زخم بر پیکر طبیعت

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز گلستان، من فراهم کننده بستر رشد و نمو آدمی هستم، همان آدمی که به وقت تفریحش درختان سر سبزم را از دم تیغ تبر می‌گذراند، به وقت نیازش از شیره جان رودخانه هایم می‌نوشد و هر جایی که مصالح کم آورد تکه‌های جانم را به یغما می‌برد.

این جملات واگویه‌های زمین، مادر طبیعت است که از دست درازی فرزندش "انسان" به ستوه آمده است، دست درازی که یک روز به منابع طبیعی، روز دیگر به منابع آبی و روزی به منابع زیر زمینی است.

معضل برداشت بدون مجوز شن و ماسه که هر چه گفته اند و شنیده ایم و پیگیری کرده ایم راه به جایی نبرده است.

برداشت شن و ماسه از زمین‌های کشاورزی

آقای اکبر موسوی ساکن یکی از روستا‌های مینودشت در شرق گلستان می‌گوید: در نزدیکی روستای ما به جای ۴متر ۴۰متر زمین را کنده اند و سنگ هایش را برده اند.
او با ناراحتی ادامه می‌دهد: چندین سال است که به برداشت سنگ از زمین مجاور زمین من ادامه می‌دهند، با این کار رطوبت زمینم ازبین می‌رود، چندین بار گزارش داده ام، اما راه به جایی نبرده است.

قای خواجه از ساکنان یکی از روستا‌های کردکوی در غرب گلستان هم با گلایه از گودبرداری زمین‌های کشاورزی می‌گوید: قرار بود از زمین‌های اطراف ما یک متر برداشت کنند، اما تا ۹ متر برداشت کرده اند و بعد از آن زمین را به حال خود رها کرده اند حالا بعد از هر باران این زمین پر از سیلاب می‌شود.

گرچه آمار دقیقی از برخورد با متخلفان حوزه برداشت غیرقانونی سنگ از زمین‌های کشاورزی در دسترس نیست، اما آنچه شواهد و گزارش‌های مردمی نشان می‌دهد برداشت‌های غیرقانونی رو به افزایش است.

به سراغ مدیر امور اراضی جهاد کشاورزی گلستان رفتیم و وضع زمین‌های استان را به لحاظ قابلیت برداشت سنگ جویا شدیم.
حسن خسروی گفت: از ورودی تا خروجی استان با توجه به جغرافیای منطقه، زمین‌ها در دامنه آبرفتی قرار دارند که غالبا درعمق این زمین‌ها، خاک دانه درشت با سنگ مخلوط است که این مواد باید به صورت عمقی برداشت و خاک کشاورزی جایگزین آنها شود.

فعالیت ۸۰ سنگ شکن در گلستان
او با اشاره به سرمایه گذاری هزار میلیارد تومانی در بخش سنگ شکن‌ها می‌گوید: حدود ۸۰دستگاه سنگ شکن در استان فعال است ونزدیک به ۸۰۰نفر در آنها کار می‌کنند، اما برای تامین مواد اولیه این سنگ شکن‌ها مشکل داریم.

مدیر امور اراضی جهاد کشاورزی گلستان معتقد است اگر فکری برای تامین مواد اولیه سنگ شکن داران نشود قطع به یقین کشاورزی، محیط زیست و آب‌های زیر زمینی آسیب می‌بیند.

 

خسروی با اشاره به آخرین جلسه شورای معادن گلستان گفت: در این جلسه مصوب شد برداشت بی رویه سنگ و شن وماسه از زمین‌های کشاورزی حاصلخیز در آینده نزدیک به صفر برسد.

او با اشاره به مجوز‌های صادر شده در زمینه برداشت سنگ از زمین‌های کشاورزی گفت: در حال حاضر میزان این مجوز‌ها در مقایسه با گذشته کمتر شده است، به عنوان مثال اگر در گذشته برای حدود ۸۰تا۱۰۰ هکتار مجوز صادر می‌شد، اما حالا این رقم به ۱۰تا۱۵ هکتار در سال رسیده است که معتقدیم همین رقم هم باید کم شود و فقط در زمین‌هایی که از سطح سنگی هستند و با هدف اصلاح خاک برداشت صورت گیرد.

