دست ما کوتاه و خرما بر نخیل

پسته قدمتی چند هزار ساله در ایران ما دارد؛ در خصوص علاقه مردمان کهن نسبت به این میوه مغذی اطلاعات چندانی در دسترس نیست، اما آنچه بدیهی به نظر می‌رسد جایگاه درخشان این محصول خوشمزه در میان ساکنان عصر حاضر است، محصولی که زحمتش به دوش کشاورز ایرانی است و طعم دلپذیرش نصیب آن ور آبی ها.

وضعیت قرمز قم

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز قم؛ پنج سال پیش وضعیت قم قرمز بود، درست مثل همین حالا، اما نه به خاطر ویروس کرونا، بلکه به دلیل کمبود آب در بخش کشاورزی.

در سال‌های کم آب قم، وضع محصولات پر آب کشاورزان نیز رو به وخامت گرایید و تولید محصولاتی مانند صیفی‌جات را با چالش رو به رو کرد و همین امر منجر شد تا بسیاری از کشاورزان به حذف این محصولات و جایگزین کردن باغ‌های پسته روی آورند. علت این امر چیزی نیست جز سازگاری این طلای سبز با شرایط کم آبی.

۵۵ کیلومتر آن طرف‌تر از شهر قم، در بخش مرکزی با مدیر عامل کشت و صنعت آب شیرین گفتگو کردم، اینجا پسته‌های خندان بعد از هفت سال صبوری به بار نشسته اند.

آقای درستکار برای من گفت: این باغ ۵۰۰ هکتار سطح زیر کشت دارد که  ۲۰۰ هکتار آن بارده است، پیش بینی می‌شود از این پسته‌های مثمر ۷۰۰ تن برداشت محصول داشته باشیم.

او در مورد برنامه‌های آینده این مزرعه هم گفت: تلاش می‌کنیم در ۵ سال آینده میزان برداشت به ۳ هزار و ۵۰۰ تن برسد.

مهر فصل برداشت پسته است، از ۲۱ هزار هکتار سطح زیر کشت باغ‌های قم ۱۲ هزار و ۵۰۰ هکتار آن به باغ‌های پسته تعلق دارد که نیمی از آن‌ها بارور هستند، این آمار را رئیس سازمان جهاد کشاورزی در میان انبوهی از درختان مثمر پسته به من داد و افزود: متوسط عملکرد برداشت در هر هکتار ۱.۱ تن است که با توجه به تغییر الگوی کشت در برخی باغ‌های استان تا ۶ تن پسته هم در هکتار برداشت شده است.

پور میدانی بالابردن سطح تولید باغ‌های استان و نزدیک کردن آن به سطح تولید زراعی را از جمله برنامه‌های سازمان جهاد کشاورزی قم به منظور تحقق جهش تولید در سال جاری خواند.

او از افزایش ۳۰ درصدی تولید پسته در استان نسبت به سال گذشته هم خبر داد و گفت: این افزایش نتیجه اجرای توصیه‌های کارشناسان به باغ داران و استفاده از روش‌های آبیاری نوین در باغ‌هاست، راهبردی که برای مدیریت بهینه منابع آبی و کاهش هزینه‌ها در این بخش، مورد توجه قرار دارد.

دومین پسته بازار پسند ایران پسته قم است که در بخش‌های مرکزی، جعفرآباد، قنوات و قمرود کشت می‌شود، که احمد آقایی، اکبری، کله قوچی، عباسعلی و فندقی ارقام آن هستند.

ابراهیمی مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان در مورد این ارقام گفت: در گذشته رقم قالب فندقی بود که در شرایط اقلیمی استان خوب جواب نداد به همین خاطر این رقم اصلاح شد.

او افزود: از سال گذشته، آقای حسینی در قم با پیوند سه گونه کله قوچی، اکبری و احمد آقایی، نوع جدیدی از محصول را به باز نشانده، که رقم حسینی نام گرفته است.

