تولید دانش محور، رمز خودکفایی و افزایش امنیت غذایی

 به گزارش خبرگزاری صدا وسیمای گلستان، گندم ،مهمترین محصول کشاورزی که از دوران تاریخ باستان قوت انسان ها بوده و هست.

فصل کشت گندم در گلستان آغاز شده ، استانی که حدود یک دهم از 10 میلیون تن نیاز گندم کشور را تولید می کند و با تولید بیش از یک میلیون و 200 هزار تن رتبه سومین استان کشور در تولید این محصول استراتژیک را کسب می کند.

 هر سال حدود 375 هزار هکتار از اراضی گلستان به کشت این محصول پائیزه اختصاص می یابد. وقتی به عملکرد این زمین ها نگاه می کنیم عملکرد متوسط اراضی آبی حدود 4 تن و اراضی دیم حدود 2 تن محصول در هکتار است که حدود یک سوم عملکرد اراضی درکشورهای با آب و هوی مشابه است  در حالی که در کشور های اروپایی با آب و هوای مشابه عملکرد متوسط  گندم 8 تن در هکتار است .

عوامل اصلی تولید شامل مواد مغذی زمین ،آب و هوا ، مکانیزاسیون ، بذر و دانش کشاورزی  است .

آب و هوای گلستان:

وقتی به آمار اداره کل هواشناسی میزبان بارندگی استان رجوع می کنیم حدود 500 میلی متر متوسط بارندگی در سال 98 تا 99 را نشان می دهد

 بر اساس آمار اداره کل هواشناسی گلستان، در استان میزان رطوبت نسبی استان 68 درصد است و سالانه 300 روز آفتابی داریم  که در مناطق غربی استان مانند مدیترانه است و بقیه استان نیمه خشک و مرطوب محسوب می شود.

بذر مرغوب یکی از عوامل افزایش عملکرد گندم است عباسی معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان می گوید : در سالهای اخیر بذرهای جدید متناسب با اقلیم گلستان تهیه و توزیع شده که ارقام کوهدشت، قابوس، کریم، لاین 17، کلاته، معراج، احسان، مروارید و تیرگان از این جمله هستند .

وی با اشاره به مقایسه رقم های فرانسوی گندم با بذرهای داخلی می گوید : ما چند نمونه بذر فرانسوی با عملکرد 8 تن در هکتار  را وارد کردیم و در اختیار کشاورزان استان قرار دادیم اما با دانش ، مدیریت و روش های سنتی تاثیر چندانی بر افزایش عملکرد 4 تن در هکتار نداشت .

محمد رضا عباسی می گوید : مشکل اصلی عملکرد کم گندم نه بذر بلکه نوع مدیریت سنتی کشاورزان استان است ،کشاورز گلستانی زحمت می کشد و تلاش می کند اما بدون آگاهی و دانش فنی .

احمدی کشاورز 70 ساله گلستانی می گوید: ما کود سفید می ریزیم اما بیش تر از 2 تن و 500 کیلوگرم محصول برداشت نمی کنیم اما راضی نیستم اما کشاورز نمونه استان در سال 96 که متوسط 8 تن در هکتار عملکرد زمین نمونه شده می گوید : دانش جدید علت موفقیت در کشاورزی است .

او شخم تابستانه زمین ، استفاده ازگاو آهن – استفاده از بذر مناسب و استفاده از کود حیوانی پوسیده را علت موفقیت خود می داند و می گوید من در هر هکتار 500 هزار تومن بیشتر از کشاورزان دیگر هزینه می کنم اما دو برابر آنان محصول برداشت می کنیم .

کاشت:

یکی از مراحل  مهم کشت آماده سازی زمین است اغلب زمین های استان با گاو آهن سوکی و بشقابی شخم می شوند که به علت عمق زیاد شخم باعث کاهش عملکرد محصول می شود .

مختار مهاجر  رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان می گوید : در حالی که عمق خاک سپاه یا خاک داری مواد مغذی در زمین های گلستان 20 سانتی متر بیشتر نیست کشاورزان با شخم بیش از 30 سانتی متر خاک زرد و بی حاصل پائین را با خاک سیاه بالا جابجا می کنند و ساختمان خاک را بر هم می زنند .

وی می گوید : در کشورهای اروپایی استفاده از گاوآهن منسوخ شده و کم خاک ورزی با دستگاههایی چون چیلر پیکرو پنجه غازی جایگزین شده که در گلستان هم با افزایش آگاهی کشاورزان دستگاههای جدید کم کم جایگزین گاو آهن می شود و سالانه وام به کشاورزان پرداخت می کنیم تا از ماشین آلات کم خاک ورزی و بی خاک ورزی استفاده کنند .

مریم برزنونی مدیر مکانیزاسیون جهاد کشاورزی گلستان ترویج کشاورزی حفاظتی را از برنامه های وزارت جهاد کشاورزی می داند و می گوید : از 8 سال پیش  وزارت جهاد کشاورزی  حمایت از  دستگاه های کارنده مستقیم و بدون خاک ورزی را  آغاز کرده تا 35 درصد در اراضی گندم دیم و 25 درصد در اراضی آبی  افزایش محصول داشته باشیم .

خانم برزنونی می گوید : پار سال  770 میلیارد تومان و امسال  تا کنون   (آبان) 1 هزارو 100 میلیارد تومان تسهیلات 15 درصدی  از  خط اعتباری  مکانیزاسیون  فقط برای  حمایت از خرید تجهیزات کشت مستقیم (نو دلیج) به کشاورزان پرداخت کرده ایم.

وی  می افزاید:رعایت تناوب ، کم خاک ورزی و حفظ 30 درصدی بقایای گیاهی در مجموع  کشاورزی حفاظتی است که کشاورزان با رعایت دقیق آن می توانند عملکرد محصول خود را تا 30 درصد افزایش دهند .

