گردهمایی مجازی نقش علوم انسانی در پژوهش

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما؛ در هفته گرامیداشت پژوهش و فناوری، امروز که به نام «پژوهش و فناوری و علوم انسانی» نامگذاری شده است، این گردهمایی با سخنرانی دکتر غلامی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و حضرت آیت الله جوادی آملی و حجت‌الاسلام والمسلمین مصطفی رستمی رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها برگزار شد.

در این مراسم چهره‌های ماندگار علوم انسانی و نظریه‌پردازان این حوزه از میان دانشگاه‌های فعال در حوزه علوم انسانی کشور معرفی و تقدیر شدند.

همچنین در بخش دیگری از این مراسم، نقش علوم انسانی در رویارویی با بحران‌ها همراه با گزارشی از رویکرد دانشگاه‌ها در کمک به حل مسائل کشور (گزارشی از روسای ۵ خوشه مشورتی تشکیل شده در دانشگاه ها) ارائه شد.

در پایان این مراسم از شرکت‌های دانش‌بنیان و فعال در حوزه علوم انسانی نیز تقدیر شد.

علوم انسانی ؛ توسعه ای شگرف و انقلاب گونه داشته است

رئیس دانشگاه علامه طباطبایی گفت: در سال‌های اخیر علوم انسانی در حوزه نظریه پردازی و چاپ مقالات در پایگاه‌های معتبر خارجی، یک جهش ناگهانی داشته است که این اتفاق بزرگ اگر با همین سرعت به رشد خود ادامه دهد، می‌توان شاهد درخشش علوم انسانی ایران در عرصه‌های بین المللی بود.

آقای سلیمی در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما در حاشیه نشست مجازی نقش علوم انسانی در پژوهش، افزود: یکی از دلایلی که نقش علوم انسانی آن گونه که باید و شاید مورد توجه قرار نگرفته است، توجه بیش از اندازه دانشگاه‌های ما به چاپ مقاله در پایگاه‌های معتبر علوم پایه و مهندسی در عرصه‌های جهانی است، چرا که علوم انسانی به اندازه دیگر دانش‌ها نمی‌تواند مقالات علمی و پژوهشی چاپ کند، طبیعتاً نقش واقعی آن به درستی مورد توجه قرار نگرفته است.

وی با اشاره به نقش مؤثر علوم انسانی و اجتماعی بر تحولات جامعه، گفت: ما فکر می‌کنیم علوم انسانی یکی از علوم مهمی است که فراورده هایش جامعه را تغذیه فکری می‌کند مثل کتاب، مطبوعات، مقالات علمی و پژوهشی که البته در این حوزه‌ها یک تحول و جهشی انقلاب گونه در تمام دوران چهل ساله پس از انقلاب و خاصه در چهار پنج سال اخیر اتفاق افتاده است.

رئیس دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به ۳۰۰ برابر شدن رشد تولید کتاب پس از انقلاب، افزود: ۸۰ درصد این رشد مدیون علوم انسانی بوده است یا به گواهی پایگاه ISC در حوزه مقالات داخلی، علوم انسانی بالاترین سهم را نسبت به سایر علوم در تولید علم کشور داشته است.

آقای سلیمی در ادامه گفت: ۸۵ درصد از تولیدات مطبوعاتی کشور به همت دانش آموختگان علوم انسانی انجام می‌شود که این نشان می‌دهد علوم انسانی نقش اصلی را در تغذیه فکری و عقلایی جامعه داشته و همچنین نیمی از فارغ التحصیلان دانشگاهی را تشکیل داده است به نحوی که اگر ۱۵ میلیون فارغ التحصیل داشته باشیم بیش از نیمی از آن‌ها را دانش آموختگان علوم انسانی تشکیل می‌دهند.

وی افزود: تأثیر علوم انسانی در جامعه بسیار شگرف بوده است حتی زمانی که ما شاهد شکل گیری شرکت‌های دانش بنیان و مراکز رشد بودیم باز علوم انسانی در این حوزه نقش ایفا کرده است و موفق‌ترین شرکت‌های دانش بنیان به لحاظ اقتصادی؛ از حوزه بازاریابی و علوم مالی بیرون آمده اند که مربوط به علوم انسانی است.

رئیس دانشگاه علامه طباطبایی گفت: اخیراً چند مرکز رشد و شرکت دانش بنیان تخصصی در رشته‌های علوم انسانی راه اندازی شده است که ما تصور می‌کنیم با وجود این گونه‌های متفاوت؛ می‌توان تأثیرگذاری‌های بیشتری در عرصه‌های اجتماعی و علوم انسانی شاهد باشیم.

آقای سلیمی با اشاره به پیشرفت‌های علوم انسانی در چند سال اخیر افزود: در چند سال گذشته حتی در حوزه‌هایی که نقاط ضعف علوم انسانی تلقی می‌شد، یک جهش ناگهانی داشتیم چه در حوزه چاپ مقالات خارجی در پایگاه‌های معتبر جهانی و چه در حوزه نظریه پردازی با برگزاری هزاران جلسه کرسی‌های ترویجی که منجر به ثبت نزدیک به ۵۰ نظریه جدید در حوزه علوم انسانی شده که اتفاقی بزرگ و جهشی به یاد ماندنی است.

