واقعیت‌های کوه دماوند

به گزارش گروه وب‌گردی خبرگزاری صدا و سیما، کوه زیبای دماوند بلند‌ترین کوه کشور ایران است، حقایق و راز‌های بسیار جالب و خواندنی درباره کوه دماوند وجود دارد که بهتر است بدانید.

 

 

 

 

 

نقش پررنگ تاریخ و ادبیات کشور از گذشته همواره عظمت و شکوه آن را نمایان می‌کند و همواره از این کوه در افسانه‌های پارسی یاد شده است. نام دماوند برایمان آشناست و آن را می‌توان مظهر پایداری و استواری در فرهنگ کشور ایران دانست و همچنین یک نماد ارزشمند و ملی به‌شمار می‌رود. این کوه که بلند‌ترین کوه ایران و غرب آسیا است در بخش مرکزی رشته کوه البرز جای دارد. 

 

 

کوه‌ها نیمی از آب شیرین مردم جهان را تأمین می‌کنند که با وجود عظمت و شکوهشان زیبایی سیاره ما را دو چندان کرده اند و نکته قابل توجه این است که یک دهم مردم دنیا در کوه‌ها زندگی می‌کنند. با توجه به اکولوژی در می‌یابیم که هر چقدر پستی و بلندی ناحیه‌ای بیشتر باشد در آن منطقه تنوع گیاهی و جانوری هم بیشتر است. به همین دلیل مناطق کوهستانی نقش به‌سزایی در تأمین چوب و غذای مردم جهان دارند.

 

هنگامی که آسمان رو به صافی می‌گذارد، این کوه از شهر‌های قم، تهران، سواحل جنوبی دریای مازندران و ورامین قابل رؤیت است. دماوند در تیر سال ۱۳۸۷ صاحب ثبت اثر ملی شد. قله‌ دماوند طبق تقسیمات کشوری، در لاریجان شهرستان آمل در مازندران استقرار یافته است.

 

طبق بررسی‌های بعضی از آتشفشان‌شناس‌های ایرانی و بنا به سن سنگ‌های حاصل از فوران آتشفشان‌های مختلف می‌توان گفت آخرین فعالیت‌های آتشفشانی این کوه به ۷ هزار سال پیش و ۴ هزار سال قبل تعلق دارد.

 

بعد از اینکه در ۴ هزار سال پیش آخرین فعالیت به پایان رسید، سنگ‌هایی یافت نشد که بتوان ثابت کرد فعالیت جدید آتشفشانی در طول این ۴ هزار سال اخیر به وقوع نپیوسته است.

 

اتاقک و مخزن مواد مذاب مخصوصی در هر آتشفشان وجود دارد که مواد مذاب و گاز‌ها به آن نفوذ کرده و زمانی که آتشفشان شروع به فعالیت کرد این مواد و گاز‌ها از دهانه آن به بیرون ریخته می‌شوند.

 

 

 

 

 

سه شهر دماوند، آمل و تهران نزدیکترین شهر‌ها به کوه دماوند هستند. موقعیت این کوه عظیم در ۶۹ کیلومتری شمال شرقی پایتخت ایران و ۶۲ کیلومتری غرب آمل و همچنین در ۲۶ کیلومتری شمال شهر دماوند است.

 

 

پنج رودخانه در حوالی کوه دماوند جاری هستند که می‌توان از آن‌ها با نام‌های رودخانه لار و دیو آسیاب در غرب قله دماوند، رودخانه هراز در جنوب و شرق کوه دماوند، رودخانه پنج آب یا پنج او در شرق کوه دماوند و همچنین رودخانه تینه در شمال این کوه یاد کرد.

 

 

قدمت کوهنوردی در دماوند به سالیان بسیار دیرینه بر می‌گردد که چنانچه کمی بررسی کنید متوجه خواهید شد در زمان‌های گذشته عده‌ای با ترفند‌های متفاوتی این قله را فتح می‌کردند.

 

طبق سفر ناصر خسرو که آمده بر سر دماوند چاهی وجود دارد که از آن نوشادر و کبریت یعنی همان گوگرد استخراج می‌کنند و نیز در کتاب اخبار العباد و آثارالبلاد آمده که ساکنان منطقه ادعا داشتند در طول ۵ روز و ۵ شب به قله دماوند صعود کرده اند و قله آن را مسطح با مساحت صد جریب کشف کرده اند، هر چند از مسافت طولانی شباهت زیادی به مخروط دارد. کوهنوردی در این کوه از جاذبه‌های مهم و هیجان انگیز گردشگری تهران است.

 

در سال ۱۸۳۷ اروپاییان موفق شدند به قله دماوند صعود کنند که از سوی تیلر تامسن انجام شده است و نخستین مستند صعود ایرانیان به این قله مرتفع به سال ۱۸۵۷ تعلق دارد که ارتفاع و بلندی آن را در این صعود ۶۶۱۳ ذرع تعیین کرده اند.

 

 

مسأله جالبی که وجود دارد این است که معمولا در کوه دماوند سرعت طوفان و باد بیش از ۱۵۰ کیلومتر در ساعت است که در کوهپایه دماوند این سرعت به ۷۰ کیلومتر بر ساعت کمتر می‌شود و اکثر مواقع مسیر باد‌ها از طرف غرب به شمال غربی دماوند در حرکت است و همچنین در قله دماوند فشار هوا نصف فشار هوا در سطح دریا است.

