گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز مهاباد؛ "شغل آبا و اجدادی." خیلی هایمان این واژه را شنیده‌ و بعضا مصادیق آن را هم دیده‌ایم. در روزگاران قدیم شغل پدر میراثی بود برای فرزندان. فرزندانی که از همان بچگی کنار پدر آموختن را شروع می‌کردند و اینگونه یک شغل رفته رفته با انتقال به نسل‌های بعدی، به شغل آبا و اجدادی یک خانواده بدل می‌شد. خواه کشاورزی باشد یا دامداری؛ صنعت‌گری باشد یا تجارت. حتی نام فامیلی بعضی از خانواده ها نیز برگرفته از پیشه‌شان می‌شد.

اما این روزها فرزندان از همان بچگی رویاهایی در سردارند که اغلب در مسیری متفاوت از پیشه پدر است. پدران هم چندان مایل نیستند شغل خود را برای فرزندان توصیه کنند؛ دوست دارند استقلال عمل و آزادی بیشتری برای انتخاب مسیر زندگی به فرزندان خود بدهند. به همین علت این روزها خیلی خبری از شغل‌های آبا و اجدادی نیست و آنچه در رسانه ها بعضا دیده می شود استثنائاتی است که هرازگاهی سر از رسانه‌ها در می‌آورند.  اما شاید باور اینکه در دنیای امروز موفق‌ترین شرکت‌ها آنهایی هستند که پایه خانوادگی دارندکمی سخت باشد. آمارها این واقعیت را تأیید می‌کنند. طبق تحقیقات انجام شده، کسب و کارهایی که به نوعی مالکیت یا مدیریت خانوادگی دارند حدود 65 تا 90 درصد از کل کسب و کارهای جهان را تشکیل می‌دهند. براساس برآورد موسسه بین‌المللی تحقیقات و همسنجی کسب و کارهای خانوادگی، در بسیاری از کشورهای پیشرفته شرکت‌های خانوادگی به طور معمول حدود نیمی از نیروی کار را در بخش خصوصی استخدام می‌کنند. حتی برخی از بزرگ‌ترین شرکت‌های جهان و شناخته‌شده‌ترین برندها مانند بی ام دبلیو و والمارت ریشه‌های خانوادگی دارند. اما سوال این است که آیا در ایران هم از این شرکت ها یا مؤسسات یا به طور کلی کسب و کارها وجود دارد؟ ساختار اقتصادی، سیاسی و جوانب دیگر جامعه ایران را که در نظر بگیریم متوجه می‌شویم که موفق شدن و برند شدن یک کسب و کار خانوادگی اگر نگوییم غیرممکن، حداقل بسیار سخت است.

شاید یکی از موفق ترین شرکت‌های ایرانی که ریشه خانوادگی دارد و برای همه ما آشناست، دیجی کالا باشد. این استارت‌آپ سال‌ 84 و براساس یک اتفاق کاملا شخصی کلید می‌خورد. سعید و حمید محمدی بعد از خرید دوربین عکاسی متوجه می شوند که لنز آن دست دوم است، بنابراین تصمیم می‌گیرند سایتی‌ راه اندازی کنند که هم فروشگاه باشد و هم اطلاعات درست درباره محصولات به مشتریان بدهد. تعداد افراد شاغل در دیجی کالا از 5 نفر در سال 85 به بیش از 2600 نفر رسیده است.

این ها را گفتیم تا برسیم به داستان یک کسب و کار خانوادگی کوچک اما نسبتا موفق در مهاباد؛ کسب و کاری پرزحمت اما با حاصلی شیرین در گوشه ای از این شهر که پدری پرتلاش آن را برای فرزندانش به امانت گذاشته است و اتفاقا توصیه‌اش هم به فرزندان این است که شغل پدر را ادامه دهند.

صدای چسبیدن و کنده شدن کفشها به کف زمین در تمام لحظاتی که در مغازه کاک مصطفی قدم می زنیم شنیده می‌شود. حرفه زنبورداری نسل به نسل به او رسیده و حالا هر صبح قبل از اینکه فرزندانش بیدار شوند او کرکره مغازه‌اش را بالا می‌دهد. چهار پسرش جا پای پدر گذاشته‌اند و در کنار او مشق کرده‌اند، تحصیلاتشان را ادامه داده‌اند و با دستی پر برای بقای شغل آبا و اجدادی‌شان  تلاش می‌کنند.