 خانم برزنونی می گوید : علاوه بر این کاهش مصرف آب و کاهش 30 درصدی مصرف سوخت از مزایای کشاورزی حفاظتی است  که نقش مهمی در  کاهش هزینه های  تولید دارد.

تاثیر منفی استفاده از ماشین آلات معمولی:

معاون بهبود تولیدات  گیاهی جهاد کشاورزی گلستان  مهمترین   تاثیر منفی مدیریت سنتی را کاهش میزان مواد مغذی خاک استان در 30 سال گذشته می داند و می گوید : با کشت بدون تناوب گندم و خاک ورزی زیاد علاوه بر فرسایش خاک استان میزان مواد مغذی خاک گلستان از 2 درصد به یک درصد و حتی کمتر کاهش یافته در حالی که در کشورهای اروپایی مواد غذایی خاک حدود 5 درصد است و افزایش هر 2  دهم درصد مواد مغذی خاک باعث افزایش 500 کیلوگرمی محصول می شود که این نشانه ضرورت تغییر درمدیریت مزرعه از سنتی به دانش محور است.

مرحله داشت:

برای تشکیل هر یک سانتی متر لایه خاک 300 سال  زمان نیاز است  

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان می گوید :  برای حفظ مواد  غذایی خاک هر سال باید 10 تن تا 50 تن کود حیوانی پوسیده  قبل از کشت در یک هکتار زمین پاشید و پس از کشت حداقل 300 کیلو گرم کود شیمیایی ازته یا سفید در 4 مرحله به گیاه داد تا میزان مواد غذایی خاک مورد نیازگیاه گندم تامین شود و عملکرد حداقل 5 تن در هکتار بدست بیاید .

 عباسی می افزاید یکی از  4 مرحله مهم تغذیه گندم  با کود سرک مرحله پنجه زنی است زیرا خوشه گندم اولین بار در این مرحله در دل ساقه گیاه تشکیل می شود اما دیده نمی شود و نیاز به تغذیه دارد تا خوشه های پرباری تولید شود که اغلب کشاورزان کود سرک را فقط در مراحل خوشه روی رشد 30 تا 40 سانتی متری گیاه استفاده می کنند در حالی که حداقل به 4 مرحله کود سرک از پنجه زنی تا گرد افشانی نیاز است .

وی می گوید : در صورتی که کود شیمیایی به موقع استفاده شود حداقل 10 تا 50 درصد افزایش محصول را در بردارد .

مرحله مبارزه شیمیایی:

مرحله داشت تنها کود پاشی نیست و مبارزه با آفات نقش مهمی در سلامت مزرعه دارد در حالی که کشاورزان سنتی شاید چند مرحله با علف  های هرز و قارچ  گندم و سن گندم مبارزه شیمیایی کنند اما  اغلب نتیجه مطلوبی نمی گیرند .

 کیانوش حق نما مدیر حفظ نباتات جهاد کشاورزی استان می گوید : در استان گلستان سالانه 1500 تن سموم شیمیایی مصرف می شود و با وجود هزینه های بالای تهیه سموم کشاورزی و عملیات سمپاشی متاسفانه 50 درصد سموم کشاورزی استان به هدر می رود .

وی با اشاره به اهمیت PH آب مصرفی در سمپاسی می گوید : بیشتر کشاورزان از آب چاه یا رودخانه برای سمپاشی استفاده می کنند که قلیای است و PH بالای 7 دارد  و سمومی که اغلب اسیدی هستند  در همان مرحله  اول هنگام ورود  سم به آب 50 درصد آن ها خنثی می شود .

وی آگاهی نداشتن کشاورز از این موضوع را موجب تاثیر کم سمپاشی و تکرار آن  ،آلودگوی آب و خاک و هوا و افزایش هزینه ها دانسته و می گوید : اگر قبل از مخلوط کردن سم در هر 10 لیتر 3 تا 4 کیلوگرم کود سفید سولفات آمینیوم حل کنیم آب اسیدی می شود و سموم شیمیایی را خنثی نمی کند و نتیجه بهتری از سمپاشی می گیریم .

حق نما با اشاره به وجود آفاتی همچون قارچ گندم و حشرات و علف هرز در مزرعه می گوید : بهتر است برای سمپاشی از  سم پاش  های بوم دار پشت تراکتوری استفاده شود زیرا برای کالیبراسیون در سمپاشی  با آفات 3 نوع تنظیم در نازل های سمپاشی ها تعبیه شده که بنا به نوع آفت یعنی علف هرز ، قارچ و حشرات قابل تنظیم است و کشاورز هنگام سمپاشی باید ذرات و قطرات سم را  متناسب با نوع آفت تنظیم کند .

وی می گوید : با آگاهی کشاورزان از سمپاشی درست حداقل 30 درصد به عملکرد زمین افزوده می شود .

 نتیجه : توجه به اقتصادی شدن تولید گندم در  گلستان که مهمترین محصول استان و مهمترین استان در تامین امنیت غذایی کشور است بسیار در افزایش بهره وری و افزایش در آمد کشاورزان تاثیر گذار است.

در مجموع اگر روشهای علمی جایگزین روشهای سنتی شود حداقل  35 درصد راندمان یا عملکرد محصول گندم افزایش
می یابد یعنی اگر اکنون یک میلیون و 200 هزار تن گندم تولیدی استان از 375 هزار هکتار زمین بدست می آید با رعایت این نکات ساده می توان همین یک میلیون و 200 هزار تن گندم را از 250 هزار هکتار بدست آورد که باعث می شود 125 هزار هکتار زمین از اراضی گلستان برای کشت محصولات استراتژیک دیگری همچون کلزا و چغندر قند آزاد شود .