تیگرای کانون بحران در آفریقا

  به گزارش سرویس بین الملل­ ­­خبرگزاری صدا و سیما؛ مجتبي شاهسوني کارشناس مسائل بين الملل درباره کانون بحران در آفریقا نوشت: اتیوپی دومین کشور پرجمعیت آفریقا با بیش از ۱۰۰ میلیون نفر جمعیت است؛ این کشور از شمال با اریتره، از غرب به سودان، از شرق و جنوب شرق با سومالی و جیبوتی و در جنوب با کشور کنیا همسایه است.
ساختاری سیاسی در اتیوپی
نظام سیاسی در اتیوپی فدرالی است. این کشور از ۱۰ اقلیم تشکیل می‌شود که حکومت‌های خودگردان و مستقل دارند و به اشکال مختلف نماینده قومیت‌های خاص هستند. بزرگ‌ترین این قومیت‌ها قومیت "اورومیا" است که "آبی احمد" نخست وزیر کنونی به آن منتسب است. تعداد ساکنان این قومیت به ۵۰ میلیون نفر یعنی نصف جمعیت اتیوپی می‌رسد. بعد از آن نژاد "امهره" و سپس بقیه نژاد‌ها از جمله "تیگرای" قرار دارند.

اقلیت "تیگرای"
یکی از اقلیم‌های کشور اتیوپی، اقلیم تیگرای است. اقلیت تیگرای ۶ درصد کل جمعیت اتیوپی را به خود اختصاص می‌دهند. جبهه آزادی بخش خلق تیگرای، نمایندگان مردم این منطقه هستند که تقریبا در ۳۰ سال گذشته بدون هیچ شریکی برای سراسر کشور تصمیم می‌گرفتند. اما در سال ۲۰۱۸ نخست وزیری جدید در اتیوپی به قدرت رسید. ابی احمد از قوم اورومو یکی از مهم‌ترین اقوام ساکن در اتیوپی است. اقلیم تیگرای اخیراً علیه قدرت مرکزی به رهبری "آبی احمد" اعلام شورش و ماه سپتامبر گذشته انتخابات برگزار کردند که در نتیجه آن یک پارلمان و قدرت محلی در اعتراض به تعویق انتخابات فدرالی شکل گرفت. این انتخابات فدرالی قرار بود ماه اوت گذشته برگزار شود، اما به دستور "آبی احمد" و دولت وی تا زمانی نامعلوم به بهانه شیوع کرونا به تعویق افتاد. این انتخابات برگزار شد، اما پارلمان مرکزی انتخابات و نتایج آن را در اقلیم تیگرای ملغی اعلام و شورای محلی و حکومت را برکنار کرد. آبی احمد ماه گذشته یک ژنرال را برای تحویل گرفتن قدرت در این اقلیم فرستاد، اما از ورود او به "میکللی" مرکز اقلیم جلوگیری شد. "آبی احمد" بعد از حمله خونین به اردوگاه ارتش فدرال که به کشته شدن تعدادی نامعلوم منجر شد حالت فوق العاده اعلام کرد.

بحران در اتیوپی
عملیات ارتش اتیوپی از ابتدای ماه نوامبر و پس از حمله به دو پایگاه ارتش این کشور آغاز شده است. دولت اتیوپی این حمله را به جبهه آزادی بخش مردم تیگرای نسبت داده است. اما حقیقت این است که تنش از مدت‌ها پیش بین دو اردوگاه حاکم شده است. بحران در اتیوپی هر روز ابعاد گسترده تری می‌یابد. صد‌ها شهروند این کشور در منطقه تیگرای کشته شده و یا در حال فرار از مرز‌ها هستند؛ درگیری‌ها و حملات هوایی در این منطقه که در شمال اتیوپی و نزدیک مرز‌های اریتره و سودان واقع شده از ابتدای نوامبر تاکنون صد‌ها کشته و هزاران آواره بر جا گذاشته است. اکنون "ابی احمد" نخست وزیر اتیوپی با صدور دستور حمله به شبه نظامیان "جبهه آزادیبخش خلق تیگرای" مستقر در ایالت شمالی تیگرای، عملا وارد جنگ شده است. این جنگ تاکنون صد‌ها ها کشته و زخمی و هزاران آواره بر جا گذاشته است. به گفته السیر خالد، یک مقام ایالت کسالا در شرق سودان، حدود ۲۵۰۰ اتیوپیایی با فرار از منطقه درگیری در سودان پناه گرفته اند.

نقش سازمان اطلاعات مصر در بحران اتیوپی
پاسخ به اینکه آیا سازمان اطلاعات مصر در بروز جنگ داخلی در اتیوپی و چه بسا شاخ آفریقا و به ویژه اریتره نقش دارد یا نه دشوار است چرا که اولاً فعالیت سازمان اطلاعات مصر محرمانه و زیرزمینی است و دوم اینکه داده‌های موثقی که این احتمال را تقویت کند وجود ندارد، اما این نافی نفوذ این سازمان در اتیوپی و سومالی و اریتره نیست. اتیوپی اکنون دوباره شاهد علائم جنگ داخلی و انفجار از داخل است و به نظر نمی‌رسد حتی متحد صهیونیستی او بتواند مانع جنگ‌های داخلی در این کشور شود.

