جهانی شدن گردوی تویسرکان : فرصت ها و چالش ها

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز همدان، گردوی تویسرکان ملی بود به ثبت جهانی هم رسید. این خبر را نخستین بار مسئولان استان در همایش تجلیل از برگزیدگان بخش کشاورزی استان اعلام کردند.

 

نماینده مردم تویسرکان در مجلس با رسانه ای کردن این خبر با اشاره به طی مراحل ویژه گردوی تویسرکان برای ثبت در سازمان مالکیت فکری جهانی گفت : "هزینه‌های مالی لازم برای تحقق این امر توسط دولت انجام نشد بلکه با همت انجمن گردو، فعالان این بخش و خیرین شاهد به نتیجه رسیدن آن بودیم".

آقای "مفتح" افزود :"ثبت جهانی گردوی تویسرکان ، علاوه بر افزایش سطح اعتبار این محصول، زمینه ساز استفاده از مزایای ویژه برای بهره وری حداکثری اقتصادی از این محصول باغی به شمار می آید".
"حاج علی احمد خان میرزایی" رکورددار برداشت گردوی کشور است که توانسته در هر هکتار 26 تن گردو برداشت کند. او می گوید:"باغ داران با شخم به موقع، آبیاری و به موقع برداشت کردن محصول گردو توانسته اند نام و آوازه گردوی این شهرستان را جهانی کنند".
جهانی شدن گردوی تویسرکان می تواند زمینه ساز تحولی مهم برای گردوی تویسرکان باشد البته اگر از این فرصت به نحو احسن استفاده شود.
علل جهانی شدن گردوی تویسرکان
برخی عوامل موجب شد تا گردوی تویسرکان در فهرست آثار مالکیت فکری به ثبت جهانی برسد که از مهم ترین آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد.
"تویسرکان" ، قطب تولید گردوی کشور
تویسرکان با تولید سالانه 17 هزار تن گردو از دیر باز قطب تولید گردوی کشور بوده و چند سالی است به نام شهر گردوی کشور نام گذاری شده است. بیشتر درآمد مردم این شهرستان از محل باغداری و تولید و فروش گردوست. گفته می شود 80 درصد از جمعیت 56 هزار نفری این شهرستان زندگیشان با گردو گره خورده است.

مدیر امور باغبانی جهاد کشاورزی استان با بیان اینکه استان همدان رتبه نخست تولید گردوی کشور را دارد می گوید :" در شهرستان تویسرکان با پنج هزار و ۵۰۰ هکتار باغ‌ گردو سالانه ۱۵ هزار و۸۰۰ تن گردو تولید می شود که رتبه نخست تولید گردوی استان را دارد" .
آقای شهبازی با اشاره به اینکه بیش از ۱۹ هزار و ۳۰۰ هکتار از باغ های استان به گردو اختصاص دارد می افزاید:"حدود ۱۳ درصد از گردوی کشور در استان همدان تولید می‌شود".
مرغوبیت گردوی تویسرکان
گردوی تویسرکان دارای کیفیت بالایی نیز می باشد . گفته می شود یکی از علل اینکه سازمان مالکیت معنوی (وای پو ) گردوی تویسرکان را به ثبت رسانده به علت کیفیت، طعم روغن وسفیدی مغز آن است.آقای اکبری، مدیر جهاد کشاورزی تویسرکان می گوید:"کیفیت ، طعم، روغن، چربی و سفیدی مغز موجب شده گردوی تویسرکان از سایر ارقام تولید این محصول در کشور و دنیا متمایز باشد".

مسئول انجمن گردوی تویسرکان هم با بیان اینکه جهانی شدن گردوی تویسرکان با ثبت در دو سازمان خواربار (FAO) و سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO)، زمینه تثبیت موقعیت و برندسازی گردوی شهرستان را در ایران و جهان فراهم می سازد می افزاید:" کیفیت گردوی تویسرکان نه فقط در سطح کشور بلکه در عرصه بین المللی است و در تراز بهترین گردوهای جهان قرار دارد".
اجرای طرح "سرشاخه کاری"
چند سالی است که نهضت جوان سازی درختان گردوی کشور از استان همدان آغاز شده است. سرمازدگی پی در پی درختان گردوی شهرستان تویسرکان ، شهر گردوی کشور، موجب خسارت های زیادی به باغ داران این شهرستان و کاهش تولید در شهر گردوی کشور شد.

