گل های معطر صنعتی

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای مرکز خراسان شمالی ؛بهار را با همنشینی گل و بلبل می شود شناخت، اینجا در خراسان شمالی فصل بهار گلستان می شود و صدای نغمه بلبل  از هر طرف شنیدمی شود.

امسال میزان بارش های بهاره بویژه در ابتدای سال انتظارها را برآورد نکرد و همین موضوع ، دغدغه اصلی کشاورزان شد.

بر اساس آمارها ورود منابع آبی به سدهای استان در مقایسه با پارسال 41 درصد کاهش دارد.

به گفته سید عقیل مرتضوی مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان شمالی در این مدت ۵۲ میلیون متر مکعب آب، وارد مخازن سد‌های استان شده اما اکنون نیمی از ظرفیت سد‌های خراسان شمالی خالی است.

علت یک چیز است کاهش آب ورودی به مخازن سد‌ها .

در گفتگویی که با خانم هاشمی کارشناس اداره کل هواشناسی خراسان شمالی داشتم گفت: از اول مهر ۹۹ تا ۱۳ فروردین امسال، در مقایسه با مدت مشابه پارسال و دوره آماری بلندمدت به ترتیب ۴۷ و ۴۸ درصد کاهش بارندگی ثبت شد.

کار به جایی رسید که در شورای حفاظت از منابع آب شهرستان فاروج که سد چری را در بالا دست خود دارد اعلام شد از کشاورزی خودداری شود !

همین شرایط آب و هوای استان و کم آبی چند سال گذشته ، باعث شد کشت محصول گل محمدی در الگوی کشت خراسان شمالی تعریف شده و این محصول در میان گونه های گیاهی مورد توجه بهره برداران قرار بگیرد.

گل هایی معطر و پرخاصیت
بوته های گل محمدی علاوه بر ویژگی کم آب پسند بودن، به حفظ خاک در اراضی شیب دار و افزایش درآمد پایدار کشاورزان کمک می کند.
در خراسان شمالی 468 هکتار گلستان گل محمدی فعال است که اغلب از گونه های ژنوتیپا یا همان رقم برتر گل محمدی است .
اردیبهشت، فصل برداشت این محصول معطر و پر کاربرد است.
محصولی کم آب بر، مقاوم در برابر تنش های محیطی و بسیار خوشبو که برداشت آن برای کشاورز بسیار لذت بخش است. با توجه به اقلیم استان این محصول می تواند تحول خوبی در اقتصاد خراسان شمالی ایجاد کند.
گل محمدی عمدتا به صورت گلاب، اسانس و گلبرگ خشک مصرف می شود که از آن‌ در صنایع دارویی، عطرسازی، فرآورده‌های بهداشتی و آرایشی و صنایع غذایی استفاده می‌شود.
مصارف دارویی این گل بیشتر در درمان دردهای رماتیسمی، قلبی، تقویت اعصاب و معده و رفع بعضی از سردردها است و در تهیه شربت، مربا و در صنایع شیرینی‌سازی و تهیه بستنی نیز استفاده می‌شود.

استقبال از پرورش گل محمدی
در خراسان شمالی کشت گل محمدی در سالهای اخیر توسعه قابل ملاحظه ای داشته بطوریکه در سال 94 سطح زیر کشت آن حدود 120 هکتار با تولید 120 تن گل بوده که این میزان در سال 99 به بیش از 468 هکتار رسیده و از سطح بارده زیر کشت حدود 350 تن گل محمدی برداشت می شود.
برداشت گل محمدی در استان از نیمه اردیبهشت آغاز می شود اما در قسمت های جنوبی استان به علت گرم بودن این روند زودتر آغاز شده است .
میانگین تولید گل محمدی در گلستان هایی که بوته های چهار تا پنج ساله دارند حدود پنج تن است، البته در برخی از گلزارها که زودبازده هستند در سال های اول و دوم نیز محصول گل محمدی برداشت می شود.

فرآیند گلاب گیری در خراسان شمالی
در خراسان شمالی میزان گلاب تولیدی به ازای یک کیلوگرم گل، یک و نیم لیتر و در یک هکتار، شش هزار لیتر است.
در این استان یک واحد عصاره گیری و اسانس گیری با ظرفیت اسمی 400 تن در شهرستان جاجرم فعال است و در شهرستان فاروج هم واحدی کوچک با حدود 100 تن ظرفیت اسمی فعالیت می کند.
با مدیر عامل شرکت خصوصی عصاره گیری جاجرم گفتگو کردم او درباره این واحد فراوری 400 تنی می گوید: در فصل برداشت گل محمدی تنها 30 تا 40 تن گل محمدی تحویل می گیرد و به گلاب تبدبل می کند وما بقی ظرفیت این واحد برای دیگر گیاهان دارویی است.
معموری، نبود سرمایه در گردش ، کمبود نقدینگی و نیروی انسانی را از مشکلات این واحد برشمرد.
در واحد فرآوری جاجرم 4 دستگاه گلاب گیری وجود دارد که در فصل گل محمدی حدود 40 تن گلاب فرآوری می شود و با برندی تجاری در بازار استان و استان خراسان رضوی بفروش می رسد.
وی مهمترین مشکل صنعت پرورش گل محمدی و گلاب را بازار فروش/نبود انبار برای نگهداری گلبرگ ها و حمایت نکردن جهاد کشاوری با توجه به اعلام تغییر الگوی کشت برشمرد .
قیمت هر لیتر گلاب این واحد فرآوری 27 هزار تومان است.