گفته می شود شرکت‌ها یا کسب و کارهای خانوادگی کمتر برای تغییر ریسک می‌کنند؛ اما گویا این اصل یک استثنا دارد و آن هم زمانی است که اعضای خانواده به این نتیجه برسند که بخش سنتی نیازمند تغییرات ساختاری و حتی توسعه است یا باور داشته باشند بدون همراهی با بدنه‌ی صنعت، بقای درازمدت آنها به خطر می‌افتد. این همان چیزی است که سال 94 برای خانواده احمدی اتفاق می‌افتد و جرقه تغییر و توسعه در کسب و کار آبا و اجدادی این خانواده زده می‌شود. قبل از اینکه این کارگاه را راه‌اندازی کنند به شیوه سنتی زنبورداری می‌کردند. اما از سال 94 به این فکر می افتند تا کارشان را گسترش دهند؛ چهار پسر و یک دختر کاک مصطفی همانطور که در زندگی پشت به پشت هم بوده‌اند، حالا دست به دست داده و زنجیره‌ای تولیدی شکل داده‌‌اند و  هرکدام یکی از حلقه‌های اتصال این زنجیر را برداشته‌اند.

توسعه زنبورداری برای کاک مصطفی و فرزندانش در استانی که بیش از یک میلیون و 350 هزار کندوی مدرن و سنتی دارد و با تولید سالانه 22 هزار تن عسل قطب صنعت زنبورداری کشور محسوب می شود، هم سهل است و هم سخت. سهل بودنش به این دلیل است که طبعیت و جغرافیای استان ظرفیت ویژه ای برای این کسب و کار محسوب می شود. آذربایجان‌غربی بیش از 120 هزار هکتار باغ دارد که در فصل بهار و گل‌دهی ظرفیت بسیار مناسبی برای کار زنبورداری است. تنوع پوشش گیاهی در این استان نیز در کیفیت عسل تولیدی بسیار تآثیر گذار است. اما سخت بودنش به خاطر افراد زیادی است که در این حوزه فعال هستند و البته با مشکلات زیادی هم دست به گریبان‌اند.  اما کاک مصطفی و فرزندانش با این وجود از همین زمینه برای توسعه کسب و کار خود استفاده کرده‌اند.

 فروش ادوات و تجهیزات مورد نیاز زنبورداران را محور اولیه کار خود قرار می‌دهند. این ها را قاسم یکی از پسران کاک مصطفی که مسئولیت کارگاه با اوست به ما می‌گوید. شفیع، وهاب، باقی و خواهرشان، با هم چرخ تولیدی نوپا اما ریشه‌دارشان را می‌چرخانند و هرکدام گوشه ای از کار را گرفته‌اند.

باقی برادر بزرگشان است و مسئولیت زنبورستان با اوست. درباره تعداد کندو و میزان محصول تولیدی‌شان می‌پرسم. می‌گوید ما یک هزار کندو داریم که 800 کندو مدرن و 200 کندو سنتی است. بخشی از این کندوها با توجه به سردی هوای منطقه به جنوب کشور فرستاده شده‌اند و بخشی هم در مهاباد و فعلا در فضای بسته نگهداری می‌شوند تا با آغاز بهار و فصل گرما در دامنه کوه‌ها و باغ‌های مهاباد اتراق کنند. باقی می‌گوید اگر طبیعت یاری کند از هر کندو بین 10 تا 15 کیلو عسل برداشت می‌کنیم.

یکی از دغدغه‌های زنبورداران در فصل سرما تهیه تغذیه مناسب برای زنبورها است. قاسم در کارگاه‌شان خمیری زرد رنگ تولید می‌کند تا هم نیاز زنبورداران را تأمین کند و هم برای زنبورستان‌های خودشان استفاده کنند. می‌گوید این خمیر را همه زنبوردارها می‌توانند تولید کنند اما ما چون به صورت عمده تولید می‌کنیم برای همین با نصف قیمت به زنبوردار می‌دهیم و از این جهت برای زنبوردار به صرفه است. سالانه 40 تا 50 تن  خمیر شیرین در این کارگاه تولید و به زنبوردارها عرضه می‌شود.

قاسم جوان است و پر از انرژی و خلاقیت. او برای توسعه کیفی کارشان ابداعاتی هم داشته است. یکی از این ابداعات طراحی و ساخت دریچه‌هایی برای کندوها است که در جمع‌آوری گرده گل‌ها استفاده می‌شود. او این دریچه را در کندوها تعبیه کرده است تا هنگام ورود زنبور به کندو گرده‌های گل که به پای زنبور عسل چسبیده است از آن جدا شده و داخل یک ظرفی که زیر آن قرار دارد ریخته شود. از گرده گل در تولیدات دارویی استفاده می‌شود.

