مشق عشق به سردار کربلا در کوی سردار ، پرچم دوزی هنری رو به فراموشی

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز مازندران،چند روز مانده به اربعین، داغ کربلا همچنان تازه، تازه است، انگار نه انگار که از مظلومیت حسین علیه السلام و یارانش هزار و سیصد و ۶۱ سال می‌گذرد، هرچقدر به اربعین نزدیکتر می‌شوم بیشتر دلتنگ می‌شوم دل هوای پیاده روی اربعین کرده، امسال مثل همه سال‌ها با حسرت دیدار دوست می‌گذرد.
این دلتنگی راه چاره داشت، راهی قدیمی‌ترین میدان شهر ۶ هزار ساله ساری شدم، کوچه‌ی سردار ...

 

گوشه‌ای از شهر پرهیاهوی ساری و روز‌های منتهی به اربعین، هستند افرادی که با تغییر فصل تغییری دیگر در روح و جانشان رخ می‌دهد و هر فصل از فصل دیگر به خدا نزدیک‌تر می‌شوند.

(کوچه دادگر) در حاشیه میدان ساعت ساری رفتم. دکان‌های کوچک فروش محصولات صنایع دستی، لوازم خانگی، منسوجات و مواد غذایی در این کوچه کنار هم قرار گرفته‌اند. حال و هوای کوچه به دلیل همین تنوع صنوف هنوز هم مانند چند دهه قبل است. وجود یک چایخانه که یکی دو میز و صندلی هم در راسته بازار و مقابلش قرار گرفته و البته حضور کسبه باسابقه، تصویر قدیمی بازار را حفظ کرده است. بین همین دکان‌ها و هیاهوی کوچه سردار، در میان یک فروشگاه لوازم خانگی و یک تشک‌دوزی، مغازه‌ای وجود دارد که به دلیل وجود پرچم‌های مذهبی ظاهرش به حال و هوای این روز‌ها و ماه محرم و صفر بیشتر نزدیک است.
نزدیک‌تر که می‌شوم صدای چرخ گلدوزی را هم می‌توانم بشنوم. روبه‌روی مغازه که می‌ایستم، در انتهای فروشگاه باریک و پر از پرچم‌های مذهبی، تنها تولیدکننده پرچم‌های مذهبی در مازندران را می‌ببینم که سرگرم دوخت پرچم است.
این‌جا روزی مرکز گلدوزی پرچم‌های محرمی بود و هنوز هم پارچه‌هایش رنگ و بوی محرمی دارند، پرچم‌های گلدوزی‌شده با پس زمینه‌های سبز و سیاه با داستان‌ها و درد‌هایی که در پس هر کدام نهفته و دل‌های شکسته‌ای که در هر پیچشِ دوختِ گل‌ها و «یا حسین»‌ها روی پارچه‌های سیاه نقش می‌بندند.
وارد کارگاه کوچک دوزندگی استاد حب علیشاهی تنها پرچم دوز ساری شدم، پیرمردی باصفا و اهل‌دل با روی باز مرا را پذیرفت، وارد شدم، دیوار‌های کارگاهش که به قول استاد خیمه ارباب بود از پرچم‌هایی با نام‌های مبارک ذوات مقدس اهل‌بیت (ع) و تابلو‌های مذهبی مزین شده بود، استاد با چای خوش‌عطر و خرما از من پذیرایی کرد، نشست و از درد دل‌هایش و عشقش به خاندان نبوی گفت. گاه‌گاه بغض گلویش را می‌فشرد و آب دهانی تازه می‌کرد نگاهی به پرچم رو به رویش می‌کرد و می‌گفت هرچه دارم از ارباب است.
استاد عینعلی حب‌علیشاهی می‌گوید: ۸۵ سال از خدا عمر گرفته و بیش از ۶ دهه پشت چرخ گلدوزی‌اش نشسته است و پرچم‌های مذهبی تولید می‌کند و امروز از او به عنوان تنها پرچم‌دوز مازندران یاد می‌کنند.

