه و مداخله در اوضاع داخلی اش متهم کرده است. اجرای مفاد توافقنامه آدانا نیز پس از اقدام ترکیه در تجهیز تسلیحاتی و لجستیکی گروه‌های تروریستی توسط آنکارا و اشغال خاک سوریه از طریق گروه‌های تروریستی از سال ۲۰۱۱ عملا متوقف شده است.

   در واقع این توافق در صورتی امکان اجرای مجدد می‌یابد که اوضاع مرز‌های دو کشور به روال قبل بازگردد و دولت ترکیه به توافقنامه آدانا پایبند باشد. همچنین آنکارا حمایت از تروریست‌ها را متوقف کرده و نیرو‌های نظامی خود را از خاک سوریه خارج کند. در این صورت دمشق و آنکارا خواهند توانست بار دیگر این توافق را که ضامن امنیت مرز‌های دو کشور است، به اجرا درآورند.

  "الکساندر لاورنتیف" نماینده ویژه ولادیمیر پوتین در امور سوریه با توجه به مفاد توافقنامه آدانا به صراحت اعلام کرده است که: بر اساس توافقات قبلی، ارتش ترکیه تنها می‌تواند ۵ تا ۱۰ کیلومتر در خاک سوریه پیشروی کند. ترکیه هیچ حقی برای استقرار دائمی نیرو‌های خود در سوریه ندارد. نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در امور سوریه همچنین تأکید کرد که مسکو با عملیات نظامی ترکیه در خاک سوریه موافق نیست.

   با این حال موانعی در این زمینه به ویژه کارشکنی آمریکا وجود دارد. وزیر خارجه روسیه معتقد است، اقدامات آمریکا و متحدینش در ائتلاف غربی در مناطق شمال شرق سوریه باعث شده تا کرد‌های سوری به سمت جدایی طلبی، ایجاد ساختار‌های شبه دولتی و رویارویی با قبایل عرب متمایل شوند. لاوروف گفت: «ما سال‌هاست که سیاست آمریکا و اعضای ائتلاف بوجود آمده بوسیله آن‌ها در سوریه را زیر نظر گرفته‌ایم، سیاستی که باعث تقسیم سوریه و ایجاد زیرساختار‌های شبه دولتی در مناطق شرقی رود فرات شده و سازمان‌های کرد را به سمت تمایلات جدایی طلبانه و مقابله با قبایل عرب سوق داده است. ما پیش از این در مذاکره با همتایان آمریکایی نسبت به عواقب چنین سیاستی هشدار داده بودیم.»
   ترامپ از ایده ایجاد منطقه امن در عمق ۲۰ کیلومتری امتداد مرز‌های شمالی سوریه حمایت کرده است در حالی که طبق توافقنامه آدانا این مساله اصلا موضوعیتی ندارد. مسکو از این امر آگاه است که اقدامات آمریکایی‌ها در سوریه صرفا موجب افزایش بی ثباتی و ناامنی در این کشور شده و کمکی به حل معضلات امنیتی نکرده است. ضمن اینکه واشنگتن به بشار اسد رئیس جمهور و دولت قانونی سوریه به عنوان یک دشمن نگریسته ولذا مخالف هر ابتکاری برای حل و فصل وضعیت دشوار کنونی در مناطق کرد نشین شمال و شمال شرق سوریه است.
   وزیر خارجه روسیه معتقد است که اجرای موثر توافقنامه آدانا که شامل تلاش‌های مشترک برای سرکوب فعالیت تروریستی در مرز بین ترکیه و سوریه است با اقدامات آمریکایی‌ها و ائتلافی که آن‌ها در شرق رودخانه فرات هدایت می‌کردند، با مانع روبرو شده است. اکنون روسیه تلاش می‌کند تا نقش میانجی گر را بین آنکارا و دمشق ایفا کند تا بدین ترتیب نه فقط تنش‌ها بین دو طرف کاهش پیدا کند، بلکه زمینه برای یافتن راه حلی براساس احترام به تمامیت ارضی و حاکمیت مستقل سوریه فراهم شود.

   به گفته لاوروف در مبارزه سازش ناپذیر با تروریست‌های باقی مانده در سوریه و به موازات آن پیشبرد روند حل و فصل سیاسی اوضاع با توجه به آغاز به کار کمیته قانون اساسی سوریه، قبل از هر چیز، وظیفه همه ما تامین حاکمیت و تمامیت ارضی این کشور است.
   ضمن اینکه مقامات ارشد روسیه بر لزوم خروج نیرو‌های خارجی که به طور غیر قانونی در سوریه به سر می‌برند تاکید کرده اند. به گفته ولادیمیرپوتین رئیس جمهوری روسیه، هر کشوری که به طور غیرقانونی در کشور دیگری حضور دارد، باید آن کشور را ترک کند، در مورد سوریه نیز نیرو‌های خارجی باید این کشور را ترک کنند و این برای همه کشور‌ها صدق می‌کند. به این ترتیب مسکو صراحتا خواهان خروج نیرو‌های ترکیه از سوریه شده است.

 

 

 

 نویسنده: سید رضا میرطاهر

کارشناس مسائل بین الملل