چگونه کتاب بخوانیم که یاد بگیریم؟

به گزارش گروه وب گردی خبرگزاری صدا و سیما؛ راهکار‌های بسیاری برای «کتاب خواندن برای آموختن» پیشنهاد شده است. روش‌های SQ۳r، SRR، PQ۴R از جمله‌ی این روش‌هاست.

روش SQ۴R شامل شش مرحله است. این روش، که هدفِ آن خواندنِ تحلیلی کتاب و آموختنِ بهتر مطلبِ کتاب است می‌تواند برای آموزندگان در همه‌ی سنین و با توانایی‌های مختلف کاربرد داشته باشد. در این روش، لازم است که متن را ابتدا بررسی کنید، سؤال بپرسید، بخوانید و نکاتی را یادداشت کنید. اگر کتابی که می‌خوانید کتاب الکترونیکی است، کارِ شما راحت‌تر است. می‌توانید جمله‌ها را هایلایت کنید و نکاتِ اضافه‌تان را در حاشیه‌ی آن یادداشت کنید. گام‌هایی که در این یادداشت بررسی می‌کنیم عبارتند از:

 

به فصلی که می‌خواهید بخوانید، نگاهی کلی بیندازید. به دنبال عنوان‌ها و زیرعنوان‌های متن بگردید. نمودار‌ها و تصاویر را هم بررسی کنید تا تصوری از فصلِ پیش رو دستتان بیاید. اگر ابتدای فصل، خلاصه‌ای یا مقدمه‌ای وجود دارد، آن را بخوانید. سپس درباره‌ی آنچه تاکنون از آن فصل دریافت کرده‌اید، فکر کنید.

ممکن است لیست واژگان دشوار یا نامتعارف یا تخصصی در انتهای فصل وجود داشته باشد. اگر نسخه‌ی کاغذیِ کتاب را می‌خوانید، آن‌ها را در دفترچه‌تان آن‌ها را بنویسید و فضایی برای نوشتن معانی آن‌ها اختصاص دهید. اگر هم کتاب الکترونیکی می‌خوانید، هر زمان که لازم بود، می‌توانید نکاتی را در حاشیه‌ی واژه‌ها اضافه کنید و یا آن‌ها را هایلایت کنید.

 

درباره آنچه قرار است در این فصل بیاموزید فکر کنید. عناوین را به سوال تبدیل کنید و سوال‌ها را یادداشت کنید. در کتاب الکترونیکی، می‌توانید عنوان‌ها را انتخاب کنید و سوالتان را همان‌جا بنویسید و بعدا سراغ آن‌ها بروید. ممکن است سوال‌هایی هم در مقدمه مطرح شده باشد که آن‌ها را هم یادداشت (یا هایلایت) کنید. هر سؤال دیگری را هم که به ذهنتان می‌رسد، بنویسید.

 

متن را قسمت‌بندی کنید و قسمت‌به‌قسمت آن را بخوانید. احتیاجی نیست که این کار را ابتدای خواندن انجام دهید. همان‌طور که در خواندنِ متن پیش می‌روید، مکث کنید. تلاش کنید که هنگامِ خواندنتان به دنبال جواب سوال‌هایتان بگردید. ارتباطِ آنچه را که می‌خوانید، با عنوان متن پیدا کنید. اگر به واژه‌ای برخورد کردید که معنای آن را نمی‌دانستید، در کتابِ لغت و یا در واژه‌نامۀ کتاب دنبال معنی آن بگردید. می‌توانید از واژگانِ اطراف هم معنای واژگان مبهم را متوجه شوید. اگر هنوز هم به معنای آن نرسیدید، یادداشت کنید که بعدا از دیگران بپرسید.

ممکن است قسمت‌هایی از کتاب را کامل متوجه نشوید یا برایتان مبهم باشد. در چنین مواردی هم سوال‌هایتان را یادداشت کنید. در کتاب الکترونیکی می‌توانید قسمتِ مبهم را انتخاب کنید و سؤالتان را در همان مکان بنویسید. علاوه‌بر آن، می‌توانید آن را با دوستانتان یا با معلمتان در شبکه‌های ارتباط مجازی به اشتراک بگذارید و از آن‌ها هم بپرسید.

 

پاسخ‌های سوالاتتان، معانیِ واژگان و اصطلاحات جدید و نکاتِ کلیدی متن را با صدای بلند بخوانید. این کار کمک می‌کند که نکات، بیشتر در خاطرتان بماند. تلاش کنید بخشی از متن را هم که برایتان مبهم بود، بلند بخوانید. در بسیاری از مواقع، بلند خواندنِ این قسمت‌ها به فهمیدنِ آن بخش کمک می‌کند.

 

اگر نسخه کاغذیِ کتاب در دستتان است، در طولِ خواندنِ متنِ کتاب، دفترچه‌ای کنار دستتان باز باشد که از مطالبِ آن یادداشت‌برداری کنید. درست مانندِ زمانی که از سخنرانی‌ها یا از گفته‌های معلم می‌نویسید. اگر هم کتاب الکترونیکی می‌خوانید، نکاتِ هر صفحه را در همان صفحه یادداشت کنید. بعد از خواندنِ هر پاراگراف، کمی مکث کنید و خلاصه‌ای از آنچه خواندید، به زبان خودتان بنویسید.

این کار، این اطمینان را به شما می‌دهد که متوجهِ تمام مطالب شده‌اید. کلماتِ کلیدیِ متن را یادداشت کنید (یا در کتاب الکترونیکی، هایلایت کنید). پاسخِ سوال‌ها و همچنین معانیِ واژگانی را که در لیست خود یادداشت کرده بودید، بنویسید. می‌توانید نقشه‌ها و نمودار‌هایی از مفاهیمی که خواندید، رسم کنید.

 

یادداشت‌های خود را مرور کنید. اگر نکته‌ای به ذهنتان رسید که در یادداشت‌هایتان جایی نداشت، آن‌ها را بنویسید. اطمینان پیدا کنید که به معنای تمامِ اصطلاحات و پاسخِ تمامِ سوال‌هایتان رسیده‌اید. اگر پاسخِ سوالی را نمی‌دانستید، لیستی از آن‌ها تهیه کنید و قرار ملاقاتی با استاد یا معلمتان تنظیم کنید.

معلم‌های بسیاری در سراسر دنیا، از این روش برای آموزش تحلیلی مطالبِ کتاب به دانش‌آموزان استفاده می‌کنند. همانطور که در متن‌های قبل هم گفته بودیم، خواندنِ تحلیلی یک کتاب، خواندنِ دقیق و تمام و کمال کتاب است که به قولِ فرانسیس بیکن می‌توان آن را معادلِ جویدن و هضم کردنِ آن دانست. این روش، به شما کمک می‌کند که کتاب‌ها را (به‌خصوص کتاب‌های تخصصی و غیرداستانی) با دقتِ بیشتر و تحلیلی‌تر بخوانید.