کهکشان همسایه راه شیری

به گزارش خبرگزاري صدا وسيما؛ نزدیک‌ترین کهکشان مارپیچی که شبیه کهکشان ماست آندرومدا نام دارد. حتی در شرایط رصدی متوسط هم میتوان آن را همچون ابری مه آلود از گاز و غبار دید. در یکی از خبر‌های اخیر ناسا درباره اش چنین آمده: کهکشان آندرومدا را اخترشناس ایرانی، عبدالرحمن صوفی، به نام «ابر کوچک» می‌شناخته و در سال ۹۶۴ میلادی در کتابش «صورالکواکب» به آن اشاره کرده است. احتمالا این اخترشناس ایرانی آن را در سال ۹۰۵ میلادی رصد کرده است.

آندرومدا به سبب نزدیکی اش به ما، از هر کهکشان دیگری در عالم بیشتر بررسی شده است، چون به ما امکان میدهد که همه ویژگی‌های کهکشان خودمان را، که به سبب وجود غبار میان ستاره‌ای نمی‌بینیم، در آن بررسی کنیم.

برخی از این ویژگی‌ها به این شرح اند: ساختار مارپیچی، خوشه‌های کروی و باز ستاره ای، ماده میان ستاره ای، سحابی‌های سیاره نما، بقایای انفجار‌های ابرنواختری، هسته کهکشان، کهکشان‌های همراه و بسیاری دیگر.

نخستین شرح از آندرومدا، که آن را ابری از گاز معرفی کرده، در کتاب صورالکواکب، نوشته اخترشناس ایرانی، عبدالرحمن صوفی، در سال ۹۶۴ میلادی آمده است. نخستین شرح از رصد تلسکوپی آن را سیمون ماریوس در سال ۱۶۱۲ ارائه کرد. شارل مِسیه، بی خبر از کشف صوفی و ماریوس، آن را به نام M۳۱ در فهرست بزرگ سحابی هایش آورد.

سال‌ها به غلط تصور می‌شد که ((سحابی بزرگ آندرومدا)) یکی از نزدیکترین سحابی‌ها به ماست. البته، اخترشناس انگلیسی، سر ویلیام هرشل، کاشف سیاره اورانوس، نخستین بار به درستی آندرومدا را نزدیکترین جهان جزیره ای ، همچون راه شیری، لقب داد. اما به اشتباه تخمین زد که فاصله آندرومدا نباید بیش از ۲۰۰۰ برابر فاصله ستاره شباهنگ (۱۷۰۰ سال نوری) باشد؛ و قطرش را ۸۵۰ برابر فاصله شباهنگ و ضخامتش را ۱۵۵ برابر این فاصله تخمین زد. این ابعاد بسیار بیشتر از ابعاد واقعی اند، البته به نظر می‌رسد که علت بیشتر در کم تخمین زدن فاصله شباهنگ از سوی هرشل بوده است. امروزه میدانیم که فاصله آندرومدا از ما حدود ۹/۲ میلیون سال نوری، قطرش حدود ۲۰۰ هزار سال نوری و ضخامتش ۱۰۰۰ سال نوری است.

شباهت‌ها بین این دو کهکشان بسیارند. هر دو بازو‌های پر غباری دارند که از نور میلیارد‌ها ستاره تازه متولد شده، از جمله خورشید ما، روشن شده اند. بازو‌ها به صفحه‌ای متصلند که از میلیارد‌ها ستاره، از انواع گوناگون، تشکیل شده است. در مرکز هردو برجستگی درخشانی دیده میشود که شامل یک سیاهچاله، هاله‌ای از ستاره‌های ریز نقش سفید پیر (بقایای ستاره‌های خورشید – مانند مُرده)، و ازدحامی از ستاره‌های تازه کشف شده ریز نقش قهوه‌ای (ستاره‌هایی که برای به راه انداختن واکنش‌های هسته‌ای به حد کافی بزرگ نیستند) است. در اطراف هردو کهکشان دو کهکشان کوچکتر، اما مهم، به اضافه چندین کهکشان کم اهمیت‌تر، به صورت قمر در گردش اند. حتی زاویه تمایل صفحه هردو کهکشان نسبت به دیگری یکسان است؛ به گونه‌ای که ساکنان آندرومدا از راه شیری همان صحنه‌ای را می‌بینند که ما از آندرومدا می‌بینیم.

آندرومدا و راه شیری با سرعت ۸۰ کیلومتر بر ثانیه در حال نزدیک شدن به یکدیگرند و حدود ۱۲ میلیارد سال دیگر به هم میرسند. اما، همین طور که به هم نزدیک و نزدیکتر میشوند، در حدود ۲ میلیارد سال دیگر، منظره در آسمان هرکدام باید تماشایی‌تر شود، چون هرکدام بزرگتر و درخشان‌تر در آسمان دیگری دیده میشوند. ادغام نهایی آن‌ها منجر به تولد یک کهکشان بیضوی میشود.