هگمتانه در راه ثبت جهانی

«تپه باستانی هگمتانه» ارثیه‌ای ارزشمند از چند دوره تاریخی تمدن ایران زمین است که در کاوش‌های اخیر باستان شناسی نشانه‌هایی از برج و باروی هزارتوی این شهر به جا مانده از هنر و معماری ماد‌ها نمایان شد، شاید یونسکو در ثبت جهانی این اثر شتاب کند.

هگمتانه پایتخت مادها، پایتخت تابستانی هخامنشیان و ساتراپ‌نشین ماد از هخامنشیان تا ساسانیان بود که یونانیان آن را اِکباتان می‌خواندند. این شهر کهن، نخستین پایتخت آریایی‌ها بوده و به همراه آتن در یونان و رم در ایتالیا و شوش در خوزستان، از معدود شهر‌های باستانی جهان است که همچنان زنده و مهم مانده است.

 

برخی از منابع بنیانگذاری ماد را سال ۷۰۸ پیش از میلاد به مرکزیت هگمتانه و توسط دیاکو ذکر کرده اند. تپه هگمتانه که باستان شناسان آن را پهناورترین تپه باستانی ایران می‌دانند به عنوان ارثیه‌ای از این شهر کهن در فهرست آثار ملی جای گرفته و ثبت آن در فهرست آثار جهانی چند سالی است که در دست پیگیری است.

اما هنوز باستان شناسان در پی کشف راز و رمز این تپه هزار لای اسرار آمیز هستند و در چند فصل مختلف آن را کند و کاو کرده اند تا پاسخ‌هایی قاطع و روشن برای تمدن بشری بیابند.از آنجا که کارشناسان و محققان بر این باورند که قسمت‌هایی از این اثر تا محدوده شهر ادامه دارد که هنوز ناشناخته است، از اینرو بازار قدیمی همدان، میدان و بنا‌های تاریخی واقع شده در این محدوده نیز به این پرونده افزوده شده است.

به اعتقاد باستان شناسان و مورخان ارتباط محکمی بین تپه و شهر وجود داشته که هنوز هم این پیوند استوار و پابرجاست و نمی‌توان عرصه واقعی آن را تخمین زد. تپه باستانی هگمتانه برخلاف سایت‌های تاریخی مانند تخت جمشید که در محدوده جغرافیایی مشخص و مربوط به یک دوران تاریخی است، شهری است که بیش از سه هزار سال حیات داشته و قدمت دارد و در اعصار مختلف محل استقرار بوده و همین تداخل دوره‌های تاریخی کاوش‌ها را طولانی و پیچیده کرده است. حفظ پیوند این اثر با بافت قدیمی شهر فصل جدیدی به روی تپه باستانی هگمتانه گشوده شده که در فرآیند ثبت جهانی آن بسیار اثرگذار است.