با پیگیریهای آقای "محمد مهدی مفتح" ، نماینده مردم تویسرکان در مجلس و مسئولان شهرستان و استان بالاخره مسئولان وزارت جهاد کشاورزی مجاب شدند تا راهی برای این مشکل بیابند . "سرشاخه کاری"، تنها راهی بود که کارشناسان جهاد کشاورزی به آن رسیدند .

اجرای طرح سرشاخه کاری به صورت پایلوت در تویسرکان چند سالی است که آغاز شده است و همچنان ادامه دارد. اگرچه این طرح با قوت در حال اجراست و تا حدود زیادی انتظارات را برآورده کرده اما در اجرا با برخی مشکلات همراه است که در صورت رفع این مشکلات می تواند جهش تولیدی واقعی در حوزه پربار کردن و بالا بردن کیفیت درختان گردوی کشور اتفاق بیافتد.
طرح سرشاخه کاری درختان از سال 96 در تویسرکان به عنوان پایلوت در کشور در حال اجراست. در این طرح شاخه‌هایی که اصلاحات ژنتیکی در آن‌ها انجام شده به درختان موجود پیوند زده می‌شوند. در این طرح برخی شاخه‌های درختان گردو بریده می‌شوند و سرشاخه‌های جدید بر روی قسمت‌های بریده درختان پیوند زده می‌شوند.

با گذشت زمان درختان در قسمت‌های بریده از طریق سرشاخه‌های اصلاح شده رشد و ویژگی‌های درخت از قسمت سرشاخه‌ها متفاوت با بقیه قسمت‌های درخت می‌شود. در این طرح به جای نهال کاری که بعد از حدود 10 سال به ثمر می نشیند از درختان کم ثمر یا بی ثمر استفاده می شود که بعد از 4 سال به ثمر می نشینند.

آقای اکبری ، مدیر جهاد کشاورزی تویسرکان می گوید :" در طرح سرشاخه کاری پیوندک یا همان شاخه درختان گونه‌های برتر و اصلاح شده، برروی تنه درختان کم ثمر پیوند زده می‌شود تا پس از رشد کیفیت و کمیت محصول افزایش و درخت هم در مقابل تنش دمایی مقاوم شود".
آقای "سلیمانی" مربی و محقق طرح سرشاخه کاری مرکز تحقیقات گردوی کشور با بیان اینکه عمده درختان گردوی کشور از طریق بذر تولید شده و به لحاظ تجاری کم بهره و در یخبندان‌ها آسیب پذیر هستند می‌گوید:" در این طرح با استفاده از ارقام تجاری درختان اصلاح و پیوند زده می‌شوند. "
"سرشاخه کاری" بیش از 200 هزار پیوندک در استان همدان
مدیر امور باغبانی جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به طرح سرشاخه کاری درختان گردو با هدف افزایش تولید در واحد سطح و مبارزه با آفت ها و بیماری ها می گوید:" در سال ۹۶ حدود ۸۰۰۰ پیوند ، در سال ۹۷ بیش از ۲۷ هزار و در سال ۹۸، ۱۳۱ هزار پیوند روی درختان گردوی استان همدان انجام شده است.
آقای رضوانی جلال رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان هم می گوید :" امسال تاکنون۴۰ هزار پیوندک با استفاده از۲۰ گروه در استان سرشاخه کاری شده و پیش بینی می‌شود تا پایان اردیبهشت که زمان مناسب برای اجرای این طرح است ۱۲۰ هزار پیوندک سرشاخه کاری شود".

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان هم با بیان اینکه بیشترین سرشاخه کاری های استان در این شهرستان انجام شده می گوید :" تاکنون در این شهرستان به عنوان پایلوت سرشاخه کاری کشور از ابتدای اجرای طرح تاکنون 190 هزار پیوندک بر روی حدود 47 هزار درخت گردو انجام شده است".
کاهش مرگ و میر افراد با اصلاح درختان گردو
یکی از مهمترین عللی که موجب وقوع اتفاقات تلخی مانند سقوط برداشت کنندگان گردو از درختان این محصول باغی در شهرستان تویسرکان می شود، ارتفاع بسیار بالا و عمودی درختان گردوی این شهرستان است که فرآیند بالا رفتن از آنها، حفظ تعادل و در عین حال تکاندن گردوها را به یک کار بسیار مشکل تبدیل کرده است.بر اساس آمار فقط در سال 98 ، هشت نفر در شهرستان تویسرکان بر اثر سقوط از درختان هنگام چیدن گردو فوت کرده و در همین مدت 7 نفر هم قطع نخاع و 60 نفر هم مجروح شده اند.

