بلوط نماد ایستادگی و مقاومت زاگرس

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز لرستان، از همان موقعی که درختان بلوط در قحطی سال ۱۳۲۰ جان مردم را نجات دادند بلوط به عنوان درختی مقدس شناخته شد کمااینکه تا پیش از آن هم پیوند عمیقی بین بلوط و زاگرس‌نشینان وجود داشت به طوری که ایلات و عشایر استان تا حد زیادی ادامه حیات خود را مدیون این جنگل‌های پر برکت می‌دانستند.

این میراث گرانبها و درختان دو هزار ساله که نماد ایستادگی و مقاومت هستند در سال‌های اخیر دستخوش حوادث گوناگونی شده‌اند که بقای آن‌ها را در معرض تهدید جدی قرار داده است.
طی روز‌های گذشته در فضای مجازی استان تصاویر و کلیپ‌هایی در مورد قطع درختان در مجتمع کشت و صنعت لرستان منتشر شد و همین موضوع باعث نگرانی مردم لرستان در این رابطه شد.


بسیاری از فعالان محیط زیست و دوست داران طبیعت کماکان معتقدند آنچه در جنگل‌های منطقه چگنی و مجتمع کشت و صنعت رخ داده چیزی جز قلع و قمع درختان نبوده و این یک جنایت در حق منابع طبیعی و درختان بلوط است.
موضوعی که در همان ساعات اولیه پخش کلیپ درختان قطع شده از سوی اداره کل منابع طبیعی تکذیب و موضوع اصلاح جنگل مطرح شد.

پس از واکنش مردم به این موضوع مسئولان منابع طبیعی و دادستان مرکز استان نیز در منطقه حضور پیدا کردند و با حضور میدانی  صحت موارد مطرح‌شده را بررسی کردند.

حال پس از گذشت چند روز از این موضوع، خبری مبنی توقف عملیات اصلاحی بهداشتی در جنگل‌های بلوط مجتمع کشت و صنعت لرستان در فضای رسانه‌ای استان منتشر شد. بر اساس این خبر کارشناسانی از سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور از روند پروژه اصلاحی بهداشتی، مجتمع کشت و صنعت بازدید کردند و این عملیات برای بررسی بیشتر به‌طور موقت، متوقف شد.


برای آگاهی از این موضوع و آشنا شدن با مفهوم عملیات اصلاحی بهداشتی در جنگل‌ها به سراغ رئیس اداره جنگلداری و جنگل‌کاری اداره کل منابع طبیعی لرستان رفتیم.
احسان سهرابی در ارتباط با این موضوع، اظهار داشت: درختان بلوط منطقه زاگرس در طول تاریخ همیشه به صورت تنه واحد رشد می‌کردند، اما طی دهه‌های گذشته به علت مشکلاتی مانند خشک‌سالی، فرسایش خاک و انواع مسائل دیگر نحوه رشد درختان بلوط از حالت تنه درخت به رشد شاخه‌ای رسیده است.
وی با بیان اینکه در رشد شاخه‌ای درخت از چندین تنه نازک تشکیل می‌شود، افزود: همین عامل باعث می‌شود در گذر زمان درختان بلوط در مقابل مخاطرات طبیعی و بیماری‌های جنگلی ضعیف شوند و امکان نابودی این درختان در آینده بیشتر می‌شود

رئیس اداره جنگلداری و جنگل‌کاری اداره کل منابع طبیعی لرستان بیان کرد: متخصصان علم جنگل برای جلوگیری از این موضوع طرحی را تحت عنوان عملیات اصلاحی بهداشتی در جنگل‌ها مطرح کردند که بر اساس این طرح در یک دوره زمانی مشخص شاخه‌های ضعیف یک درخت قطع می‌شود و در نهایت پس از چند سال یک یا دو تنه قوی و تنومند باقی می‌ماند.

سهرابی با اشاره به اینکه این طرح طی دو سه سال اخیر در بعضی از جنگل‌های استان در حال اجراشدن است، تصریح کرد: این طرح در پارک‌های جنگلی استان و پارک جنگلی فجر صفا لرستان به صورت آزمایشی و با نظارت تعدادی از اعضای هیئت‌علمی گروه جنگل دانشگاه لرستان اجراشده است.

وی خاطرنشان کرد: قطعی‌هایی که طی روز‌های گذشته در فضای مجازی استان منتشر شد در راستای اجرای این طرح بوده و در این طرح هیچ درختی قطع نمی‌شود، اما شاخه‌های ضعیف درختان قطع می‌شوند البته لازم به ذکر است که بر اساس قراردادی که مالک این مجموع با دولت منعقد کرده در راستای ایجاد زیرساخت‌های کشاورزی و گردشگری مقداری از زمین‌های این منطقه مسطح شده است.