روز‌های پر کار، اما گریان پسته در قم

بعد از روز‌های پر کار کشاورزان، روی خندان پسته، اما برای تجار است، مثل محصولات  مجتمع کشت و صنعت آب شیرین که ۹۰ درصدش با خرید مستقیم از باغ دار به امارات می‌رود، در حالی که می‌توان از همین پسته خام، محصولات متنوعی تهیه و روانه بازار کرد، تنها یک همت می‌خواهد و سپس برنامه ریزی برای بسته بندی جهان پسند، که در ایران من کمتر به آن بها داده می‌شود.

به گفته آقای پورمیدانی (رئیس سازمان جهاد کشاورزی)، در حال حاضر پنج ترمینال پسته در قم برای خشک کردن، بسته بندی و آماده سازی برای صادرات وجود دارد. اما بخش زیادی از پسته قم به استان‌های دیگر می‌رود و از آنجا روانه دیگر کشور‌ها می‌شود، آن هم به صورت خام. او می‌گفت به دنبال آن هستیم که پسته قم را از همین جا به بازار خارجی صادر کنیم.

پسته قم که یکی از مغذی‌ترین و مقوی‌ترین مواد غذایی را در خود جا داده، برداشتش از دوازدهم شهریور آغاز شده و تا ۲۰ مهر ادامه دارد، البته پسته تازه هم اکنون با قیمتی نه چندان مناسب در بازار عرضه می‌شود و خشکبارش هم آبان ماه به دست مصرف کننده خاص می‌رسد!

در سال ۹۸ بیش از ۱۳۹ هزار تن پسته از کشور ما به سراسر دنیا صادر شده، این را معاون وزیر سابق در مراسم رونمایی از قرارداد آتی پسته اعلام کرده است.

آقای مهرفرد می‌گفت: در خشکبار قدرت سرمایه گذاری بهتر و ریسک پذیری کمتر است چرا که ماندگاری بالاتری دارد.

او در ادامه گفت: می‌توان از میوه، چوب، گل و... سایر متعلقات پسته ارزش افزوده ایجاد کرده و درآمد کسب کنیم و رو به صنایع تبدیلی پسته بیاوریم، اما تاجران و کشاورزان ما پسته را بیشتر به صورت خام عرضه می‌کنند، یعنی بدون بسته بندی.

چرا خام فروشی؟

شاید علت اصلی خام فروشی از محصول ارز آور این باشد که این محصول آنقدر در بازار جهانی خریدار دارد که حتی خام فروشی اش هم می‌تواند کشاورز را از سود بی نظیرش راضی نگه دارد، سودی که خیال سود بیشتر را از سر او می‌پراند. از طرفی، صادرکنندگان سعی می‌کنند با فروش خام پسته، بازار تشنه محصول خارجی را در رقابت با کشاورزان آمریکایی، بیشتر به خود اختصاص دهند.

پس از نفت و محصولات نفتی، صادرات پسته یکی از مهمترین منابع درآمد اقتصاد ایران به شمار می‌رود، بیشترین مقدار پسته ایران به خریداران اصلی این محصول یعنی افغانستان، آلمان، امارت، کانادا، چین، جمهوری چک، هند، عراق، کویت، قزاقستان و قرقیزستان فروخته می‌شود.

ایران و آمریکا بزرگترین تولید کننده و صادرکننده جهان هستند و به طور متوسط ۸۵ درصد از پسته مصرفی دنیا توسط این دو کشور تامین می‌شود.

ارز آوری بیشتر...

افزایش دلار برای هر که خوب نبود، برای پسته خوب بوده آن زمانی که صادر می‌شود و قرار است با دلار‌های حاصل از فروشش به ایران بیاید تا ارز آور باشد. رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان قم با اشاره به افزایش قیمت دلار گفت: این مسئله سبب افزایش ۲۵ درصدی قیمت پسته شده است.

سال گذشته درآمد ایران از پسته صادراتی ۱.۵ میلیارد دلار بوده است، این محصول لوکس که با این قیمت دلار، لوکس‌تر هم شده، می‌تواند بخش کشاورزی کشور را پویا کند و کشاورزان را به کاشت بیشتر امیدوارتر؛ اگر روی تلخش برای دلال باشد و شیرینی بسته بندی و صادرات آن برای کشاورز، اما آنچه شاید دست نیافتی به نظر برسد، خنده دوباره پسته به روی مصرف کننده ایرانیست.

حاجی احمدی_خبرگزاری صدا و سیما_ قم