یکی از مزایای اجرای طرح سرشاخه کاری اصلاح درختان گردوست .مدیر جهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان در این زمینه می گوید: "طرح سرشاخه کاری درختان گردوی شهرستان تویسرکان که حدود دو سال است آغاز شده موجب می شود تا درختان گردوی این شهرستان رشد عمودی نداشته باشند و در نتیجه گردو تکان ها نیازی به صعود به ارتفاعات بالا برای برداشت گردو ندارند، همچنین فرآیند سرشاخه کاری درختان گردو موجب می شود تاج این درختان به گونه ای شکل بگیرد که هم امکان چیدن گردو از پایین درخت فراهم شود و هم بتوان با استفاده از دستگاه های نوین برداشت گردو مانند "شیکر(لرزاننده)" اقدام به برداشت گردو کرد".

آقای اکبری می افزاید:" امیدواریم تا پنج سال آیند حداقل 50 درصد از باغ های گردوی شهرستان تویسرکان که در مکان های صعب العبور قرار ندارند از مزایای طرح سرشاخه کاری برخوردار شوند".
توسعه طرح سرشاخه کاری و آموزش باغداران
طرح سرشاخه کاری چند سالی است که آغاز شده و هنوز در ابتدای راه است. این روند باید به طور مستمر و به صورت گسترده ادامه یابد تا همه درختان شهرستان و استان و حتی کشور را در بر بگیرد.آموزش مداوم باغداران و آگاهی دادن به آنان و همچنین پرورش سرشاخه کاران باید در دستور کار جدی جهاد کشاورزی و امور باغبانی قرار گیرد.
ایجاد نخستین مزرعه تولید نهال اصلاح شده گردوی کشور در تویسرکان
چند سالی است که تولید نهال اصلاح شده در نخستین مزرعه تولید نهال پیوندی کشور در تویسرکان آغاز به کار کرده است. برای ایجاد این نهالستان بیش از ۱۲ میلیارد تومان هزینه شده و مساحت آن در سه بخش خزانه، باغ مادری و گلخانه به ۱۲ هزار هکتار می رسد.

 

آقای "خاکسار"، مدیر مجموعه تولید نهال پیوندی تویسرکان می گوید:"ظرفیت تولید باغ مادری 2 میلیون شاخه و 6 میلیون چشمه پیوندک است که می تواند برای سرشاخه کاری و پیوند در سراسر کشور استفاده شود".
آقای "مفتح" ، نماینده مردم تویسرکان در مجلس ، راه اندازی زنجیره کامل تولید نهال گواهی شده و نهالستان گردو در تویسرکان را یک مزیت برای محوریت اصلاح باغ‌های گردو و تامین پیوندک در کشور می داند و می افزاید:" در آینده‌ای نه چندان دور شاهد صادرات پیوندک‌های گواهی شده به مناطق مختلف خواهیم بود".
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان تویسرکان در این زمینه می گوید:" تنها زنجیره تولید نهال گردو گواهی شده کشور مربوط به تویسرکان در خاورمیانه بی نظیر است و علاوه بر تامین نیازهای داخلی می‌تواند در سال های آینده نهال ها و پیوندک‌های گواهی شده گردو را به خارج از کشور صادر کند".
آقای اکبری می افزاید:" تویسرکان به عنوان پایتخت گردوی ایران از سوی وزارت جهاد کشاورزی به عنوان شهرستان پایلوت اجرای طرح اصلاح باغ های گردو انتخاب شده و اصلاح سه هزار هکتار از این باغ ها در بازه زمانی پنج ساله در حال اجرا است.
نخستین انجمن گردوکاران کشور در تویسرکان
انجمن گردوکاران کشور نخستین بار در سال 96 در تویسرکان ایجاد شد. این انجمن با هدف حمایت از منافع گردوکاران و افزایش تولید و بازار فروش ایجاد گردید. باغ داران، تولیدکنندگان، فروشندگان و افرادی که در صنایع جانبی گردو فعالیت دارند می توانند به عضویت این انجمن درآیند.

