دلآرام پا به عرصه گردشگری گذاشت

دلارام نام نخستین طرح گردشگری کشاورزی استان فارس است که در روستای سجل‌آباد از توابع بخش مرکزی شهرستان خرامه راه اندازی شده است.

آقای افشار مدیر این مجموعه گردشگری می‌گوید طرح دلآرام با مساحت بیش از ۱۶ و نیم هکتار و با سرمایه‌گذاری ۹۰۰ میلیارد ریال به بهره‌برداری رسیده است.
مجموعه گردشگری او شامل مزارع پرورش بز و شتر شیری، پولت تخم‌گذار، کارخانه بسته‌بندی شیر و پنیر و مرکز ذخیره ژنی توران تیهو است.
استان فارس که همواره از پیشگامان عرصه گردشگری فرهنگی، زیارت و سلامت بوده حالا به گردشگری کشاورزی به عنوان صنعت درآمد زا و موثر در توسعه پایدار چشم دوخته تا گردشگری در استان رونق دو چندان بگیرد.
گردشگری کشاورزی
اصطلاح “گردشگری کشاورزی” یا “Agri Tourism” از ترکیب دو واژه Agriculture و Tourism تشکیل شده است و چهره جدیدی از گردشگری و بخشی از گردشگری روستایی محسوب می‌شود.

به طور کلی به هر گونه فعالیت در مزرعه یا مرتع که به عموم مردم اجازه می‌دهد برای سرگرمی، تفریح، یا با اهداف آموزشی، برای دیدن و لذت بردن از فعالیت‌های روستایی مانند کشاورزی، دامداری، فعالیت‌های تاریخی، فرهنگی، برداشت محصول دست چین، فعالیت‌های طبیعی و جاذبه‌ها به مزرعه مراجعه کنند گردشگری کشاورزی گفته می‌شود؛ لذا گردشگری کشاورزی شاخه‌ای از گردشگری روستایی است که در آن، کارآفرینان کشاورزی و اعضای خانوار آن‌ها، خدماتی را برای فراهم شدن امکان مشارکت عملی و اقناع نیاز‌های بازدیدکنندگان در محیط‌های کشاورزی ارائه می‌کنند و گردشگران در ازای برخورداری ازاین خدمات هزینه‌ای را به کشاورز و خانوار آن‌ها می‌پردازند.
گردشگری کشاورزی صنعت پر درآمد
بیش از دو دهه است که گردشگری کشاورزی در جهان جای خود را در مقاصد سفر گردشگران باز کرده است و کشور‌هایی مانند استرالیا، فرانسه، انگلیس، اسپانیا و ایتالیا سالانه درآمد بالایی از این صنعت کسب می‌کنند؛ طبق گزارش اداره کل کمیسیون کشاورزی اروپا، اتحادیه اروپا بین سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۲، ۸۵۷ میلیون یورو برای توسعه اگریتوریسم و مناطق روستایی هزینه کرده است.

۲۰ درصد از مزارع کشور انگلستان ارائه دهنده خدمات گردشگری کشاورزی و ۱۰ درصد مجهز به خدمات اقامتی هستند. ۶۳ درصد از کشاورزان این کشور به درآمد گردشگری وابسته اند. بیش از ۲۰ هزار مزرعه در ایتالیا در سال ۲۰۱۳ به تجارت گردشگری کشاورزی اشتغال داشته اند در آسیا نیز کشور‌های مالزی، فیلیپین، اندونزی، چین و ترکیه از مقاصد اصلی گردشگری کشاورزی محسوب می‌شوند و توانسته اند در این کسب و کار پیشرفت‌های چشمگیری داشته باشد.
گردشگری کشاورزی صنعت نوپا در ایران
در ایران با وجود ظرفیت‌های بالای کشاورزی، گردشگری در این بخش بسیار نوپاست. مردادماه امسال بود که وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دستورالعمل صدور مجوز فعالیت گردشگری کشاورزی و نظارت بر آن را به  ۳۱ استان کشور ابلاغ کرد.
مرکز گردشگری کشاورزی طبق دستورالعمل ابلاغ‌ شده شامل واحد تولیدی کشاورزی مانند مزرعه، باغ، گلخانه، ماکیان، دامپروری، شیلات و عرصه‌های تولید در فضای باز و بسته هستند. همچنین رویشگاه‌های طبیعی نیز با توجه به جاذبه‌هایی همچون تولید، استفاده خوراکی، دارویی از محصول و صنایع تبدیلی و فرآوری که امکان بهره‌مندی برای گردشگران را فراهم می‌کنند از مراکز گردشگری کشاورزی محسوب می‌شوند.
وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هدف از راه اندازی مراکز گردشگری کشاورزی در کشور را بهبود معیشت کشاورزان و توسعه پایدار روستایی، حفظ حقوق و منافع مشروع قانونی فعالان بخش گردشگری کشاورزی و استفاده از ظرفیت آن‌ها برای پیشبرد اهداف گردشگری و نظارت بر فعالیت و عملکرد آن‌ها، کاهش بیکاری و افزایش درآمد روستاییان و کاهش نامطلوب آثار زیست‌ محیطی اعلام کرده است.
فارس پر ظرفیت در گردشگری کشاورزی
استان فارس علاوه بر بخش‌های تاریخی، فرهنگی، ادبی، پزشکی و مذهبی در بخش کشاورزی نیز حرف برای گفتن دارد به نحوی که این استان قطب تولید بیشترمحصولات کشاورزی کشور به شمار می رود و حدود ۳۰ درصد مردم نیز به کشاورزی اشتغال دارند. همین ظرفیت‌های بالای فارس در این بخش است که انگیزه متولیان گردشگری در استان را چند برابر کرده تا از کشاورزی برای رونق گردشگری حداکثر استفاده را ببرند.  