وی با بیان اینکه سهم ایران از تولیدات مقالات بین المللی در عرصه علوم انسانی به ۷ دهم درصد رسیده است گفت: درست است که این رقم به نسبت علوم پایه و مهندسی که بالای دو دهم درصد هستند اندک است، اما چون در کل جهان سهم علوم انسانی در تولید مقالات خارجی نمایه شده در پایگاه‌های معتبر کم است، این مقدار قابل دفاع است و اگر دانشگاه‌های ایرانی با همین سرعت رشد خود را ادامه دهند می‌توانیم شاهد درخشش علوم انسانی در ایران در عرصه‌های بین المللی باشیم.

رئیس دانشگاه علامه طباطبایی در پاسخ به این سؤال که در عرصه پژوهش؛ ​آمار‌ها چه تغییری را در سال کرونایی گذشته تا امسال نشان می‌دهد؟ گفت: طبق گزارشی که دانشگاه‌های مختلف در این نشست دادند، میزان قرارداد‌های پژوهشی که دانشگاه‌های مختلف فعال در حوزه علوم انسانی با حوزه‌های اجرایی منعقد کردند نه تنها کاهش نداشته بلکه رشد هم داشته است.

آقای سلیمی افزود: به طور مثال دانشگاه علامه طباطبایی ۳۰ درصد رشد بیشتر در قرارداد‌های پژوهشی در حوزه اجرا و صنعت در طول سال گذشته تا امسال تجربه کرده است و در شرایطی که به علت کرونا در خیلی زمینه‌ها رکود وجود داشته است، ​ما شاهد یک جهش پژوهشی در این زمینه‌ها هستیم.

لزوم اتخاذ تدابیر دقیق تر در علوم انسانی

وزیر علوم تحقیقات و فناوری گفت:علوم انسانی در همه جای عالم مبنا و بستر توسعه جوامع و تربیت نیروی انسانی است.

آقای غلامی با تبریک هفته ملی پژوهش و فناوری به تمامی پژوهشگران، استادان و دانشجویان کشور در گردهمایی مجازی "نقش علوم انسانی در پژوهش و فناوری افزود: در کشور ما سابقه توجه به مباحث علوم انسانی، سابقه دیرینه‌ای دارد هر چند در شکل جدید از گروه‌بندی علوم در محیط‌های دانشگاهی و محیط‌های آموزشی به‌شکل شایسته و بایسته در حوزه علوم انسانی توجه و تدبیر قوی انجام نگرفته است. اما حضور، نمود و پیدایش شخصیت‌های عالم و دانشمند در این حوزه چراغ‌های پرنور دانش را در زمینه‌های علوم انسانی همچنان درخشان و تابان نگه داشته است.

وی با بیان اینکه "جمعیت زیادی از نسل جوان‌مان که در حوزه تحصیلات علوم انسانی فعال هستند" گفت: از لحاظ داشتن ظرفیت انسانی در کشور ظرفیت بسیار بالایی را در اختیار داریم. آنچه مهم است سیاست‌گذاری‌ها و پیشبرد اهداف راهبردی کشور در حوزه علوم انسانی می‌باشد که لازم است تدابیر دقیق‌تر و قوی‌تری برای توجه بیشتر به این حوزه از دانش که زیربنای توسعه همه جوامع بوده، هست و خواهد بود، مدنظر قرار گیرد.

وزیر علوم در ادامه "دستاورد‌های حوزه علوم انسانی در ایران را بسیار قابل توجه توصیف و تاکید کرد: در تولید علم و انتشار آن در منابع علمی داخلی و خارجی تلاش‌های مستمر و موفقی داشته‌ایم.

وی گفت: در سال‌های اخیر اساتید و محققان کشورمان در مراکز مختلف علمی به نسبت قابل توجهی توسعه و ترویج یافته‌های علمی خودشان را انجام دادند و موفقیت‌های خوبی را از این بابت به دست آوردند لذا تأکید و توجهی که در کشور ما به بحث‌های نظریه‌پردازی بوده و هست ایجاب می‌کند که بیش از گذشته به این موضوع توجه بشود.

وزیر علوم افزود: هم به لحاظ دیرینه دانشی خودمان و هم به لحاظ مباحث و مبانی فلسفی و دیدگاه‌های اعتقادی و باورهایمان به منابع بزرگی از علوم انسانی متصل هستیم لذا این جایگاه را با تشویق جوانان با حضور آن‌ها در حوزه تحصیلات علوم انسانی باید تقویت کنیم و به عنوان مرجع مهم حوزه‌های شناختی در حوزه علوم انسانی بیش از پیش بدرخشیم.

