ماجرای جانور قندهار

نخستین بار از این هواپیمای جاسوسی در افغانستان و طی «عملیات آزادی پایدار» استفاده شد، به همین خاطر به این هواپیما لقب جانور قندهار داده شده است. 

فناوری این هواپیما با فناوری به کار گرفته شده در هواپیما‌های یو اس بی ۲ و جنگنده اف-۳۵ لایتنینگ ۲ شباهت‌های فراوانی دارد و در نوع خود، منحصر به فرد بوده و به هیچ وجه قابل رهگیری نیست و رادار‌های برد کوتاه VHF نیز تنها در صورتی قادر به مشاهده آن –آن هم به سختی- هستند که هواپیما کمتر از ۴۰ کیلومتر با آن‌ها فاصله داشته باشد؛ اتفاقی که وقوع آن تقریبا محال است.

این پهپاد می‌تواند در ارتفاع پنجاه هزار پایی پرواز کند در حالی که یک ماهواره در حال چرخش می‌تواند فقط چند دقیقه مکانی را تحت نظر بگیرد، یک هواپیمای بدون سرنشین می‌تواند به آهستگی حرکت و ساعت‌ها تصویر تهیه کند و در نتیجه می‌تواند سرنخ‌های مهمی پیرامون کاری که در حال انجام است، تجهیزات استفاده شده و میزان نیروی کار تهیه کند. 

۱۳ آذر ماه سال ۱۳۹۰ در مرز‌های شمال شرقی کشور و در فراز آسمان شهر بردسکن، مقابل دوربین‌های کنترل نیروی هوا و فضای سپاه خودنمایی و در نهایت به دام می‌افتد. حالا ۹ سال از آن ماجرا گذشته، اما ماجرای شکارش همچنان جذاب و به یاد ماندنی است.

در ابتدا هنوز مشخص نبود که این پهپاد چگونه و متعلق به کدام کشور است. وقتی این خبر به رسانه‌ها درز پیدا کرد تمام شبکه‌های خبری جهان به انعکاس این رویداد پرداختند. همان موقع، امریکایی‌ها پس از کلی انکار و تردید، وقتی تصاویر این پهپاد جاسوسی را به چشم دیدند، بالاخره پذیرفتند که ایران آن را به کنترل خود درآورده است.

 سخنگوی وقت پنتاگون با تشکیل نشستی خبری گفت: یک هواپیمای بدون سرنشین از مدل آر کیو متعلق به ارتش آمریکا در حال تجسس بود که از طرف یک فروند سوخوی ایرانی رهگیری و به سمتش شلیک شد و توضیح دیگری نمی‌دهد.

اما سخنان سردار حاجی‌زاده، فرمانده نیروی هوا فضای سپاه با ارائه کد‌های دقیق شوک جدیدی در امریکا ایجاد و بلافاصله بازتاب گسترده رسانه‌ای پیدا کرد.

حتی جان بولتون که سابقه دشمنی اش با ایران نیازی به توضیح ندارد، موضع دیگری می‌گیرد: «این حادثه شکست بزرگی از لحاظ فناوری برای آمریکا بود. همچنین سیستم جمع آوری اطلاعات این هواپیما اهمیت زیادی داشت.»

درخواست اوباما و واکنش ایران نیز در آن ایام خالی از لطف نیست. 

رئیس‌جمهور وقت آمریکا باراک اوباما در تاریخ ۱۲ دسامبر ۲۰۱۱ در یک کنفرانس خبری گفت: «از ایران می‌خواهیم که هواپیمای بدون سرنشین را به آمریکا بازگرداند.» 

هیلاری کلینتون هم که وزیر امور خارجه اوباما در آن دوران بود اعتراف کرد: با توجه به رفتار ایران، آمریکا امیدی به قبول درخواستش ندارد.

رامین مهمان پرست سخنگوی وقت وزارت خارجه ایران نیز در واکنش به اظهارات اوباما به صراحت گفت: آمریکا به عنوان یک فرار به جلو به جای عذرخواهی رسمی و پذیرش این تخلف و جرمی که مرتکب شده‌اند، درخواست تحویل هواپیمای جاسوسی را کرده است. به نظر می‌آید اوباما فراموش کرده که به حریم هوایی کشور ما تجاوز شده‌است.

اما ماجرا به همین‌جا ختم نشد و متخصصان هوا فضای سپاه برای رمزگشایی از جانور قندهار دست به کار شدند و بعد از گذشت یک سال، فرمانده نیروی هوافضای سپاه خبری خوش مبنی بر اینکه "تمام اطلاعات آرکیو ۱۷۰ رمزگشایی شد" رسانه‌ای کرد.

سردار حاجی‌زاده در آن زمان به ویژگی‌های موتور این پهپاد پرداخت مانند اینکه موتورش اختلاف دما با محیط ایجاد نمی‌کند و به همین خاطر با حسگر حرارتی قابل ردگیری نیست. صدای موتور از مسافتی خاص به بعد، قابل شنیدن نیست و ابر سفید نیز به جا نمی‌گذارد. همچنین رنگ پهپاد به‌گونه‌ای است که از فاصله‌ای خاص به بعد قابل رؤیت نیست.

اما ساعت زیادی از رمزگشایی نگذشته بود که باز آرکیو ۱۷۰ تیتر اخبار جهان شد.