 

همزمان که دستش با چرخ و پارچه درگیر است و روی پارچه حروف را با نخ ثبت می‌کند، مشغول گفتگو می‌شوم او می‌گوید:سال ۱۳۱۴ در ساری به دنیا آمدم، چند سال بعد همراه با عمویم به مشهد می‌روم و تا دوره اعزام به خدمت در مشهد ماندم. همانجا و در مهد پرچم‌دوزی، این هنر را نزد استاد علی‌اصغر گلدوزیان فرا گرفتم و مشغول به کار شدم. اما پس از اینکه برای خدمت سربازی به ساری آمدم، در زادگاهم ماندم و تصمیم گرفتم هنری را که در مشهد آموخته بودم، اینجا دنبال کنم و ادامه دهم.
استاد حب علیشاهی می‌گوید:حالا چند دهه است که در ساری از دکان کوچک ام انواع پرچم مذهبی، سجاده، سفره عقد و پارچه‌های گلدوزی شده با طرح‌های سفارشی مشتریان خارج می‌شود.

 

 

پارچه‌های ساده با دستان استاد حب علیشاهی با هنر‌های گلدوزی و خوشنویسی تلفیق و به نمادی مذهبی تبدیل شده است را می‌توان در کارگاه کوچک استاد حب‌علیشاهی یافت. مشتری‌هایی می‌آیند و نگاهی به پرچم‌ها می‌اندازند و قیمت می‌گیرند. در بخشی از قفسه‌ها هم سجاده‌های زیبای ترمه و سنگ‌دوزی شده وجود دارند.
به پارچه که نگاه می‌کنم می‌بینم برای گلدوزی جمله‌ها و واژه‌ها الگویی روی آن‌ها وجود ندارد، پارچه‌ها بدون الگو زیر سوزن چرخ گلدوزی حرکت می‌کند، انگار به جای قلم و دوات، با نخ و چرخ روی پارچه خطاطی می‌کند.
استاد حب علیشاهی می‌گوید: سال‌ها تجربه و مهارت باعث شده نیازی به الگو نداشته باشم.
او می‌گوید: طرح‌ها را بداهه و بدون نقش می‌زنم. البته برای کار‌های بزرگ و طرح‌های سفارشی الگو می‌نویسم. بعضی مشتری‌ها هم خودشان با مل خط‌کشی خطاطی می‌کنند و از روی آن طرح را می‌دوزم.
درباره میزان زمانی که برای دوخت پرچم‌ها می‌گذارد، می‌پرسم، به پرچم پشت سرش اشاره می‌کند و می‌گوید: این پرچم یک نصف روز زمان می‌برد.
استاد حب علیشاهی می‌گوید:علاوه بر پرچم‌های ماه محرم و صفر، پرچم‌هایی برای سایر مناسبت‌ها و حتی اعیاد مذهبی نیز تولید می‌کنم.
او یک پرچم با عبارت «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» را نشان می‌دهد و می‌گوید: این پرچم برای عید غدیر است. برای نیمه شعبان هم پرچم‌های مرتبط با امام زمان (عج) و برای ایام فاطمیه هم از مناسبت‌هایی است که پرچم‌های مذهبی ویژه آن ایام تولید می‌کنم.

 

رد پای کرونا

استاد حب‌علیشاهی می‌گوید: تاثیر کرونا بر دخل این دکان نیز زیاد بود. از کمتر شدن سفارش‌ها می‌گوید: معمولا پرچم‌های بزرگ را برای هیأت‌ها و دسته‌های عزاداری می‌خریدند. امسال فقط دو پرچم بزرگ فروختم که یکی به مسجد سپه‌سالار امام حسین (ع) تهران اهدا شد. چون عزاداری‌ها به شکل سابق نبود و دسته‌روی انجام نمی‌شد پرچم بزرگ فروش نرفت. اما پرچم‌های کوچک‌تر برای سردر خانه‌ها بیشتر فروخته شد. پیش از محرم هم با توجه به این که تعداد جشن‌ها کم شد، فروش سجاده و سفره عقد برای جشن‌های ازدواج کمتر شد.
در ماه‌های محرم و صفر تمرکزش بر فروش و تولید پرچم‌های مذهبی است و پس از آن سراغ دوخت و تولید سایر محصولات می‌رود. اما تمام عشق و علاقه‌اش در این کار به تولید همین پرچم‌هاست و خودش را بیشتر از این که یک گلدوز ماهر معرفی کند، یک پرچم‌دوز باسابقه می‌داند که از ۶۵ سال پیش تا کنون هرگز خستگی ناشی از کار را احساس نکرده است.

