تجمع مایع اطراف قلب؛ از علت تا درمان

به گزارش گروه وب گردی خبرگزاری صدا و سیما؛ پریکاردیال افیوژن اصطلاح پزشکی برای تجمع مایع در فضای اطراف قلب است. به طور خاص، مایع بین دیواره داخلی کیسه احاطه کننده قلب به نام پریکارد و خود قلب جمع می‌شود.
این شرایط می‌تواند به سرعت، گاهی اوقات طی کمتر از یک هفته، شکل بگیرد. در موارد مزمن، این شرایط می‌تواند برای بیش از سه ماه ادامه داشته باشد.

برخی افراد مبتلا به پریکاردیال افیوژن ممکن است هیچ علائمی نداشته باشند و پزشک به صورت اتفاقی آن را شناسایی کند. به عنوان مثال، طی تصویربرداری با هدف بررسی بخش دیگری از بدن پزشک متوجه تجمع مایع اطراف قلب می‌شود.

در موارد دیگر، افراد مبتلا به پریکاردیال افیوژن ممکن است افت خطرناک توانایی قلب برای ارائه عملکرد خود را تجربه کنند.

تجمع مایع اطراف قلب همواره مساله‌ای جدی محسوب می‌شود، اما شدت و گزینه‌های درمان به دلیل بروز این شرایط بستگی خواهد داشت.

دلایل
دلایل پریکاردیال افیوژن شامل موارد زیر می‌شوند:

- عفونت ویروسی، باکتریایی، قارچی یا در موارد نادر، انگلی

- آرتریت روماتوئید، لوپوس، و دیگر بیماری‌های خودایمنی

- نارسایی کلیوی که به تولید محصولات زائد در خون منجر می‌شود

- سرطان متاستاز کرده

- عمل جراحی قلب

- برخی دارو‌ها مانند ماینوکسیدیل، پنی‌سیلین، و متی‌سرژید

- دارو‌های شیمی درمانی

- زخم‌های نزدیک به قلب

- تیروئید کم کار

- التهاب اندام‌ها

- بیماری سل

دانشمندان دریافته اند که در ۶۰ درصد موارد، تجمع مایع اطراف قلب با یک بیماری شناخته شده مرتبط است.

مطالعات نشان داده اند که ۲۱ درصد افراد مبتلا به سرطان دچار پریکاردیال افیوژن می‌شوند. سرطان‌های ریه، پستان، لنفوم، و لوسمی بیشتر با این شرایط در ارتباط هستند.

علائم
کیسه پریکارد به طور معمول حاوی ۱۰ تا ۵۰ میلی لیتر مایع است، اما زمانی که پریکاردیال افیوژن رخ می‌دهد، میزان مایع می‌تواند افزایش یابد و موجب واکنش‌های مختلفی در بدن شود.

این که فرد با علائمی روبرو شود یا خیر، اغلب به این که مایع با چه سرعتی انباشته می‌شود و نه میزان مایع بستگی دارد.

تجمع مایع اطراف فضا‌های قلب همواره موجب بروز علائم نمی‌شود، به ویژه در مراحل اولیه، زیرا پریکارد می‌تواند کشیده شود. با این وجود، زمانی که مایع انباشته می‌شود، روی اندام‌های مجاور و بخش‌های بدن از جمله ریه ها، معده، اعصاب و قلب فشار وارد می‌کند.

علائم حاصل عبارتند از:

- تنگی نفس

- سینه درد که هنگام دراز کشیدن تشدید می‌شود

- کاهش توانایی در انجام ورزش

- احساس پری در شکم

- اضطراب

- مشکلات بلع

- سردرگمی

- سرفه

- احساس سبکی سر

- حالت تهوع

- غش

- گرفتگی صدا

- سکسکه

زمانی که مایع به سرعت در پریکارد تجمع می‌کند، چنان فشاری روی قلب وارد می‌شود که این اندام نمی‌تواند به درستی کار کند. این شرایط به نام تامپوناد قلبی شناخته می‌شود. از آنجایی که به طور بالقوه می‌تواند زندگی فرد را تهدید کند، جدی گرفتن علائم زیر اهمیت دارد:

- آبی شدن رنگ پوست و لب‌ها

- تغییری قابل توجه در وضعیت روانی

- دچار شوک شدن فرد

زمانی که فرد هیچ گونه علائمی ندارد و مقدار مایع کم است، پزشکان به طور معمول درمان محافظه کارانه را برای پریکاردیال افیوژن در نظر می‌گیرند. اگر فرد دارای علائم مختلف و میزان زیاد مایع باشد، پزشک احتمالا از تکنیک‌های تخلیه مایع استفاده خواهد کرد.