"عبدالله قمری"، مدیر انجمن گردوکاران تویسرکان در مورد دیگر اهداف این انجمن می گوید:" به دنبال آن هستیم تا بازار تخصصی گردو را ایجاد کنیم تا از این طریق گردوی با کیفیت و با قیمت مناسب تری را مستقیم به دست مصرف کنندگان برسانیم". او با تاکید بر اینکه در بازارچه گردو ، کنترل کیفیت امکان پذیر است می افزاید: " ایجاد بازارچه تخصصی گردو نقش مهمی در ارائه محصولات باکیفیت به مسافران و گردشگران دارد و باید تمرکز روی بسته بندی و فرآوری گردو قرار گیرد".
ایجاد زمینه های لازم برای ورود گردو به بازار بورس
یکی از راههای توسعه بازار محصولات تولیدی سرمایه گذاری های مناسب است تا بتوان به استفاده از سرمایه های جدید کسب و کار و تولید را رونق داد. از طرف دیگر با ورود محصولات تولیدی به بازار بورس دست واسطه گران از بازار کوتاه می شود و معاملات به صورت شفاف انجام می پذیرد.تاکنون برخی زیرساخت ها برای ورود گردوی تویسرکان به بازار بورس فراهم شده است .

پارسال با حضور آقای اسکندری، مدیر بورس منطقه ای همدان، کارگزاری بورس در شهرستان تویسرکان رسما افتتاح شد و هم اکنون این کارگزاری فعال است.

مدیر بورس منطقه ای استان همدان از ورود محصولات باغی این استان همچون سیر، کشمش و گردو در بورس کالا خبر داده و گفته این اتفاق قطعا در رونق این حوزه موثر خواهد بود و در فضای شکل یافته، بازاری متشکل برای آن ایجاد خواهد شد که شرکت های بزرگ بسته بندی خواهان محصولات مورد نظر خواهند بود.آقای اسکندری می گوید:" شرکت های بزرگ بسته بندی در پی ارائه محصولات مورد نظر، سفارش های خرید خود را ارائه می کنند و به صورت سلف یا آتی از اتحادیه های مرتبط به هر صنف خرید صورت می گیرد".
نماینده مردم تویسرکان در مورد اهمیت گردو و ضرورت ورود این محصول به بورس می گوید:" علاوه بر دستگاه های اجرایی دولتی، تشکل های صنفی مانند انجمن گردو و اتاق بازرگانی باید با برنامه تر و پر تلاش تر، زمینه ورود گردو به بورس را فراهم کند تا درآمدزایی عمومی از گردو با رشد مضاعف و چند برابری روبه رو شود".

آقای مفتح از رایزنی های مقدماتی برای ورود گردوی تویسرکان به بورس هم خبر داده و گفته :" باید از همه ظرفیت ها مانند ورود به بازار بورس، ایجاد و گسترش صنایع تبدیلی و فرآوری گردو برای شکوفایی بیش از پیش اقتصاد تویسرکان استفاده کرد.او همچنین می افزاید :" از ورود موثر گردوی تویسرکان به بورس حمایت می کنیم تا شاهد افزایش ارزش افزوده و چرخش مالی بیشتر در این بخش باشیم".
گردوی تویسرکان با چه چالش هایی روبروست
البته در این میان گردوی تویسرکان با وجود ظرفیت های بالایش همواره با چالش هایی هم روبروست که باید مورد توجه مسئولان قرار گیرد.
ضرورت فرآوری گردوی تویسرکان
متاسفانه باید گفت با وجود اینکه گردوی تویسرکان در کیفیت و کمیت زبانزد است و شهره عام و خاص اما در زمینه فرآوری قدم موثری برداشته نشده است و بیشتر گردوی تویسرکان به صورت فله ای و با گونی به فروش می رسد.