رئیس اداره جنگلداری و جنگل‌کاری اداره کل منابع طبیعی لرستان با عنوان کردن این موضوع که پس از منتشر شدن این موضوع در فضای مجازی دو گروه از سازمان جنگل‌های کشور برای بررسی بیشتر به استان آمدند، اظهار داشت: این گروه‌ها تا مشخص شدن نتایج بررسی‌های صورت گرفته؛ عملیات اصلاحی، بهداشتی جنگل‌های بلوط در مجتمع کشت و صنعت لرستان را متوقف کردند.
اما به نظر می‌رسد در یکی دو دهه گذشته نابودی بلوط‌ها روندی سیستماتیک به خود گرفته و از طرف برخی نهاد‌ها و سازمان‌ها دنبال می‌شود .

اما مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان چرای بی رویه دام‌ها را یکی دیگر از عوامل اصلی تخریب مراتع و عرصه‌های جنگلی لرستان برشمرد و بیان داشت: در حال حاضر 6 میلیون و ۵۰۰ هزار راس واحد دامی در لرستان وجود دارد که از این تعداد تنها 4 میلیون و ۵۰۰ هزار واحد  مجوز چرا دارند
بیماری زوال بلوط نیز یکی دیگر از عوامل تخریب جنگل‌های لرستان بوده که منجر به تخریب ۵۶۰ هزار هکتار از جنگل‌های بلوط لرستان شد
بر اثر این بیماری و همچنین خشکیدگی درختان در عرصه‌های جنگلی بیش از 3 میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان خسارت به استان وارد شد
سالانه ۷ هزار هکتار از جنگل‌های لرستان تبدیل به ذغال می‌شوند
نجفی همچنین به معضل زغال گیری از جنگل‌های بلوط استان اشاره کرد و بیان داشت: این در حالیست که میزان ذغال مصرفی در لرستان به ازای هر نفر ۱۹ کیلو گرم است.

وی بیان داشت: با این اوصاف سالانه 7 هزار هکتار از جنگل‌های بلوط لرستان تخریب و تبدیل به ذغال می‌شوند.

مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان سطح جنگل‌ها و مراتع لرستان را شش میلیون هکتار عنوان کرد و گفت: بیشترین دلایل تخریب جنگل‌های استان آتش سوزی، ریزگردها، چرای بی رویه دامها، قطع درختان، خشکیدگی و زوال بلوط است.

از این‌ها که بگذریم خشکسالی / تعارضات افراد / تبانی برخی سود جویان برای تغییرکاربری اراضی / ریزدگرد‌ها و قاچاق چوب از عوامل دیگر قطع درختان بلوط بوده اند.

از سویی برخی افراد سود جو برای خشکاندن درختان بلوط و تبدیل آنها به ذغال درختان بلوط را کت زنی می‌کنند به این صورت که با تیشه به جان درختان بلوط می‌افتند و با زخمی کردن و خشکاندن تنه درخت و پوشاندن آن با سنگ موجب خشکیدگی درخت، تغییر کاربری اراضی، قاچاق چوب، زغال گیری و ... می‌شوند. چیزی که در نمونه‌ای آشکار در جاده سلسله اتفاق افتاد.

 

دبیر انجمن دوستداران طبیعت لرستان عنوان کرد: مزایای متعددی جنگل‌های بلوط موجب شده که کارشناسان بین المللی هر درخت بلوط را تا ۲۰۰ هزار دلار قیمت گذاری کنند و این آمار نشان از اهمیت بسیار بالای جنگل‌ها و لزوم حفظ آن‌ها دارد.

قاسمی به تخریب جنگل‌ها و تاثیر آن بر تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی‌ها و بحران آب اشاره کرد و افزود: منابع آب زیرزمینی در حال حاضر به شدت کاهش یافته به نحوی که سطح آب‌های زیرزمینی در شهرستان کوهدشت ۴۰ متر کاهش یافته است

وی عنوان کرد: این بحران که علت آن کاهش بارندگی‌ها در نتیجه تخریب طبیعت و قطع درختان است باعث شده که در حال حاضر ۴۰۰ روستا در لرستان به وسیله تانکر آب رسانی شوند.

