چشم انداز تحولات لیبی در سال ۲۰۲۱

  به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما؛ «مجتبی شاهسونی» کارشناس مسائل بین الملل در یادداشتی پیرامون چشم انداز تحولات لیبی در سال ۲۰۲۱ نوشت، مذاکرات برای دستیابی به صلح پایدار در لیبی و برگزاری انتخابات ریاست جمهوری برای انتقال قدرت از طریق دیپلماتیک درحالی ادامه دارد که این کشور همچنان صحنه مداخلات خارجی و صف آرایی‌های سیاسی داخلی است. مصر و ترکیه دو بازیگر اصلی در صحنه سیاسی لیبی هستند که به رغم همه مذاکرات کنونی و توافق برای دستیابی به راه حل دیپلماتیک به منظور پایان دادن به بحران در لیبی، همچنان به حضور خود در این کشور ادامه داده و طی هفته‌های اخیر بر تحرکات خود افزوده اند. بنا بر اعلام «استفانی ویلیامز»، فرستاده موقت سازمان ملل، درحال حاضر بیش از ۲۰ هزار سرباز یا مزدور خارجی در لیبی مستقر هستند. وی درعین حال نسبت به فروپاشی توافق آتش بس که ۲۳ اکتبر ۲۰۲۰ در ژنو امضا شد، هشدار داد.

 

ادامه روند سیاسی دستیابی به صلح در سال جاری
در سطح داخلی نیرو‌های سیاسی لیبی همچنان رو در روی یکدیگر قرار دارند؛ این موضوع، شرایط روند مذاکرات صلح را بار دیگر کُند کرده است. این درحالی است که برای دستیابی به توافقی اجرایی، مشارکت همه نیرو‌های سیاسی لیبی حتی طرفداران معمر قذافی نیز در مذاکرات لازم شمرده شده است. در این راستا ویلیامز از تشکیل کمیته مشورتی برای نشست گفتگو‌های سیاسی لیبی که اعضای آن از مناطق مختلف لیبی انتخاب شده‌اند و دارای گرایش‌های سیاسی گسترده‌ای هستند، خبر داد و گفت: مهم‌ترین ماموریت این کمیته بحث درباره مسائل پیچیده انتخاب قدرت اجرایی واحد است. این کمیته پیشنهاد‌های اجرایی خود را در این زمینه به نشست گفتگو‌های سیاسی ارائه خواهد داد. «زهر الطود» کارشناس سیاسی در این زمینه گفت: بدون توافق مسالمت آمیز که ضامن موازنه‌های سیاسی باشد، هیچ راه حلی برای بحران لیبی وجود ندارد. روند سیاسی بهترین راه برای گشودن گره‌های بحران لیبی است.

بنا به دلائل داخلی و خارجی، کشور لیبی پس از فروپاشی نظام پیشین در سال ۲۰۱۲ ، درگیر مشکلات داخلی و رقابت‌های سیاسی و سپس جنگ میان قدرت‌های رقیب در غرب و شرق آن و به نیابت از بازیگران منطقه‌ای و بین المللی گردید. وساطت‌ها و میانجیگری‌های خارجی نیز طی سال‌های اخیر بی نتیجه بود تا اینکه گفتگو‌هایی که از چند ماه قبل در تونس و با هماهنگی سازمان ملل آغاز و منجر به برقراری آتش بس شده و به درگیری‌های نظامی که یکسال و نیم بطول انجامید، پایان داد. امید می‌رود در سال جاری میلادی روند سیاسی ادامه یافته و سایه جنگ داخلی را از آسمان لیبی تا حصول توافق سیاسی و یافتن راه حل نهایی دور سازد. البته فرصت رسیدن به صلح و ثبات و امنیت در لیبی تا حد زیادی به نتایج عملی گفتگو‌ها و مذاکراتی دارد که نماینده دبیر کل در امور لیبی آن را مدیریت می‌کند.

نشانه‌هایی از اقبال عمومی به آغاز دوره سیاسی جدید
با این حال، بحران لیبی همچنان ادامه دارد. به رغم مذاکرات و امید‌های منطقه‌ای و بین المللی برای به نتیجه رسیدن مذاکرت صلح لیبی، صحنه سیاسی این کشور محل قدرت نمایی و سهم خواهی کشور‌ها و گروه‌های سیاسی است، این در حالی است که همه گیری بیماری کوئید ۱۹ و به همراه افزایش تحرکات گروه‌های تروریستی و خطر گسترش فعالیت آن‌ها در آفریقا و اروپا، لیبی را بیش از پیش در خطر انحلال و نابودی قرار داده است. به رغم همه مشکلات، برگزاری انتخابات شهرداری‌ها در لیبی در شرایط کنونی، اتفاق خوب و نشانه‌ای از خواست بسیاری از گروه‌های سیاسی و مردم این کشور برای بازسازی نهاد‌های دموکراتیک و آغاز دوره سیاسی جدید در این کشور توصیف شده است.

یکپارچه سازی موسسات حاکمیتی لیبی
طرح‌های ارایه شده در گفتگو‌های تونس و مشخصا برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری در دسامبر ۲۰۲۱، بهترین فرصت برای ادغام نهاد‌های موازی شکل گرفته در شرق و غرب و یکپارچه سازی موسسات حاکمیتی لیبی محسوب می‌شود. زمان باقیمانده تا دسامبر می‌تواند مرحله جدیدی را برای ساختن لیبی و حل معضلات مختلف اقتصادی و اجتماعی را به روی مردم این کشور بگشاید. یکپارچه سازی بانک مرکزی که در حال حاضر در دو شعبه در طرابلس و بنغازی خواستار دریافت سهم بیشتری از درآمد‌های نفتی می‌باشند و نیز اصلاحات اقتصادی و یکسان سازی قیمت ارز و حمایت از دینار لیبی، بهبود وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم را به دنبال خواهد داشت که طی چند سال از مشکلات امنیتی و اقتصادی رنج برده است.

شرایط برای دستیابی به توافق مساعد‌تر شده
مقایسه وضعیت فعلی لیبی با اوایل بهار سال گذشته و زمانی که حفتر با حملات مکرر برای تصرف پایتخت دور جدیدی از بحران را رقم زد، نشان می‌دهد که در حال حاضر شرایط برای رسیدن به سازش و توافق میان طرف‌های بحران بسیار مساعدتر است.

در همين راستا «زهر الطود» کارشناس سیاسی در این زمینه گفت: بدون توافق مسالمت آمیز که ضامن موازنه‌های سیاسی باشد، هیچ راه حلی برای بحران لیبی وجود ندارد. روند سیاسی بهترین راه برای گشودن گره‌های بحران لیبی است.

توافق شکننده و احتمال تجزیه لیبی
دخالت ترکیه به دنبال امضای دو توافقنامه دریایی و نظامی زمینه دخالت این کشور در معادلات داخل لیبی را فراهم و کمک‌های تسلیحاتی آن به نیرو‌های دولت وفاق توازن میدانی را بر هم زده و نیرو‌های غرب را قادر ساخت تا نیرو‌های حفتر را تا سرت عقب رانده و مناطق استراتژیک را به تصرف خود درآورد. این حمایت‌های نظامی و تسلیحاتی، حفتر و حامیان خارجی او را مجبور به پذیرش آتش بس نمود. ولی چنانچه در سال جاری به توافق هاي آتش بس که در ژنو میان دو طرف درگیری مورد توافق قرار گرفت، از جمله اخراج نیرو‌های مزدور نظامی خارجی عمل نشود شرایط شکننده بوده و سناریو‌های خطرناکی همانند تجزیه، لیبی را تهدید خواهد کرد.