 

 

تقریبا ۱۴۰۰ میلی لیتر بارندگی در طول سال در ارتفاعات قله دماوند شاهد هستیم که بیشتر مواقع در قسمت بالاتر کوه این بارندگی‌ها خود را به شکل برف نشان می‌دهند که این امر باعث می‌شود قله‌های سر به فلک کشیده پوشیده از برف شوند.

 

در ادامه‌ مطلب از وجود واقعیت‌های جالبی باخبر می‌شوید که شاید از آن‌ها چیزی نمی‌دانستید.

 

 

 

 

 

 

با این‌که در بسیاری از اسناد تاریخی این قله نام‌های بسیار متفاوتی مانند (بیکنی) یا (جبل لاجورد) نامیده شده است، اما نام این کوه در بسیاری از منابع تاریخی به دو صورت (دنباوند) و (دماوند) ذکر شده است. همچنین دارای نام‌های باستانی دیگری است که می‌توان از آن‌ها به (دباوند) اشاره کرد. در لغت نام دماوند به معنای دم و دود و بخار است.

 

 

با این‌که ارتفاع قله‌ دماوند از بالا‌ترین تا پایین‌ترین نقطه، ۴۶۶۱ متر اعلام شده است اما ارتفاع این کوه آتشفشانی از سوی ناسا، ۵۶۷۰ و انجمن ملی آمار ایران، ۵۶۱۰ متر ذکر شده است که در رده‌ دوازدهم دنیا بین بلند‌ترین کوه‌ها قرار گرفته است.

 

 

از آن‌جایی که در قرن اخیر بر روی اسکناس‌های رسمی عکس دماوند به چاپ رسیده است، می‌توان گفت که این کوه یکی از نماد‌های ملی ایران نامیده می‌شود.

 

 

دمای این قله بسیار پایین است، به طوری که هر زمان از سال به این قله بروید، هوای نسبتا سردی را دریافت می‌کنید. این‌گونه که در روز‌های سرد زمستان کمترین دما در ارتفاعات این کوه ۶۰ درجه سانتی گراد گزارش شده است و در تابستان دمای آن به منفی یک یا دو درجه سانتی گراد می‌رسد.

 

‌

می‌توان در آثار ادبی فارسی نام دماوند را به طور معمول مشاهده کرد. از آن‌جا که دماوند در ادبیات و افسانه‌های تاریخی ایران جایگاه به‌خصوصی دارد، می‌توان قصیده‌ای از ناصرخسرو، شاهنامه‌ فردوسی، گرشاسپ‌نامه از اسدی طوسی، قصیده‌ای از خاقانی و منظومه‌ ویس و رامین از فخرالدین اسعد گرگانی را نام برد.

‌

می‌توان به نقش دماوند در اسطوره‌های ایرانی نیز پی برد. همان‌طور که در تاریخ بلعمی، محل زندگی کیومرث دماوند شناخته شده است و از آن‌جا که گفته می‌شود فریدون (یکی از شخضیت‌های اساطیری ایران) ضحاک را در آن محل در غاری زندانی کرده است. طبق گفته‌ برخی مردم، زمین در قله‌ دماوند هموار بوده و از چاهی که بر فراز آن دیده شده است، روشنی خارج می‌شود.

 

 

مجله‌ نشنال جئوگرافی با تشخیص و اعلام ۱۰ کوه و قله‌ خطرناک جهان، در سال ۱۳۹۰ خورشیدی اعلام کرد که دماوند در رتبه‌ دهم این فهرست قرار دارد.

 

 

اولین فردی که مدعی شد به کوه دماوند صعود کرده است، ابودلف خزرجی بود؛ زیرا او در سفرنامه خود قله دماوند را به خوبی توصیف کرده و به صعود خود به قله دماوند در سال ۲۹۲ اشاره کرده است.

 

 

کوه دماوند سرشار از یخچال‌های طبیعی است که می‌توان به خورتاب سر، دوبی سل (جبهه شمالی)، دره یخار (شمال شرقی)، سیوله (جبهه شمالی)، عروسک‌ها (جبهه شمالی) اشاره کرد.

 

 

جالب است بدانید قله دماوند به عنوان یک کوه آتشفشان نیمه فعال شناخته شده است و طبق گفته‌ها نزدیک به دو میلیون سال قبل نخستین پروران در آن اتفاق افتاده است. عمری که برای آن تخمین زدند، تقریباً سی و هشت هزار و پانصد سال است.

 

ناگفته نماند فعالیت آتشفشانی گسترده‌ای که منجر به تشکیل این آتشفشان شده است، به حدود ده هزار سال قبل بر می‌گردد. نیمه‌فعال بودن این آتشفشان را چشمه‌های گوگردی و آبگرم شاهد هستند.

 

 

شب سیزدهم آبان هر سال، در استان مازندران جشنی به نام روز ملی دماوند برگزار می‌شود که این جشن در فهرست ملی به ثبت رسیده است.