از اولین خادم حرم مطهر رضوی تا تشکیلات اداری

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز خراسان رضوی، پژوهشگر گروه فرهنگ و سیره رضوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی درباره تاریخ و تشکیلات آستان قدس رضوی که از زمان شهادت حضرت رضا (ع) آغاز و در دوره شاه تهماسب صفوی به رسمیت شناخته شده است، گفت: از همان ابتدا خادمانی برای رسیدگی به امور حرم استخدام شدند و «حسین‌بن علی‌بن صاعد بربری»، از اقوام مادری امام رضا (ع)، نخستین خادم حرم مطهر بود.

رضا نقدی افزود: مزار هارون‌الرشید، یکی از بزرگ‌ترین خلفای عباسی، در کنار مرقد مطهر امام رضا (ع) بود؛ به همین دلیل، همواره رقابتی بین شیعیان و طرف‌داران هارون‌الرشید وجود داشت، اما رفته‌رفته شیعیان بسیاری گرد مزار امام رضا (ع) جمع شدند و در اطراف مزار حضرت (ع) سکونت گزیدند.

وی با اشاره به اینکه در قرن چهارم هجری و در دوره سامانیان حرم گسترش یافت، گفت: در این دوره سادات موسوی از نسل حمزه بن موسی‌الکاظم (ع) سرپرستی حرم رضوی و سادات منطقه توس را بر عهده گرفتند و تا اواخر دوره تیموری این منصب بر عهده آن‌ها بود که نقش بسیار مهمی در اداره و حفظ حرم و اشیای آن و گسترش بارگاه امام رضا (ع) داشتند.

 

پژوهشگر گروه فرهنگ و سیره رضوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با بیان اینکه پس از سقوط عباسیان حرم مطهر رضوی بیشتر مورد توجه قرار گرفت، افزود: تشکیلات در دوره تیموری گسترش بیشتری یافت و از زمان شاهرخ تیموری، شهر مشهد بعد از سمرقند و هرات، سومین شهر بزرگ خراسان بود.

 

نقدی گفت: از این زمان، به دلیل ازدیاد زائران، تشکیلات حرم و ساخت ‌و ساز‌ها در حرم افزایش یافت که می‌توان به مواردی همچون ساخت مسجد گوهرشاد و مدارس دودرب و پریزاد و شاهرخی و هم‌چنین صحن عتیق اشاره کرد که سهم امیر علی‌شیر نوایی، وزیر و مشاور سلطان حسین بایقرا، در این موارد شایان توجه است.

وی افزود: با رسمیت یافتن تشیع توسط شاه اسماعیل صفوی، حرم به عنوان کانونی شیعی مطرح شد؛ بسیاری از تشکیلاتی که در حرم وجود دارد به دوره صفویه برمی‌گردد و در این دوره بارگاه نورانی امام رضا (ع) به عنوان یکی از اماکن مقدس در جهان اسلام و مرکز خیریه‌ای که بیشترین موقوفات را داشت شناخته و در اطراف آن مدارس و مساجد و مراکز رفاهی فراوانی ساخته شد.

این پژوهشگر گفت: به دستور شاه طهماسب اول صفوی، تشکیلات اداری و مالی گسترده‌ای برای حرم پی‌ریزی شد که در رأس آن، بعد از شاه، متولی قرار داشت و مواردی، چون امور مالی و موقوفات زیر نظر او بود.