اقای غلامی همچنین درباره ترویج کرسی‌های آزاداندیشی با تأکید بر اینکه این حوزه نیاز به تلاش بیشتر دارد، افزود: عوامل و موانع در این مسیر باید شناخته شود و به طریق منطقی از سر راه برداشته شود تا این فضای گفتمانی به عنوان زمینه توسعه و نیز مشوق نسل جوان برای ورود به مباحث نظری در حوزه‌های علوم انسانی مورد توجه و بهره‌برداری قرار بگیرد.

وزیر علوم همچنین درباره شاخص‌های تولید و انتشار علم در حوزه علوم انسانی گفت: حداقل در مجموعه‌ای که توسط پایگاه استنادی علوم جهان اسلام ذیل وزارت علوم انجام گرفته است، این شاخص‌ها نشان می‌دهد که در یک رشد بسیار خوبی در حوزه علوم انسانی دست به انتشار یافته‌های علمی زده‌ایم و به‌تدریج در حوزه علوم انسانی به لحاظ رتبه به سایر حوزه‌های علم و انتشارات علمی توفق پیدا شده است.

وی افزود: این موضوع علامت بسیار خوبی است از باب اینکه تحقیقات به سمت انتشار در منابع علمی هدایت شده است و طبیعتاً مورد نقد قرار گرفته و مورد استفاده قرار می‌گیرد و بازخورد آن می‌تواند در تقویت مبانی و روش تحقیق در علوم انسانی مؤثر قرار گیرد.

وزیر علوم تحقیقات و فناوری پیرامون ارتباطات دانشگاه‌ها و مراکز علمی با دستگاه‌های اجرایی مختلف نیز گفت: این ارتباطات نشان می‌دهد که در حوزه علوم انسانی نیز مورد مراجعه دستگاه‌ها و نهاد‌های مختلف برای حل مسائل قرار گرفته‌ایم. استقبال اساتید از این مراجعات و اقبال‌ها حتماً ضامن تداوم آن و توانمندی‌هایی که وجود دارد و در این تعاملات نشان داده است و خواهد داد، این ارتباطات را گسترده‌تر و قوی‌تر خواهد کرد.
وی درباره خوشه‌های علمی نیز افزود: در زمینه‌های مختلف علوم انسانی در بخش‌های مختلف خوشه‌های علمی گروه‌های علمی تشکیل شده است و به دستگاه‌های مختلف از جمله دستگاه‌های دولتی مشاوره‌ها و مطالعات و نتایج بررسی‌ها را منتقل می‌کنیم؛ که دانشگاه علامه طباطبایی یکی از دانشگاه‌های فعال و تأثیرگذار بوده است. خوشه‌های اقتصاد کلان در دانشگاه تهران، خوشه سرمایه اجتماعی در دانشگاه اصفهان، خوشه پولی و بانکی و همچنین رسانه و ارتباطات در دانشگاه علامه طباطبائی، جزو مواردی است که می‌توان از این گروه‌های علمی نام برد.

وزیر علوم درباره تلاش‌های وزارت علوم در جهت ارتقای اساتید و آئین‌نامه‌های مربوط به آن گفت: به نظر می‌رسد در مواردی که وزارت علوم بتواند کمک کند، هم باید حضور قوی‌تری داشته باشیم، هرچند در بحث آئین‌نامه ارتقای همکاران‌مان تلاش کردند که در جهت واقعی‌تر کردن ارزیابی‌های مربوط به ارتقای اساتید در حوزه علوم انسانی و اجتماعی وقت بگذارند و معیار‌هایی را تعریف کنند و شاید نیاز باشد بیش از این به این موارد توجه کرد.

اقای غلامی همچنین درباره چهره‌های ماندگار و شخصیت‌های برجسته علمی در حوزه علوم انسانی نیز افزود: باید شاخص‌های ارزیابی ویژه این حوزه را برای‌شان در نظر بگیریم. این ضرورتی است که خود اساتید در حوزه‌های علوم انسانی می‌توانند و انتظار است به آن کمک کنند.

وی در پایان ضمن امیدواری برای فراهم شدن فرصت هم‌اندیشی و عرضه دستاورد‌ها و نظریه‌ها در چنین نشست‌هایی گفت: در جمعیت بزرگ علوم انسانی و اساتید و اندیشمندان حوزه علوم انسانی این ظرفیت را داریم و قطعاً توجه و حمایت از طرف مجموعه‌های علمی می‌تواند جریان قوی و مستمری را به سمت بالندگی در این حوزه فراهم کند.

وزیر علوم افزود: امیدواریم روزی در آینده فرا برسد که در نشست‌های تخصصی اساتید در کنار دانشجویان جوان زمینه‌های گسترده از افق‌های پیش رو را در حوزه‌های علوم انسانی باز کنند و ما در تاریخ یک بار دیگر شاهد شکوفایی بیش از پیش در حوزه علوم انسانی باشیم که قطعاً برای مدیریت جامعه به آن نیاز شدید و وافر داریم.