• سید موید محسن نژاد معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس می‌گوید بر اساس اعلام وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، گردشگری کشاورزی به عنوان یک فعالیت جدید به گردشگری کشور افزوده شده و هر فعالیت که زیر نظر جهاد کشاورزی باشد می‌تواند در بخش گردشگری کشاورزی قرار بگیرد

به گفته محسن نژاد در استان فارس بازدید از مزارع، گلخانه‌ها و رخداد‌هایی مثل برداشت گل نرگس و انار که در فصل یا جغرافیای خاصی از استان رخ می‌دهد و مواردی مثل اقامت، حمل و نقل، راهنمایی و معرفی خوراک، تحقیق یا خرید محصول زیر مجموعه گردشگری کشاورزی قرار می‌گیرند.
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس گردشگری کشاورزی را فرصت و راهی برای جبران آسیب‌های صنعت گردشگری در بحران کرونا می‌داند و می‌گوید گردشگری در شرایط شیوع کرونا، بیش از مشاغل دیگر تحت تاثیر قرار گرفت و در نبود گردشگر، دفاتر خدمات مسافرتی بیشترین آسیب را دیدند و دیگر بخش‌های این صنعت از جمله راهنما‌ها و هتل‌ها نیز تحت تاثیر قرار گرفتند.
محسن نژاد ادامه می‌دهد در حال حاضر که سفر‌های گردشگری در شرایط کرونا کاهش یافته است باید با رعایت شیوه نامه‌های بهداشتی به گردشگری داخلی روی آورد.

• معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس می‌گوید از آن جا که گردشگران سلایق و علایق مختلفی دارند گردشگری کشاورزی می‌تواند ایجاد انگیزه کند و برای توسعه گردشگری جایگزین دیگر بخش‌های آسیب دیده در زمان کرونا شود و زمینه درآمدزایی و رونق دوباره این صنعت و را فراهم کند.

گردشگری کشاورزی تیری با چند نشان
از آن جا که سازمان جهاد کشاورزی فارس به عنوان یکی از متولیان اصلی توسعه صنعت گردشگری کشاورزی در استان به شمار می‌رود به سراغ حسین پژمان رئیس سازمان جهادکشاورزی استان فارس می‌روم.‌
می‌گوید در گردشگری کشاورزی ما دنبال حذف واسطه ها، مدیریت بهره وری و افزایش تولید محصولات هستیم.

پژمان تاکید می‌کند در گردشگری کشاورزی ما یه تیر و چند نشان می‌زنیم و با توسعه این نوع از گردشگری هم دستگاه‌های دولتی، هم غیردولتی و هم کشاورز و گردشگر را ذی نفع می‌کنیم. مثلا باغداری که انار تولید می‌کند جهاد کشاورزی برای او کارگاه آموزشی می‌گذارد و به او نحوه مبارزه با آفات انار و تولید انار مرغوب و محصول با کیفیت و در واقع مدیریت بهره وری تولید را آموزش می‌دهد؛ که جزو اولویت‌های جهاد کشاورزی استان است و از دغدغه‌های اصلی ما است.

پژمان ادامه می دهد کارشناسان ما علاوه بر آموزش تولید محصول با باغبان و کشاورز صحبت می‌کند که اگر می‌خواهد محصولش را در همان محل باغ بدون واسطه بفروشد و درآمد بیشتری کسب کند و حتی فضای اشتغال زاییش را توسعه دهد و برای اعضای خانواده و آشنایانش شغل ایجاد کند بهتر است که به عرصه گردشگری کشاورزی پا بگذارد. از طرف دیگر گردشگر نیاز به محصول با کیفیت دارد در نتیجه میراث فرهنگی گردشگر را با کمک راهنمایان گردشگری به مزارع می‌برد که این همکاری چند جانبه توسعه گردشگری در روستا‌ها را رقم می‌زند.

