روایتی از قاچاق و رانت سیاه در هرمزگان

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز خلیج فارس؛ برای اطلاع بیشتر به سراغ بزرگ ترین تولید کننده قیر خاورمیانه در بندرعباس رفتیم این شرکت مواد خام اولیه را از پالایشگاه‌های بندرعباس دریافت می‌کند و پس از دپو و بدون فراوری و با اتصال چند خط لوله به اسکله صادر می‌کند.
شرکت‌های متخلفی در این بین واسطه صادرات مواد خام وکیوم باتوم به کشتی‌ها در بندرشهید رجایی هستند،کشتی‌هایی که این مواد را به کارخانه‌های فراوری در عمان و امارت متحده عربی و هند و چین حمل می‌کنند.
این شرکت بزرگ متخلف چند ماهی انحصار دریافت مواد اولیه وکیوم باتوم را در بندرعباس در اختیار داشت، هر چند در فاکتور‌ها و روال کاریشان مواد خام برای فراوری به اصفهان منتقل می‌شد، اما در عمل و با بررسی میدانی خبرنگار مشخص شد نه ماده‌ای به اصفهان فرستاده می‌شود و نه تولید قیر با ورود مواد اولیه همخوانی دارد.

به گفته پیروی منش معاون بازرسی سازمان صنعت، معدن و تجارت هرمزگان بر اساس فاکتور‌های خرید میزان خرید وکیوم باتوم این شرکت در اردیبهشت ۲۰ هزار و ۵۰۰ تن و، اما میزان تولید قیر ۵۰۰ تن بوده است که بیش از ۱۹ هزار تن اختلاف دارد.
این تخلف پیش از این از سوی یکی از سازمان‌های تولیدی بیان شده بود، اما به آن توجهی نشده بود.
پیروی منش می‌افزاید: میزان تخلف این شرکت بزرگ تولید ۶۸۰ میلیارد تومان بوده است که با توجه به صادارت این محصول ارزش تخلف بیش از ۳ برابر عدد فعلی می‌رسد.
قیمت وکیوم باتوم در ۱۵ سال گذشته تغییری نکرده است و یک بار هم دولت قیمت این محصول را ۴۰ درصد افزایش داد که با فشار واحد‌های تولیدی حذف شد. همین رانت باعث شد تا قیمت این محصول بسیار پایین‌تر از قیمت‌های جهانی عرضه شود.
بخشی دیگر از رانت در اختیار پالایشگاه هاست که این محصول را بصورت عمده و بصورت اعتباری در اختیار خریداران قرار می‌دهد. خریدارانی که بیشتر از ظرفیتشان این محصول را دریافت می‌کنند. دریافت مواد اولیه بیشتر از ظرفیت تولید هم انحصار ایجاد کرده است و هم زمینه خام فروشی را افزایش داده است.
مهمتر از همه امکان رقابت شرکت‌های کوچک را گرفته است.
ضربه به تولید و اشتغال
خام فروشی تولید و اشتغال را هدف گرفته است.
یکی از کارخانه داران قیر در شهرک صنعتی خلیج فارس می‌گوید: به علت کمبود مواد اولیه ظرفیت تولیدی کارخانه به نصف روز کاهش یافته است.
کارگر واحد دیگر نگران از دست دادن کارش است.
واحد دیگر نیز با ۲۵ درصد ظرفیت تولیدی اش فعال است.
تا پارسال بیش از ۵۰ درصد قیر کشور در ۲۲ واحد تولیدی در شهرک صنعتی خلیج فارس تولید می‌شد، اما اکنون به کمتر از ۳۰ درصد رسیده است روندی که به همین شکل پیش رود در آینده نزدیک بسیاری از بازار قیر ایران را از دست خواهد رفت.
به نظر می‌رسد بخشی از مشکلات صنعت قیر در کشور به متولیان گوناگون بر می‌گردد.
بیش از ۵ وزارت خانه درگیرِ تولید و صادرات و قیمت گذاری قیر هستند.
یکی از مدیران کارخانه تولید کننده قیر در شهرک صنعتی خلیج فارس گفت: آگاهی نداشتن مسئولان از شرایط قیمت گذاری در بازار‌های جهانی یکی دیگر از مشکلات اصلی این صنعت است که باعث شده تا قیر ایران کمتر از قیمت جهانی عرضه شود.

به اعتقاد کارشناسان این مشکلات و رانت های موجود  جذابیت‌ها را برای صادارت مواد خام افزایش  داده است.
بر اساس قانون باید قیر در بورس عرضه شود، اما رانت‌های موجود در این زمینه امکان عرضه در خارج از شبکه و قاچاق و خام فروشی این محصول را فراهم کرده است.