کمبود مصالح در گلستان
نیاز به برداشت شن و ماسه در استان اجتناب ناپذیر است، این جمله را معاون امور معادن و صنایع معدنی اداره کل صنعت، معدن وتجارت گلستان می‌گوید.

 

هومن هادیان با اشاره به فعالیت ۸۰سنگ شکن در استان گفت: همه مصالح استخراج شده به فروش می‌رود، اما باز هم در زمینه مصالح با کمبود رو به رو هستیم.

او در باره تعهدات برداشت کننده پس از پایان کار در زمین‌های کشاورزی گفت: جهاد کشاورزی باید نظارت کند تا بعد از اینکه برداشت انجام شد زمین به کاربری کشاورزی بر گردد چرا که این برداشت‌ها با هدف اصلاح خاک انجام می‌شود و زمینی که به علت سنگی بودن قابلیت کشت مناسب ندارد برای کشت آماده شود مجوز برایش صادر می‌شود تا بار سنگین از زمین برداشته شود.

 

هادیان می‌گوید: از ابتدای سال تاکنون ۶۷مورد مجوز برداشت کوتاه مدت با توجه به میزان برداشت صادر شده است و در صورت لزوم این مجوز‌ها تمدید می‌شود.

 

معاون امور معادن و صنایع معدنی صمت گلستان می‌گوید رودخانه‌های استان از نگاه ما رسوبات و آورده خوبی دارد، اما بدون اجازه آب منطقه ای، نمی‌توانیم مجوز برای برداشت صادر کنیم و وقتی مجوز نمی‌دهیم تولید کنندگان برای اینکه نیاز بازار را تامین کنند اقدام به برداشت غیرمجاز می‌کنند.

هادیان گفت: در صورت مشاهده برداشت غیرمجاز ادوات مربوطه توقیف می‌شود

 

او افزود: این افراد بعد از یک ماه مراجعه می‌کنند و به دلیل تقاضای بالای مصالح در بازار، دوباره به کار خود ادامه می‌دهند و ما آنقدر نیرو نداریم در هر نقطه افرادی را برای نظارت وپیشگیری از این کار قرار دهیم.

 

علمشاهی رئیس خانه معدن گلستان با گلایه از آب منطقه‌ای استان در این رابطه گفت: بر اساس مصوبه شورای معادن استان به سنگ شکن‌ها مجوز برداشت از رودخانه‌ها داده نمی‌شود، در صورتی که لایروبی برای بخش دولتی هزینه دارد و وقتی سنگ شکن کار لایروبی را انجام می‌دهد هزینه بخش دولتی را هم پرداخت می‌کند و حتی دیوارچینی کنار رودخانه را انجام می‌دهد.

او ادامه داد: این موضوع درد دل مسولان استانی هم هست چراکه تا بخواهند مجوز صادر کنند سیل می‌آید و با خود تخریب به همراه دارد.

معاون امور معادن و صنایع معدنی صمت گلستان گفت: ما باید خانه معدن را متولی قرار دهیم تا با آب منطقه‌ای ارتباط برقرار کند و جا‌هایی که قابلیت برداشت دارد را معرفی کرده و با تفاهم نامه‌ای که در اختیاردارد این کار را به سنگ شکن‌ها واگذار کند، اما در آب منطقه‌ای تعریف نشده که در کدام قسمت رودخانه‌ها بار مازاد وجود دارد و اصلا نگاه آب منطقه‌ای اینگونه نیست که رودخانه را معدن حساب کند.

هادیان با بیان اینکه بخش زیادی از رودخانه‌ها مناسب برداشت هستند گفت: ما چندین بار برداشت شن و ماسه را تصویب کردیم، اما از طرف آب منطقه‌ای پاسخی نگرفتیم، تعامل وجود دارد، اما این تعامل باید بیشتر شود ما در ۳مرحله پیگیری را انجام دادیم، اما نتوانستیم این امکان را به سنگ شکن دار‌ها بدهیم و این مصوبه اجرا نشده است.
مصالح رودخانه به درد کار‌های عمرانی نمی‌خورد

علمشاهی رئیس خانه معدن گلستان با بیان اینکه رودخانه‌ها به تنهایی کفاف مصالح عمرانی را نمی‌دهد گفت: شن و ماسه مورد نیاز باید یا از کوه برداشت شود یا زمین و اگر از این نقاط برداشت نکنیم چکار کنیم.