کشیده شدن جنگ داخلی اتیوپی به اریتره
به گزارش ۲۵ آبان فرانس ۲۴ در جریان درگیری ارتش اتیوپی با نیرو‌های منطقه تیگرای واقع در شمال این کشور تاکنون چند موشک به اسمره، پایتخت اریتره اصابت کرده است. رویارویی ارتش اریتره با جدایی‌طلبان در منطقه تیگرای شدت گرفته است. ناظران پیش از آن نسبت به خطر احتمال گسترش تنش سیاسی در اتیوپی به دیگر نقاط این منطقه هشدار داده بودند.

موضع گیری رئیس منطقه تیگرای
قوم تیگرای در اتیوپی، نخست وزیر این کشور و برنده جایزه صلح نوبل را مسئول به حاشیه کشیده شدن خود در ائتلاف حاکم بر کشور می‌داند. «دبرصیون جبرامیکائیل»، رئیس منطقه تیگرای در واکنش به حمله نظامیان به این منطقه گفت: با تمام قدرت از ایالت تیگرای دفاع خواهیم کرد. با وجود این، آماده گفتگو با دولت فدرال برای دست یابی به یک توافق هستیم.
موضع گیری سازمان ملل متحد
با تشدید نبرد‌ها میان نیرو‌های دولتی و معارضان حامی جبهه آزادی بخش خلق تیگرای در شمال اتیوپی، سازمان ملل متحد خواستار تحقیق درباره کشتار شمار زیادی از غیرنظامیان در تیگرای شد. آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد در پیامی ضمن ابراز نگرانی عمیق نسبت به تحولات شمال اتیوپی خواستار متوقف شدن فوری تنش‌ها و آغاز گفتگو برای یافتن راه‌حلی مسالمت آمیز برای اختلافات موجود میان قوم تیگرای و دولت این کشور شده است. وی ضمن ابراز نگرانی شدید نسبت به درگیری‌های اخیر در تیگرای یادآور شده که ثبات اتیوپی برای کل منطقه شاخ آفریقا اهمیت زیادی دارد.

نگرانی سودان از موج آوارگان فراری از اتیوپی
موج آوارگان فراری از اتیوپی، سودان را نگران کرده است در روز‌های اخیر هزاران نفر از مردم اتیوپی از درگیری‌های شمال این کشور در منطقه تیگرای گریخته اند. تاکنون حدود ۱۱ هزار اتیوپیایی از مرز سودان عبور کرده اند. سودان ظرفیت پذیرش این میزان آواره را که احتمالاً در روز‌های آینده باز هم افزایش خواهد یافت، ندارد. سازمان ملل متحد هم در مورد غیرممکن بودن رساندن کمک‌های بشردوستانه به منطقه تیگرای ابراز نگرانی کرد. این منطقه هم اکنون به طور کامل محاصره شده است و با خطر کمبود مایحتاج ضروری و سوخت رو به روست. علاوه بر این حدود صد هزار آواره اهل اریتره هم در تیگرای گرفتار شده اند. سازمان‌های غیر دولتی نگرانند که نتوانند به این اردوگاه آوارگان آذوقه برسانند.

نتیجه گیری
اتیوپی در حالی در آستانه یک جنگ داخلی تمام عیار قرار دارد که به نظر می‌رسد مداخلات خارجی نیز بر آتش اختلافات قومی و قبیله‌ای در این کشور دمیده است. موضوع احداث سد النهضه و آبگیری آن انگیزه خوبی برای همسایگان این کشور است که بر آتش اختلافات داخلی در این کشور دمیده و برای خود فرصت بخرند ضمن اینکه اتیوپی دروازه سیاسی ورود به قاره سیاه محسوب می‌شود و بسیاری از کشور‌ها در صورت بروز جنگ داخلی در اتیوپی، می‌توانند منفعتی کسب کنند؛ بنابراین با توجه به گسترش و شدت گرفتن رویارویی نظامی بین ارتش اتیوپی و جدایی‌طلبان تیگرای، ناظران نسبت به خطر احتمال گسترش تنش سیاسی در اتیوپی به دیگر نقاط این منطقه هشدار داده اند. ادامه جنگ در اتیوپی صرف نظر از اینکه تحت تاثیر عوامل داخلی و یا خارجی باشد، می‌تواند بخش بزرگی از قاره سیاه را تحت تاثیر قرار دهد و ثبات یکی از نقاط استراتژیک جهان را برهم زند؛ از این رو به نظر می‌رسد گفتگو‌های صلح و یافتن راه حلی مسالمت آمیز برای پایان دادن به اختلافات داخلی در اتیوپی می‌تواند راه حل مناسبی برای بحران در این کشور باشد.