دیگر محصول تولید شده در کارگاه خانواده احمدی، آج موم است. لایه‌ای در میان عسل وجود دارد که زنبور دو طرف آن را با خانه های ۶ ضلعی پر کرده و شروع به تولید عسل می‌کند. این لایه (موم آج شده) را زنبوردار برای سرعت بخشیدن به کار تولید عسل، خود در میان شان عسل قرار می دهد که در عسل‌های مرغوب و گران قیمت، بعضا این لایه توسط خود زنبور عسل ساخته می‌شود. سال 95 خانواده احمدی اولین دستگاه تولید آج موم در جنوب استان را در کارگاه‌شان راه‌اندازی کردند و حالا سالانه 20 تا 25 تن آج موم تولید می‌کنند که سود حاصل از هر تن 10 تا 15 میلیون است.

عسل تولید شده در زنبورستان‌های خانواده احمدی یکی دو مرحله دیگر را طی می‌کند تا به دست مشتری داخلی و یا بعضا مشتری خارجی برسد.  یکی از این مراحل انجام آزمایش‌های میکروبیولوژی بر روی زنبورها و  البته عسل است. این کار را پسر کوچک خانواده یعنی وهاب در گوشه‌ای دیگر از شهر و در آزمایشگاهی که کمتر از دو ماه پیش افتتاح شده است انجام می‌دهد. او دکتری دامپزشکی دارد و از دانشگاه آزاد تبریز فارغ التحصیل شده و حالا آزمایشگاهش مرکزی برای انجام آزمایش­های دامپزشکی مورد نیاز زنبورداران و دامداران منطقه شده است. وهاب می‌گوید: آنچه ما در کار زنبورداری نیاز داشتیم بررسی و آزمایش عسل و محصولات زنبور عسل بود که ما را به این نتیجه رساند تا آزمایشگاه مجزایی داشته باشیم.

همواره بسته‌بندی یک محصول مهمترین و ظریف‌ترین مرحله در مراحل تولید محسوب می‌شود.‌ مسئله‌ای که با میزان استقبال مشتریان ارتباط مستقیمی دارد. حضور یک زن در واحد بسته بندی محصول می‌تواند این ظرایف و ریزه‌کاری‌های محصول نهایی را افزایش دهد. دختر کاک مصطفی در کنار برادرش شفیع در واحد بسته بندی تولیدی فعال هستند. او می‌گوید: ما اکنون ساالانه 15 تن تولید عسل داریم که چشم اندازی که ترسیم کرده ایم رسیدن به سقف 100 تن در سال است ان هم در بسته بندی های مختلف و خلاقانه است.

ایران در تعداد کلونی‌های زنبور عسل رتبه چهارم دنیا را بعد از هند، چین و ترکیه دارد و از لحاظ تولید عسل هم بعد از ترکیه، چین و آرژانتین در رتبه چهارم ایستاده است. سال 97 حدود 90 هزار تن عسل در کشور تولید شده بود که در سال 98 این عدد به 112 هزار تن رسید.

برآورد مسئولان از میزان سود حاصل از تولید عسل در کشور چیزی حدود 4 هزار میلیارد تومان در سال است. 4 هزار میلیاردی که حاصل تلاش امثال خانواده کاک مصطفی و زحمات بیش از 62 هزار نفری است که در صنعت زنبورداری کشور  فعال هستند. همچنین 300 هزار نفر نیز به صورت غیرمستقیم وابسته به این شغل هستند.

گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر گزارش مکتوب... فرزند هنر زنده کند نام پدر

در آذربایجان‌غربی نیز به گفته جلیلی رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، بیش از 6 هزار و 200 نفر به صورت مستقیم و 5250 نفر نیز به صورت فصلی در زنبورستان‌ها فعالیت می‌کنند.

خانواده و کسب و کار، دو سامانه اجتماعی پیچیده‌ای هستند که وقتی با هم ترکیب می‌شوند، سازمانی متمایز با سایر کسب و کارها ایجاد می‌کنند. ماندگاری کارکنان در کسب‌ و کارهای خانوادگی بیشتر و بهتر از کسب‌ و کارهای غیرخانوادگی است. رهبران کسب‌ و کارهای خانوادگی برای مزیت‌های همکاری طولانی‌مدت از جمله اعتماد بیشتر، شناخت بهتر کارکنان و تصمیم‌های آنان و فرهنگ قوی‌تر ارزش قائلند.

 با همه این تفاسیر، هنوز خانواده هایی مثل خانواده احمدی استثنا هستند. هنوز ساختار جامعه ما به گونه‌ای نیست که ظهور چنین مشاغل و کارآفرینی‌ها در آن تبدیل به قاعده و اصل شود و از دل آن برندی در سطح ملی و یا جهانی ظهور کند. هنوز اقتصاد ایران درگیر چالش دولتی و خصوصی است و از میان این چالش، اقتصادی به اسم خصولتی متولد شده است. در این آشفتگی رویکردهای اقتصادی کشور، هنوز این پشتکارهای افراد است که موفقیت می‌آفریند.

نویسنده: هادی خیری