 

استاد حب علیشاهی در عین حال که از فروش پرچم‌های چاپی در واحد‌های صنفی غیرمرتبط نیز انتقاد می‌کند و اعتقاد دارد باید با این تداخل صنفی برخورد شود.
او معتقد است که این هنر و حرفه هنوز جا برای کار دارد و استقبال از محصولات آن نسبت به گذشته بیشتر شده است.
او به فعالیت‌های جنبی این هنر اشاره می‌کند و می‌گوید: من در کنار پرچم‌دوزی قلاب‌دوزی، قیطون‌دوزی و برجسته‌دوزی را هم انجام می‌دهد.

پرچم دوز ساروی می‌گوید: از هر قشر، صنف و سنی مشتری داریم. همین امسال مراجعه خانم‌ها برای خرید پرچم‌های کوچک خانگی بسیار زیاد بود. جا برای گسترش این کار وجود دارد. در مازندران اصلا کسی این کار را انجام نمی‌دهد. من از سراسر استان و حتی استان‌های دیگر هم مشتری دارم.
استاد حب علیشاهی به جوانان علاقه‌مند توصیه می‌کند برای فراگیری این هنر به او مراجعه کنند و این مسیر را ادامه دهند.
مهم‌ترین پرچم دوران کاری‌ام را برای حرم امام حسین (ع) گلدوزی کردم

علیشاهی بابیان اینکه در طول این سال‌ها بهترین پرچمی را که دوخته اکنون در کربلا موجود است، گفت: مردمانی دلداده به امام حسین (علیه‌السلام) و اهل ساری چندی پیش به این کارگاه آمدند و دوخت پرچم ساتن مشکی با عبارت یا حسین شهید منقش شده با نخ قرمز را برای به اهتزاز درآمدن روی گنبد سید و سالار شهیدان حضرت امام حسین (علیه‌السلام) سفارش دادند والان این پرچم در کربلا موجود است.
این هنرمند ساروی می‌گوید:چرخ گلدوزی مهم‌ترین اسباب این حرفه است، تمام اسامی ائمه اطهار (علیهم‌السلام) را در طول سال به‌ویژه ایام منتسب به این بزرگان خاندان عصمت و طهارت می‌نویسد؛ هرکدام از طرح‌ها و اسامی مبارک امامان معصوم (علیهم‌السلام) طالب خودش را دارد و هر شخصی با نیت و نذر خودش برای تهیه پرچم و بیرق به این کارگاه مراجعه می‌کند.
حب علیشاهی در پاسخ به اینکه از کدامین ائمه معصومین (علیهم‌السلام) بیشتر مدد می‌جوید، می‌گوید: همه ائمه (علیهم‌السلام) برای من دارای جایگاه ویژه‌ای هستند و به یک‌یک این بزرگواران متوسل می‌شوم.

این پرچم دوز ساروی می‌گوید: بیشترین چیزی که این پیرمرد زنده‌دل را خوشحال می‌کند اینکه شخصی به کارگاه ام مراجعه کند و سفارش نوشتن عبارتی نظیر «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» را بدهد و بخواهد در مراحل نقش بستن این جمله کلیدی حضورداشته باشد.

 

علیشاهی که چهار فرزند دختر حاصل زندگی مشترک چندین ساله‌اش هستند، از اینکه تاکنون کسی برای حفظ این حرفه آن‌گونه که شایسته است اقدام نکرده قدری نگران است.
او بابیان اینکه خانم‌ها برای فراگیری پرچم دوزی مشتاق هستند، می‌گوید: ایجاد و تجهیز کارگاه با تعدادی چرخ گلدوزی یکی از مهم‌ترین نیاز‌های ضروری برای حفظ و انتقال این حرفه است تا بتوان آن‌گونه که باید کار را به هنرجویان آموخت.
این پرچم دوز ساروی می‌گوید: در ساری و حتی مازندران تاکنون کسی برای توسعه این حرفه و حفظ تجربه‌اش به سراغش نیامدند.
به گفته علیشاهی در ساری و سایر شهر‌های مازندران کسی به‌اندازه وی این حرفه را نمی‌داند و از انزلی گرفته تا دیگر استان‌ها مشتری دارد و نداشتند یک همکار و شاگرد برای تولید بیشتر، بزرگ‌ترین دغدغه‌اش است.

 

آتنا رستمی آله خیلی

خبرنگار سرویس علمی - فرهنگی صداوسیمای مازندران