لیلا بهاروند از کارشناسان منابع طبیعی و محیط زیست لرستان گفت: درخت بلوط عرصه زاگرس به‌عنوان مهمترین و با ارزش‌ترین گونه گیاهی که قدمت آن به دوره سوم زمین شناسی باز می‌گردد، از نظر اقتصادی و اکولوژیکی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.
وی تصریح کرد: این درخت و محصولات فرعی آن در صنایع داروسازی، رنگرزی و چرم و پوست کاربرد دارد ضمن اینکه سبب پیشگیری از فرسایش خاک، تقویت پوشش گیاهی و آب‌های زیرزمینی می‌شود، 

ممنوعیت برداشت چوب از جنگل‌های لرستان

این کارشناس منابع طبیعی با بیان اینکه جنگل فقط متعلق به انسان‌ها نیست و زیستگاه جانوران مختلفی نیز هست، خاطرنشان کرد: بر اساس تحقیقات انجام شده چرخه زندگی بیش از 5 هزار گونه حشره، بیش از ۸۰ گونه خزنده و دوزیست، ۱۵۰ گونه پرنده و ۶۰ گونه پستاندار به درختان بلوط وابسته است.

مراد زارعی جانشین یگان حفاظت منابع طبیعی و محیط زیست لرستان، اظهار داشت: پس از ممنوعیت برداشت چوب از جنگل‌های شمال، برخی از قاچاقچیان به سمت جنگل‌های زاگرس روی آورده‌اند درحالیکه طبق دستورالعملی که برای ما ارسال شده، برداشت چوب از جنگل‌های زاگرس به‌ویژه استان لرستان کاملاً ممنوع است.

جنگل‌های لرستان جنبه حفاظتی دارند

وی افزود: جنگل‌های لرستان برای بهره‌برداری نیستند و عمدتاً جنبه حفاظتی دارند یعنی برای جلوگیری از سیلاب‌های مخرب، فرسایش خاک، حفظ پوشش گیاهی و ... کاربرد دارند که اگر تخریب شوند بسیاری از زیرساخت‌ها زمان وقوع سیل مورد تهدید می شوند.

زارعی به تخریبگران منابع طبیعی و جنگل‌های لرستان هشدار داد و تصریح کرد: گشت‌های حفاظتی ما در منطقه حضور دارند و با متخلفان جدی برخورد می‌شود؛ مردم تخلفات احتمالی را با شماره‌های «۱۳۱» و «۱۵۰۴» امداد جنگل و مرتع اطلاع رسانی کنند.

کنترل ورودی‌ها و خروجی‌های لرستان برای برخورد با قاچاقچیان

وی با بیان اینکه تمام ورودی‌ها و خروجی‌ها و به طور کلی ۱۰ گلوگاه استان کنترل می‌شود، اظهارداشت: به شهرستان‌ها هم اعلام کردیم که ایست و بازرسی شبانه‌روزی داشته باشند تا در صورت مشاهده ماشین‌های حامل چوب بلوط یا زغال، محموله را متوقف کنند و حتی اگر این چوب‌ها مربوط به سایر استان‌ها باشد در صورتیکه مجوز نداشته باشند با آن برخورد می‌کنیم

جانشین یگان حفاظت منابع طبیعی و محیط زیست لرستان افزود: نه تنها درخت بلوط بلکه برداشت چوب از «چنار»، «بید» و سایر درختانی که حافظ دیواره ساحلی رودخانه‌ها هستند هم ممنوع است، چون این درختانی که در حاشیه رودخانه‌ها قرار دارند از طغیان سیل و تخریب اراضی ملی و کشاورزی جلوگیری می‌کنند.

وی افزود: وسعت عرصه منابع طبیعی لرستان ۲ میلیون و ۱۰۰ هکتار است که نیرو و امکانات ما جوابگوی حراست از آن نیست بنابراین از مردم انتظار داریم که منابع طبیعی را جزیی از زندگی خود بدانند و فراموش نکنند که حراست از جنگل‌ها لازمه توسعه و بستر حیات است 
به گفته کارشناسان عدم آگاهی متولیان امر در انتقال آگاهی و اطلاعات به جوامع روستایی، نبود اشتغال و معیشت پایدار در بین روستائیان زاگرس نشین، کاهش سطح آب‌های زیر زمینی و ورود بیماری‌های زغالی، قارچی، چوب سوسک خوار و ... از علل مهم تخریب بلوط است.

اما امید برای حافظان و فعالان محیط زیست همچنان باقی است.

 

نویسنده: خانم مهناز رحمانی مهر

ویراستار: علی مرادی کاکاوندی