شبکه یورونیوز گفت: ایران ظاهرا نسخه برداری از هواپیمای بدون سرنشین آمریکایی را شروع کرده است. الجزیره انگلیسی نیز تصریح کرد: ایران اعلام کرده اسرار فناوری پیچیده و پیشرفته پهپاد آمریکایی را رمزگشایی کرده و در حال مهندسی معکوس و نسخه برداری از آن است. 

تلویزیون ان اچ کی ژاپن نیز به نقل از یک مقام نظامی در ایران گفت این کشور قصد دارد نمونه مشابه هواپیمای بدون سرنشین امریکا را بسازد. 

نورتون شوارتز، فرمانده نیروی هوایی وقت آمریکا نیز در این باره گفت: کاملا واضح است که بهره برداری از سیستم مهندسی این هواپیما برای این کشور‌ها امکان پذیر است. در واقع موضوع ایده آل در این زمینه این است که در تولید این هواپیما پیشرفت‌های مورد نظر آمریکا حفظ شود. این همان چیزی است که در ذهن ما نیز وجود دارد.

وی افزود: در صورتی که این هواپیما در اختیار یکی از رقبای اصلی آمریکا در عرصه جهانی قرار گیرد، کار زیادی در این مورد نمی‌توانیم انجام دهیم. از سوی دیگر دستیابی مقامات اطلاعاتی روسیه و چین به این هواپیما برای آمریکایی‌ها بسیار بدتر و کابوس وارتر از نگرانی در مورد تلاش ایران برای استفاده از سیستم مهندسی به کار رفته در این هواپیماست.

ایران خبر از مهندسی معکوس این پهپاد داد. این یعنی رمز گشایی پایان راه نیست و در مهرماه سال ۹۲ تمام حافظه‌ها و کامپیوتر‌های آرکیو ۱۷۰ رمزگشایی شد و حالا منتظر خبر خوشی دیگر باید بود یعنی ساخت مدل ایرانی جانور قندهار (آرکیو ۱۷۰).

 

بازار داغ خبر‌های رنگارنگ وبهره برداری از این موضوع خوراک خبری شد برای رسانه‌های معاند که در نهایت در ۲۱ اردیبهشت سال ۹۳ هنگام بازدید فرماندهی معظم کل قوا از نمایشگاه دستاورد‌های نیروی هوافضای سپاه رونمایی از نمونه پهپاد ایرانی پاسخی محکم به تمام خبر‌های ضد ونقیض و واکنش به رسانه‌های وابسته به غرب و مقامات آمریکایی بود.

پس از رونمایی از این پهپاد، سپاه از مردم خواست نامی برای این پهپاد پیشنهاد دهند و چند روز بعد، با انتخاب مردم، "سیمرغ" نام نسخه ایرانی آر کیو ۱۷۰ شد.

پرواز مدل ایرانی آرکیو ۱۷۰ انجام شد و یک روز پس از پخش فیلم پرواز آن، آمریکایی‌ها که تاب سکوت نداشتند با مصاحبه سخنگوی وزارت دفاع خود تلاش کردند این مسئله را کم اهمیت جلوه دهند با ادعای اینکه به هیچ وجه امکان ندارد که ایران توانسته باشد به سطح فناوری آرکیو ۱۷۰ دست یافته باشد. 

همزمان با تلاش مقامات آمریکایی برای ناتوان جلوه دادن متخصصان ایرانی، شرکت‌های تخصصی آمریکایی در حوزه امنیت سایبری موضع دیگری را اعلام کردند.

دیوید کندی مدیرعامل شرکت TrustedSec که از شرکت‌های معروف در حوزه امنیت سایبری است، در این باره گفت: کیفیت پهپاد ایرانی تقریبا معادل همان نسخه آمریکایی است. این مسئله نشان می‌دهد که پیشرفت ایران در این حوزه واقعا در چه حد است. ساخت این پهپاد یک مسئله بسیار پیشرفته است.

با توجه به حضور متخصصان ایرانی در بخش هوا فضا پس از گذشت دو سال یعنی در مهر ماه سال ۹۵، در نمایشگاه دستاورد‌های پهپادی نیروی هوافضای سپاه نمونه‌هایی از پهپاد صاعقه که همان پهپاد آرکیو -۱۷۰ ایرانی بود مجهز به بمب به نمایش در آمد تا ایران نشان دهد علاوه بر استفاده شناسایی از این پهپاد نمونه تهاجمی آن را نیز ساخته است.

نمایش تعداد دیگری از پهپاد‌های غنیمتی مانند MQ-۱C، پهپاد اسکن ایگل آمریکایی، پهپاد آر کیو ۱۱، پهپاد هرمس ۴۵۰، پهباد شادو ۲۰۰ و نمونه مهندسی معکوس شده آن‌ها در نمایشگاه‌های هوا فضا خود نشان از قدرت ایران در عرصه شکار و همچنین تولید انواع پهپاد است. 

 با شکار و نمایش این پهپادها، سپاه نشان داد توان بالایی در جنگ الکترونیک و نفوذ به سیستم‌های پهپاد‌هایی دارد که هدایت چندگانه دارند.

 امروزه ایران به یک قدرت نظامی جهانی تبدیل شده است و کسی نمی‌تواند این مساله را انکار کند حتی موضوع تحریم تسلیحاتی ایران سبب شد تسلیحات با قیمت بسیار پایین‌تر و کیفیت بسیار بالاتر در ایران تولید شود و جمهوری اسلامی ایران حتی می‌تواند تسلیحات خود را صادر کند.

 

گزارش از طیبه خادم جعفری خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما