فردا نگوییم ای کاش!

سر گیجه شدید داشت. احساس خفگی می‌کرد. به بقیه اعضای خانواده نگاه کرد. همگی نیمه جان روی زمین افتاده بودند و صدایی از آن‌ها بلند نمی‌شد. ترس تمام وجودش را فرا گرفته بود. او تنها کسی بود که با تلفن فاصله چندانی نداشت باید هر جور بود خودش را  می‌رساند. کشان کشان نزدیک شد. دستش را دراز کرد و با همان حالت نیمه جان به زور شماره ۱۲۵ را گرفت و در حالی که صدایش به سختی شنیده می‌شد از سازمان آتش نشانی تقاضای کمک کرد. بلافاصله تیم نجاتگران ایستگاه ۱۴ این سازمان به محل حادثه در شهرک والفجر شیراز اعزام شدند و جان یک کودک ۵ ساله، یک پسر ۱۶ ساله و دو زن ۲۰ و ۳۸ ساله را که دچار گاز گرفتگی شدید شده بودند؛ نجات دادند.

محمد هادی قانع رئیس سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شیراز علت گاز گرفتگی را رعایت نکردن نکات ایمنی در نصب دودکش آبگرمکن، استفاده از لوله‌های نامناسب و در نتیجه انتشار گاز مونوکسید کربن در محیط منزل اعلام کرد.

گاز گرفتگی به روایت آمار
باز هم فصل سرما و باز خبر‌های دردناک از گاز گرفتگی و مرگ و میر کسانی که اگر تنها چند نکته مهم را رعایت می‌کردند اکنون در قید حیات بودند و کانون گرم خانواده از وجود آن ها محروم نمی شد. اما با وجود هشدار‌های فراوان از سوی کارشناسان این روزها همچنان گاز گرفتگی در صدر خبرهای حوادث است.

آمار پزشکی قانونی کشور نشان می‌دهد در ۸ ماه امسال ۳۵۵ نفر بر اثر مسمومیت با گاز منوکسیدکربن در کشور جان خود را از دست دادند که این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال قبل که آمار تلفات ۳۱۳ نفر بود، بیش از ۱۳ درصد رشد داشته است.
پزشکی قانونی استان فارس هم اعلام کرده در ۸ ماه امسال ۲۴ نفر در استان بر اثر گاز گرفتگی جان خود را از دست داده اند که پس از تهران، خراسان رضوی و آذربایجان شرقی، فارس از نظر تلفات مسمومیت با گاز منوکسید کربن در جایگاه چهارم قرار گرفته است. همچنین مرکز مدیریت حوادث و فوریت های پزشکی استان فارس گزارش داده از ابتدای امسال تا پایان آذر ماه ۳۱۷ نفر در استان دچار مسمومیت با گاز مونوکسید کربن شده اند که از این تعداد ۶ نفر در همان محل حادثه جان باخته اند؛ ۱۷۲ نفر سرپایی درمان و بقیه به بیمارستان منتقل شدند.
۱۷۲

مسمومیت با گاز چرا و چگونه؟
به سراغ محمد جواد مرادیان مدیر مرکز حوادث و فوریت‌های پزشکی فارس می‌روم. آمار که روابط عمومی این مرکز در خصوص عملیات نجات افرادی که بر اثر گاز گرفتگی مسموم شده اند؛ نشانش می‌دهم و می‌پرسم چرا این همه افراد در فارس دچار گاز گرفتگی شده اند؟‌
می‌گوید بر اثر تنفسِ بیش از اندازه مونوکسیدکربن، این گاز خطرناک در خون جایگزین اکسیژن می‌شود و با از بین رفتن اکسیژن، سلول‌ها در سراسر بدن می‌میرند و فعالیت اندام‌ها متوقف می‌شود که این مسمومیت به وسیله انواع وسایل گازسوز از جمله بخاری، آبگرم کن، پیک نیک و حتی زغال ایجاد می‌شود.

مرادیان ادامه می‌دهد در مواردی دیده شده برخی رانندگان به ویژه رانندگان کامیون‌ها و خودرو‌های سنگین و باربری به جای آن که با رفع نقص فنی، مشکل بخاری خودروی خود را حل کنند، به قرار دادن گاز پیک نیک در کابین خودرو اقدام می‌کنند که در موارد بسیاری سبب گاز گرفتگی رانندگان و مرگ آن‌ها شده است.
مدیر مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی استان می‌پرسم چگونه بفهمیم با گاز منوکسید کربن مسموم شده ایم؟ می‌گوید از اولین نشانه‌های مسمومیت با این گاز، ایجاد حالت ضعف و سستی در بدن است. در واقع مانند آنفلوآنزا، حالت‌های تهوع، استفراغ و خستگی در فرد ظاهر می‌شود، اما بر خلاف آنفلوآنزا، مسمومیت با مونوکسید کربن موجب تب نمی‌شود بنابراین اگر چند نفر در خانه این نشانه‌ها را تجربه می‌کنند یا با نشانه‌های دیگری مثل سردرد، درد شکمی، سرگیجه، تهوع و استفراغ، ایجاد حالت دوبینی و تنفس‌های سریع و کوتاه مواجه شدند باید هر چه سریع‌تر به درمان اقدام کنند.

از طرفی مرادیان تاکید می‌کند مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن ممکن است موجب احساس خواب آلودگی در فرد شود و افراد اغلب این نشانه را به عنوان عامل نگران کننده در نظر نمی‌گیرند در حالی که خواب رفتن و تداوم تنفس مونوکسید کربن به تشدید مسمومیت یا مرگ منجر می‌شود.
به گفته مدیر مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی فارس تمام افراد به نوعی در معرض خطر مسمومیت با این گاز قرار دارند، اما کودکان، افراد سالخورده و بانوان باردار جزو گروه آسیب‌پذیر و در معرض خطر بیشتر هستند و علائم مسمومیت در آن‌ها با سرعت و شدت بیشتری ایجاد می‌شود.
هنگام حادثه چه باید کرد؟
در صورت مواجه با افرادی که به وسیله گاز مونوکسیدکربن دچار مسمومیت شده‌اند، باید با حفظ خونسردی و تا رسیدن نیروی امدادی فرد مسموم را از محیط آلوده خارج و به هوای آزاد منتقل کرد.
آقای همتی مدیر روابط عمومی مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی فارس می‌گوید پس از انتقال فرد مسموم از محیط آلوده که مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه محسوب می‌شود، باید یقه پیراهن، کمربند و لباس‌های تنگ افراد مسموم را باز کرد و اگر امکان بردن فرد به محیط بیرون نیست باید درها و و پنجره ها را باز و منابع سوخت مثل زغال را از محل خارج کرد .

از آقای همتی می پرسم چرا با وجود این که فارس از استان های سردسیری نیست آمار گازگرفتگی در آن نسبت به استان هایی مثل اردبیل، زنجان و کردستان بیشتر است. می گوید چون در مناطق سردسیر به دلیل دمای بسیار پایین و سردی  بیش از حد هوا مردم همواره به وسایل گرمایشی خود حساس هستند و همین حساسیت باعث شده  آن ها  در نحوه استفاده از وسایل گرمایشی و رعایت نکات ایمنی توجه و دقت بیشتری داشته باشند. اما در استانی مانند فارس که دمای هوا مانند مناطق سردسیر نیست و  سردی دما زودتر فروکش می کند و هوا رو به بهاری شدن می رود؛ متاسفانه حساسیت مردم به وسایل گرمایشی  و در نتیجه رعایت نکات ایمنی کمتر است که این خود هشداری برای خانواده هاست که به این موضوع توجه داشته باشند تا خدای نکرده شاهد حوادث تلخ نباشیم.