قیمت پایین خرید گل به علت نبود رقابت در صنعت فرآوری
آقای زید آبادی یکی از بزرگترین گلستان های استان را دراختیار دارد و با کشت گل محمدی در 20 هکتار از مزارع اسفراین ،60 تن گل برداشت می کند.
در این گلستان 40 هزار نهال گل محمدی 3 ساله، زیبایی منحصر به فردی را ایجاد کرده است.
وی از مهمترین مشکلات گلستان های گل محمدی را نبود بازار فروش و کارخانه فرآوری برشمرد و گفت: به سبب تک بازار بودن در استان و خرید به قیمت پایین ، مجبوریم گل های جمع آوری شده را با ماشین های یخچال دار برای گلاب گیری و بازار فروش، به کاشان صادر کنیم، آنجا افت محصول زیاد است و گل را به قیمت 19 هزار تومان به فروش می رسانیم در حالیکه در استان کیلویی 12 هزارتومان خریداری می شود.
او که بصورت مستقیم برای 4 نفر و غیر مستقیم 150 نفر اشتغالزایی کرده است می گوید: جهاد کشاورزی با اعلام تغییر الگوی کشت به گل محمدی در حمایت از برداشت و بازار فروش کوتاهی می کند.
با یکی دیگر از پرورش دهندگان گل محمدی در فاروج هم صحبت شدم که 7 هکتار گلستان دارد و از هر هکتار یک تن گل محمدی برداشت می کند .
رحمتی می گوید: گلابی که اینجا فرآوری می شود به آستان قدس رضوی ،کارخانجات بستنی ، کیک و کلوچه به فروش میرسد.
وی که مسول واحد فراوری فاروج هم است گفته: این واحد ظرفیت روزانه 4 تن گل محمدی را دارد که این جوابگوی گلستان های شهرستان فاروج نیست و مزرعه داران گل محصولات خود را به مشهد برای فرآوری ارسال می کنند.

موارد استفاده از گل محمدی
در کنار گلاب ، محصول غنچه گل محمدی و برگ خشک آن نیز خریدار دارد.
این گیاه خوش عطرو بو بصورت غنچه خشک شده و پودر هم در صنعت شیرینی پزی و هم در مصرف چای و پخت حلوا مورد استفاده قرار میگیرد.
اخیرا استفاده از گل محمدی درصنعت آبنبات ریزی استان هم استفاده می شود و تاثیر خوبی داشته و استقبال خوبی هم شده است.
آقای ایمانی که در یکی از آبنبات ریزی های بجنورد مشغول به کار است می گوید: در کارگاه های آبنبات بجنورد ، استفاده از گل محمدی رواج پیدا کرده و مردم از آبنبات با طعم گل محمدی به سبب خوش طعم بودن و خواص درمانی آن استقبال کردند.
گل محمدی بعد از خرید از مزرعه داران در کیسه های در بسته و در جای خنک در کارگاه نگهداری می شود و در زمان آبنبات ریزی مورد استفاده قرار می گیرد.

لزوم حمایت از گل های چهارساله
کشت گل محمدی از سال چهارم به بهره برداری می رسد و برخی از بهره برداران در گلستان ها برداشت 4 تن در هکتار را هم تجربه کردند.
شریکیان مدیر امور باغبانی جهاد کشاورزی استان در این رابطه گفت: برای توسعه کشت گل محمدی ،حمایت ها در قالب تسهیلات، آموزشهای لازم برای کشت و بهره برداری ، شناسایی مناطق مستعد کشت و اعلام به علاقمندان، هرس کردن و شناسایی گونه های خوب گل است.
استان خراسان شمالی مستعد پرورش این گونه گیاهی باارزش است اما به نظر می رسد حمایت ها در سالی که به نام پشتیبانی ها و مانع زدایی ها نامیده شده کافی نیست، اگر وضعیت بارش ها و کمبود ذخایر آبی موجب شده به سمت کشت گل محمدی برویم رها کردن آن در میانه راه مناسب نیست و دستگاه های ذیربط باید خلاء بوجود آمده را رفع کنند.
خراسان شمالی از نظر سطح زیر کشت گل محمدی در کشور رتبه هشتم و از لحاظ تولید جایگاه هجدهم را دارد، جایگاهی که به سختی به دست آمده و می شود با برنامه ریزی های کوتاه مدت و میان مدت آن را ارتقاء داد و با توسعه صنایع مرتبط موجب افزایش ارزش افزوده آن شد .

نویسنده: سمانه دشتی