صنعت سه ضلعی

• رییس سازمان جهاد کشاورزی فارس گردشگری کشاورزی را دارای سه ضلع می‌داند و می‌گوید کشاورز و بهره برداری یک ضلع، سازمان‌های دولتی مثل جهاد کشاورزی، میراث فرهنگی و علوم پزشکی ضلع دیگر و گردشگر ضلع سوم مثلث گردشگری کشاورزی را شامل می‌شوند که هر سه از این صنعت نغع می‌برند.

با تعجب می‌پرسم علوم پزشکی از گردشگری کشاورزی چه سودی می‌برد؟ پاسخ می‌دهد کارشناس ما وقتی به کشاورز در خصوص نحوه استفاده از سموم و آفت کش‌ها با هدف تولید با کیفیت آموزش می‌دهد در واقع به سلامت جامعه کمک می‌کند و گردشگری که از مزرعه خرید می‌کند خیالش از بابت محصول سالم و ارگانیک راحت است و در نتیجه علوم پزشکی به عنوان متولی سلامت جامعه از منافع صنعت گردشگری کشاورزی سود می‌برد.

پژمان در ادامه از انتخاب ۵ شهر در استان به عنوان پایلوت گردشگری کشاورزی نام می‌برد و می‌گوید شهرستان‌های نی ریز، جهرم، بختگان، خفر و مردوشت مناطقی در استان هستند که طرح گردشگری آن‌ها از نظر ظرفیت‌های کشاورزی تهیه شده است و مثلا اگر کسی می‌خواهد در مرودشت واحد گردشگری کشاورزی راه اندازی کند و نیاز به شناخت از ظرفیت‌های گردشگری کشاورزی این شهرستان داشت جهاد کشاورزی اطلاعات جامع را در اختیارش قرار می‌دهد و او با توجه به ظرفیتی که انتخاب می‌کند به میراث فرهنگی معرفی می‌شود تا پروانه کار برایش صادر شود.
نگاه توسعه یافته به گردشگری کشاورزی
اگر چه اجرای طرح گردشگری کشاورزی به صورت رسمی به تازگی در استان فارس کلید خورده؛ حدود ۱۸ سال است که در استان به صورت غیر رسمی اجرا می‌شود.
این مطلب را عیسی شفیعی مسئول گردشگری کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی فارس می‌گوید و ادامه می‌دهد از آن جا که گردشگری کشاورزی زیر مجموعه گردشگری روستایی تعریف می‌شود؛ در سال ۸۹ برای نخستین بار روستای دشتک به عنوان پایلوت روستا گردشگری در استان فارس انتخاب شد. روستایی که ماسوله فارس نام گرفته است البته با این تفاوت که ماسوله شرجی، ولی دشتک از هوای معتدل و بسیار مطلوب برخوردار است. در آن سال خیلی از ساکنان دشتک به شیراز مهاجرت کرده بودند، ولی با توسعه کشاورزی و مدیریت بهروه وری تولید در این روستا توانستیم مهاجرت معکوس را شکل بدهیم و مردم با تولید انار مرغوب و شیره انگور و گردو و محصولات جانبی آن توانستند گردشگران زیادی را به این روستا جذب کنند و باعث رونق تولید و درنتیجه توسعه اشتغال زایی و توسعه گردشگری روستایی شوند.

به گفته مسئول گردشگری کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی فارس توسعه گردشگری روستایی در استان باعث شد کم کم دولت متوجه اهمیت ویژه گردشگری کشاورزی همانند اهمیت گردشگری سلامت و گردشگری زیارت شود و دستورالعمل گواهینامه بهره برداری را برای کسانی که خواهان کار در حوزه گردشگری کشاورزی بود صادر کند و میراث فرهنگی هم قبول کرد این گواهینامه را صادر کند‌.

می‌پرسم آیا این که هم جهاد کشاورزی و هم میراث فرهنگی وارد این موضوع شوند موازی کاری صورت نمی‌گیرد و چگونه می‌شود بین عملکرد دستگاه‌ها هماهنگی ایجاد کرد؟ شفیعی اطمینان می‌دهد در این زمینه هیچ ناهماهنگی صورت نمی‌گیرد به این ترتیب که کشاورز یا دامدار کار خودش را انجام می‌دهد و وقتی او ابراز تمایل برای جهش تولید داشته باشد و بخواهد محصولاتش را بدون واسطه بفروشد در نتیجه ورود و مشارکت گردشگر در فعالیت کشاورزی بهترین عامل محرکه در درآمدزایی بیشتر و ایجاد شغل‌های جانبی در کنار همین تولید محصول است.
نگاه معامله گرانه ممنوع!