دودکش‌ها راهی به سوی مرگ!
۷۶ درصد از حوادث فوت و خفگی با گاز منواکسیدکربن مربوط به دودکش هاست. این را غلامعباس حسینی مدیرعامل شرکت گاز استان فارس اشاره می‌کند و می‌گوید باید با بررسی مسیر دودکش و استفاده از کلاهک از تامین اکسیژن مورد نیاز در منازل و دیگر مکان‌هایی که از سوخت گاز طبیعی برای گرم کردن محیط استفاده می‌کنند اطمینان حاصل کنیم تا از ایجاد هر گونه حادثه مانند مسمومیت با گاز مونوکسید کربن، خفگی، انفجار و آتش سوزی جلوگیری شود.

با توجه به پیامد‌های مرگباری که بر اثر دودکش‌ها به ویژه در مجتمع‌های مسکونی به وجود می آید سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی کلان شهر شیراز از پارسال اجرای طرح بازدید رایگان از دودکش منازل شهروندان شیرازی را هنگام فرا رسیدن فصل سرما در اولویت خود قرار داد. در قالب این طرح شهروندان شیرازی برای بهره مندی از خدمات طرح بازدید رایگان مشخصات خود را شامل اسم، فامیل و آدرس دقیق منزل به سامانه پیامکی که اعلام می شد؛ می‌کردند و کارشناسان آتش نشانی با لباس فرم و معرفی نامه معتبر، به  منازل شهروندان متقاضی می رفتند. اما امسال به دلیل شیوع کرونا سازمان آتش نشانی طرح دیگری را از اوایل دی ماه امسال اجرا کرده است. 
به سراغ محمد هادی قانع رییس سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری شیراز می‌روم. می‌گوید با هدف کاهش آمار تلفات گاز گرفتگی  امسال پویش "پیشگیری از مرگ خاموش " را راه اندازی کرده ایم. 

به گفته قانع در قالب این پویش شهروندان با مطالعه محتوای آموزشی  که درباره نحوه چک کردن لوله ها و دودکش های بخاری است و در فضای مجازی به نشانی no-co.pooyesh1399@ به اشتراک گذاشته شده است؛ دودکش ها و لوله های  بخاری و آبگرمکن محل زندگی و کار خود را با رعایت نکات ایمنی چک می کنند و از نحوه کار خود عکس می گیرند و به همین نشانی که اعلام شد؛ ارسال می کنند که پس از داوری مردمی بهترین عکس انتخاب و از صاحب آن تجلیل می شود.

رییس سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی کلان شهر شیراز در ادامه می گوید از ابتدای امسال تا کنون  ۱۰ مورد حادثه گاز گرفتگی در شیراز  به ما اعلام شده که در این حوادث  ۸ نفر مصدوم و دو نفر فوت کرده اند. قانع مهم ترین علت گاز گرفتگی در کلان شهر شیراز  را  خرابی دستگاه گرمایشی و لوله های بخاری و سهل انگاری شهروندان در رعایت نکات ایمنی بیان می کند.

نگوییم ‌ای کاش!
در حال اتمام گزارش هستم که همکارانم خبر گاز گرفتگی و مرگ دردناک دختر ۸ ساله اِقلیدی را روی خط می برند. به گفته آقای همتی مدیر روابط عمومی مرکز مدیریت اورژانس و فوریت‌های پزشکی فارس متاسفانه این دختر بچه به دلیل شدت عوارض مسمومیت با گاز مونوکسید کربن جان خود را از دست داد.

حالا چقدر جای این کودک معصوم، در خانه و کنار دفتر مشقش خالیست.

آمار پزشکی قانونی کشور نشان می‌دهد بیش ترین تلفات مسمومیت با گاز مربوط به نیمه دوم سال است، به نحوی که پارسال از ۷۸۴ فوتی مسمومیت با گاز منوکسید کربن  بیش از  ۷۰ درصد در نیمه دوم سال جان خود را از دست داده اند.

هنوز تا پایان فصل سرما راه درازی در پیش است. آمار مرگ خاموش را می‌توان کاهش داد. تنها کافی است امروز نکات ایمنی را رعایت کنیم تا فردا نگوییم ‌ای کاش!

سیده نصرت شجاعی