جالب اینجاست که کسانی که گردوی تویسرکان را فله ای می خرند خود اقدام به بسته بندی می کنند و با برندهای خود به فروش می رسانندو سود اصلی مادی و معنوی را خود به جیب می زنند.ایجاد کارخانه های بسته بندی در تویسرکان می تواند سود اصلی را نصیب باغ داران بومی این شهرستان کند. آقای مفتح نماینده مردم تویسرکان در این زمینه می گوید:" نباید فقط روی خام‌فروشی محصول ارزشمند گردوی تویسرکان تمرکز کنیم، بلکه باید با فرآوری گردو و توسعه صنایع تبدیلی بیشترین بهره‌وری اقتصادی از این محصول باکیفیت بومی را ایجاد کنیم".

مدیر جهاد کشاورزی تویسرکان هم با بیان اینکه بازار گردوی تویسرکان در هرسال میلیاردها تومان چرخش مالی دارد و این در شرایطی است که عمده گردوهای تولیدشده در باغ‌های این شهرستان خام فروشی می‌شود می گوید:" فرآوری گردو و پرهیز از خام فروشی، ارزش‌افزوده و درآمدزایی از گردوی تویسرکان را متحول و چندین برابر می‌کند". آقای اکبری می افزاید:" ایجاد و گسترش صنایع تبدیلی گردوی تویسرکان در سال‌های گذشته و اخیر آن‌چنان‌که بایدوشاید رقم نخورده است و حرکت به سمت‌وسوی تولید کلوچه‌های گردویی، ترشی گردو و محصولات مرتبط ابتکاری و گسترش هدفمند صنایع جانبی و تبدیلی گردو عامل ایجاد فرصت‌های جدید شغلی و افزایش درآمد در محصول بازارپسند گردو است".
ضرورت برند سازی گردوی تویسرکان
در کنار فرآوری باید از برندسازی هم صحبت کنیم .گردوی تویسرکان در حال حاضر هیچگونه برند مشخصی ندارد. ایجاد یک شرکت معتبر که بتواند در زمینه گردوی تویسرکان و تولید و فرآوری و بسته بندی آن گام بردارد می تواند زمینه ایجاد یک برند مشخص و معتبر را فراهم کند و در آینده نه چندان دور چه بسا نام و آوازه ای همچون نام و آوازه گردوی تویسرکان در جهان بیابد.
ثبت جهانی گردوی تویسرکان زمینه مناسبی را برای برندسازی این محصول فراهم کرده که البته مابقی راه کاملا به ما بستگی دارد.
جلوگیری از ورود گردوی چینی به بازار تویسرکان
هر ساله و همزمان با زمان برداشت گردوی تویسرکان از نقاط مختلف کشور و حتی خارج کشور گردو وارد تویسرکان می شود تا با نام و آوازه گردوی تویسرکان رنگ و بویی بیابد و قیمتش فزونی بگیرد. دلالان در این زمینه متاسفانه پیشگامند و با کار خود دانسته و نادانسته چوب حراج به گردوی تویسرکان می زنند و از ارزش آن می کاهند.به نظر می رسد وزارت صنعت، معدن و تجارت و جهاد کشاورزی و نیروی انتظامی باید در این زمینه از طریق گمرکات مرزی و کانالهای داخلی مانع از ورود گردوهای به اصطلاح چینی به بازار تویسرکان شود.

اگرچه در طول سالهای گذشته نیروی انتظامی شهرستان تویسرکان بارها و بارها محموله های گردوی قاچاق و فاقد مجوز را کشف کرده است اما به نظر می رسد که باید از مبادی ورود کشور جلوی ورود گردوهای قاچاق به تویسرکان و استان همدان گرفته شود.
حرف آخر
ثبت جهانی گردی تویسرکان فرصتی کم نظیر برای گردوی تویسرکان و مردم این شهرستان و استان همدان و بلکه کشور است.حالا دیگر گردوی تویسرکان که از مراحل سخت داوری و آموزش های کیفیت کارشناسان بین المللی گذشته است برای مردم دنیا شناخته شده و بیشتر هم می شود. باید همزمان با بالا بردن کیفیت گردو به فکر فرآوری و بسته بندی و برندسازی هم بود تا سود واقعی نصیب باغداران و مردم شهرستان و استان شود.ایجاد بازار تخصصی گردو در تویسرکان می تواند در راستای کیفیت بخشی و متمرکز کردن بازار فروش نقش موثری ایفا کند.