تشخیص
تشخیص درست دلیل تجمع مایع اطراف قلب شامل مراحل زیر می‌شود:

- دریافت سابقه پزشکی کامل

- انجام معاینه بدنی

- تجویز آزمایش‌های تشخیصی

- استفاده از تصویربرداری پزشکی

- تجزیه و تحلیل نمونه‌های مایع گرفته شده از پریکارد

تصویربرداری پزشکی روشی موثر برای تشخیص وجود مایع در اطراف قلب است. زمانی که پزشک به این شرایط مشکوک می‌شود، پژوهشگران استفاده از یک اکوکاردیوگرام را به عنوان نخستین ابزار تشخیص توصیه کرده اند. این آزمایش می‌تواند مقدار و محل مایع را نیز نشان دهد.

از آزمایش‌های دیگر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- تصویربرداری پرتو اکس از سینه

- سی‌تی اسکن

- آم‌آر‌آی قلب

پریکاردیوسنتز ابزار مهم دیگری است که پزشکان برای تشخیص دلایل پریکاردیال افیوژن استفاده می‌کنند. این روش شامل استفاده از یک سوزن برای دریافت نمونه مایع اطراف قلب برای انجام تجزیه و تحلیل بیشتر می‌شود. گاهی اوقات، ممکن است به باقی گذاشت یک تخلیه کننده در فضای پریکارد برای تخلیه کل مایع نیاز باشد.

قوام مایع، که می‌تواند آبکی یا سرشار از پروتئین باشد، به پزشک در تشخیص دلیل انباشت مایع و انتخاب بهترین گزینه درمان کمک خواهد کرد.

به گفته پژوهشگران، اگرچه این روش خطرناک است، اما می‌تواند یک تکنیک بالقوه نجات بخش برای افراد مبتلا به تامپوناد قلبی باشد.

زمانی که افراد به تامپوناد قلبی مبتلا نیستند، پزشکان به طور معمول از پریکاردیوسنتز برای تشخیص مایع اطراف فضا‌های قلب استفاده نمی‌کند، مگر این که تیم پژشکی درباره عفونت باکتریایی نگران باشند.

درمان
درمان برای تجمع مایع اطراف قلب به دلیل بروز این شرایط بستگی دارد، اما ممکن است شامل دارو‌ها و رویه‌های مختلف باشد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- ایبوپروفن، آسپرین، و دارو‌های ضد التهاب غیر استروئیدی دیگر که می‌توانند به کنترل التهاب کمک کنند

- دارو‌های ادرارآور که می‌توانند به درمان تجمع مایع ناشی از نارسایی قلبی کمک کنند

- آنتی بیوتیک‌ها برای کنترل عفونت‌های باکتریایی

- پریکادیوسنتز برای تشخیص و درمان مایع اطراف فضا‌های قلب

- عمل جراحی توراکوسکوپی با کمک ویدئو (VATS)، که به نام توراکوسکوپی شناخته می‌شود و به پزشکان اجازه می‌دهد درون سینه و قلب را با وضوح بیشتری مشاهده کرده و مایع اضافه را تخلیه کنند

- جراحی با تهاجم حداقلی به منظور ایجاد یک پنجره پریکارد برای تخلیه مایع (بیشتر زمانی که افراد عود پریکاردیال افیوژن را تجربه می‌کنند، رایج است)

- پریکاردیوتومی با بالون که یک روش غیر معمول است و در آن از کاتتر و بالون برای گشاد کردن پریکارد استفاده می‌شود