اما سیدمحسن حسینی مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گلستان درباره صدور مجوز‌ها برای برداشت از رودخانه‌ها گفت: پیشنهاد لایروبی شدن مربوط به مناطقی است که یا بار ریزدانه یا خیلی درشت دانه دارد و کسی تمایل به برداشت ندارد، اما در نقاطی که بار مازاد کف بستر رودخانه اقتصادی باشد متقاضی از طرف اداره کل صمت معرفی می‌شود و طی مراحلی با موافقت آب منطقه‌ای و چند دستگاه دیگر اجازه برداشت از سوی صمت صادر می‌شود.

او ادامه داد: ما معتقدیم رودخانه معدن نیست و مجرای عبور آب است و اگر رسوب‌های زمین‌های بالادست در رودخانه موجب کاهش سطح مقطع بستر شود باید ساماندهی و حمل شود.

 

حسینی گفت: موضوع لایروبی با حضور بخش خصوصی از ابتکار‌ها وپیشنهاد‌های شرکت آب منطقه‌ای در سال‌های گذشته بوده و بخشی از ساماندهی رودخانه‌ها به این شکل انجام می‌شده و همچنان ادامه دارد، در نهایت معرفی از سوی صمت انجام می‌شود و مجوز نهایی هم از همین اداره صادر می‌شود.

برداشت شن و ماسه از معادن کوهی

گفته می‌شود جنگلی بودن کوه‌های استان باعث شده برداشت از معادن کوهی با مشکل مواجه شود.

 

هادیان معاون امور معادن و صنایع معدنی صمت گلستان در این باره گفت: معادن کوهی، زمین زراعی و رودخانه‌ها سه منبع برداشت مصالح هستند، اما از آنجایی که در استان‌های شمالی به لحاظ منابع طبیعی محدودیت‌های خاص خود را دارد عملا در حوزه معادن کوهی نمی‌توانیم ورود کنیم.

 

او با بیان اینکه معادن کوهی خوبی در دهنه محمد آباد و دهنه زرین گل علی آباد کتول داریم، افزود: به دلیل بافت جنگلی و ممنوعیت زیست محیطی نمی‌توانیم از معادن برداشتی داشته باشیم و به همین دلیل ناگزیر به سمت رودخانه‌ها و زمین‌های زراعی می‌رویم.

آثار مخرب برداشت بی رویه

عضو هئیت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان ایجاد مشکل در تصفیه آب‌هایی که به آبگیر‌های پایین دست رود خانه‌ها وارد می‌شود، کاهش غلظت اکسیژن در کف رودخانه‌ها وافزایش دمای آب را از آثار مخرب برداشت بی رویه شن و ماسه می‌داند.

امیر احمد دهقانی تخریب محل تخم گذاری آبزیان را از دیگر آثار منفی برداشت‌ها از بستر رودخانه بیان کرد.

 

 

او افزود: در مناطقی که برداشت صورت می‌گیرد کیفیت آب به شدت پایین می‌آید وزندگی آبزیان به خطر می‌افتد.

 

کارشناسان از بین رفتن زمین‌های حاصلخیز کشاورزی، تخریب بستر رودخانه‌ها، ناپایداری زمین‌های حاشیه رودخانه، افزایش احتمال سیلاب واز بین رفتن زیستگاه آبزیان را از مهمترین آسیب‌های برداشت‌های بی رویه سنگ و شن و ماسه می‌دانند.

گرچه مسئولان حوزه معادن و برداشت سنگ از اراضی و منابع طبیعی استان معتقدند نیاز به برداشت شن و ماسه در استان اجتناب ناپذیر است، اما این موضوع نباید روند نظارت را کند و بهانه‌ای برای دست درازی بیش از اندازه برداشت کنندگان در این حوزه باشد، چرا که اگر این وضعیت ادامه دار باشد در چند سال آینده دیگر از منابع طبیعی استان جز خاطره چیزی باقی نخواهد ماند.

گزارش: مونا محمدقاسمی