• مسئول گردشگری کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی فارس می‌گوید اهمیت گردشگری کشاورزی در درآمدزایی نباید ما را از مسیر توسعه پایدار منحرف کند، زیرا باید به این صنعت نگاه درازمدت داشته باشیم.

شفیعی به نکته مهم و ظریفی اشاره می‌کند و می‌گوید درست است که کشاورزی باعث ورود گردشگر و رونق این بخش می‌شود، اما نباید این نکته را فراموش کنیم که گردشگری صنعت بسیار لوکس و چند وجهی است و کشاورزان می‌بایست در این زمینه توجه و دقت بیشتری در خصوص نحوه برخورد با گردشگر چه داخلی و چه خارجی داشته باشند و به گردشگری کشاورزی صرفا به عنوان شغل، تجارت و معامله نگاه نکنند، زیرا در گردشگری می‌بایست به آداب و رسوم و فرهنگ‌ها و نحوه برخورد با گردشگر توجه ویژه کنیم و توسعه پایدار را در نظر داشته باشیم.
مسئول گردشگری کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی فارس می‌افزاید کسی که می‌خواهد به گردشگری کشاورزی ورود کند باید فعالیت کشاورزی مورد پسند یا رضایت گردشگر داشته باشد. نمی‌شود گفت، چون صرف این که فردی زمین کشاورزی دارد پس می‌تواند گردشگری کشاورزی راه بیندازد بلکه باید اخلاق مداری، مشتری مداری و حرفه‌ای رفتارکردن با گردشگر در اولویت قرار گیرد.
زیرا گردشگر دوست دارد هم تجربه کسب کند و هم با این توری که آمده لذت ببرد و خاطره خوش به همراه ببرد و از طرفی نسبت به جا‌های دیگر خرید بهتر و با کیفیت تری داشته باشد؛ بنابراین در گردشگری کشاورزی باید آموزش به کشاورز را در اولویت قرار دهیم و کمیته فنی با حضور کارشناسان میراث فرهنگی و جهاد کشاورزی تشکیل شود. جهاد کشاورزی ظرفیت‌ها را تعیین و میراث فرهنگی گردشگر وارد کند.

به گفته مسئول گردشگری کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی فارس تا کنون علاوه بر مرکز گردشگری کشاورزی دلآرام، طرح دو روزه نرگس دریا، اسطوخودوس، رز، گل نرگس، گل محمدی و انار از جمله طرح‌های گردشگری کشاورزی در فارس بوده است.
توسعه پایدار با گردشگری کشاورزی
چهار فصل بودن ایران و به ویژه استان فارس و مستعد بودن همه مناطق برای تولید محصولات کشاورزی عامل موثری است که می‌تواند گردشگری کشاورزی را توسعه دهد و به عنوان صنعتی با درآمدزایی بالا در شرایط اقتصاد مقاومتی به توسعه پایدار کمک کند.
از طرف دیگر گردشگری کشاورزی از نقطه نظر اقتصادی روندی دو سویه در نواحی کشاورزی و روستایی رقم می‌زند که می‌تواند دربرگیرنده رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال و درآمدزایی برای اهالی روستا باشد.

کارشناسان معتقدند گردشگری در نواحی روستایی می‌تواند در تلفیق با دیگر کارکرد‌های روستا به تنوع و پایداری اقتصاد روستایی به وسیله ایجاد اشتغال، افزایش درآمد‌های خانوار و اجتماع روستایی کمک شایانی کند و پهنه گسترده‌ای از تجارب و ایجاد فرصت‌هایی برای جذابیت و کشش صنایع کوچک فراهم آورد و در نتیجه انگیزه‌ای برای بازگشت جمعیت روستایی که به شهر‌ها مهاجرت کرده اند به وجود آورد.
از طرف دیگر از آن جا که گردشگران مدتی را با خانواده‌های روستایی در مزارع و خانه‌های روستایی سپری می‌کنند و فعالیت‌های کشاورزی را فرا می‌گیرند علاوه بر تجدید حیات روستا‌ها و ایجاد اشتغال برای روستاییان، می‌توانند در‌ حفاظت از میراث تاریخی و فرهنگی روستا‌ها نقش داشته باشند.

گزارش از سیده نصرت شجاعی