ظرفیت‎‌های مردمی و پژوهشی دو عامل مهم حفاظت از میراث تاریخی

به گزارش خبرنگار حوزه فرهنگ و هنر گروه علمی فرهنگی هنری خبرگزاری صدا و سیما؛ آقای محمد حسن طالبیان عصر سه شنبه در آیین مجازی یک صد سال حفاظت از میراث فرهنگی (غیر منقول) با اشاره به دوره‌های مختلف حفاظت بنا‌های تاریخی گفت: باید ارزش این تعمیر و حفاظت‌ها را فراموش نکرد. در دوره‌های مختلف گذشتگان با آنچه برایشان مقدور بود، اقدام به حفاظت بنا‌ها و محوطه‌های تاریخی کردند.
وی با بیان این که از دو دهه گذشته به نقش مردم برای حفاظت از میراث کشور رسیدیم، گفت: نمی‌توان بدون مردم از از تخت جمشید محافظت کرد. همچنین توجه به بستر تاریخی و فرهنگی برای حفاظت از میراث تاریخی بسیار ضروری است.
وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش با اشاره به ضرورت حضور رشته‌های مختلف همچون مردم شناسی، باستان شناسی، آب شناسی برای حفاظت از میراث فرهنگی گفت: فعالیت‌های پژوهشی باید در کنار حفاظت و مرمت باشد.

آقای طالبیان با بیان اینکه هم اکنون برای حفاظت از آثار باستانی تلفیقی از نگاه سنتی و مدرن وجود دارد، گفت: مرمت به شکل جدید مختص دوره مدرن است در بسیاری از تعمیر‌هایی که در آثار باستانی که در سال‌های گذشته انجام می‌شد، شاهد آسیب بوده‌ایم.
وی در ادامه با اشاره به موضوعات مهم و خوبی که در سال‌های اخیر برای میراث فرهنگی اتفاق افتاده همچون ثبت شهر‌های تاریخی گفت: در حالیکه ثبت شهر‌های تاریخی در اختیارات وزارت میراث فرهنگی است دیگر ضروریات همچون درآمد‌ها شهر‌های تاریخی در اختیار دیگر وزارتخانه‌ها قرار می‌گیرد.
وی یکی دیگر از مشکلات میراث فرهنگی در سال‌های اخیر را تفاوت نگرش برخی ارگان‌ها و وزارتخانه‌ها با میراث فرهنگی قلمداد کرد و گفت: در حالی که نگاه میراث فرهنگی نگرش مرمت و احیا میراث فرهنگی است دیگر ارگان‌ها نگاه‌های نوسازی و بازسازی دارند و میراث فرهنگی را سدی برای توسعه قلمداد می‌کنند.

حفاظت از بنا‌های تاریخی با پول علاقمندان

آقای محمد منصور فلامکی استاد و کارشناس حوزه میراث فرهنگی نیز از ضرورت تهیه دستور جامع مرمت آثار تاریخی خبر داد و گفت: باید قوانین جامعی که قابلیت مرمت آثار تاریخی در تمام کشور را داشته باشد، تدوین شود.
وی به تاریخچه تاسیس حفاظت آثار باستانی در اروپا اشاره کرد و گفت: کمک‌های مالی علاقمندان میراث فرهنگی و همچنین کمک‌های دولتی از جمله منابع کشور‌های اروپایی برای مرمت و احیای بنا‌های تاریخی آن‌ها بوده است.

آقای فرهاد نظری کارشناس میراث فرهنگی نیز در این نشست با اشاره به تفاوت مرمت امروز و مرمتی که در گذشته انجام می‌شد، گفت: تفاوت زیادی میان مرمت در دور پیش و پس از مشروطه وجود دارد. در گذشته همواره حفاظت از آثار باستانی وجود داشته و کلمه حفاظت با دوره مدرن فقط اشتراک لفظ دارد، بنابراین تفاوت‌های بنیادی در مرمت برای این دو دوره وجود دارد.
این کارشناس حوزه میراث فرهنگی با بیان موارد متعددی از نگاه گذشتگان به میراث تاریخی گفت: بسیاری از گذشتگان تعبیر شان از آثار تاریخی منافع شخصی شان بود و این موضوع را مد نظر قرار می‌دادند که این اثر تاریخی چه اثری در در زندگی روزمره شان دارند.
وی افزود: به عنوان مثال تخت جمشید تا دوره ناصرالدین شاه، هیچ حفاظت و مرمت نشد، چون تصور پادشاهان آن دوره‌ها این بود که بنای تخت جمشید برای آن‌ها هیچ نفعی ندارد.
این کارشناس میراث فرهنگی افزود: همه پادشاه‌ها تلاش داشتند آنچه از بنا‌های تاریخی گذشته باقی مانده را تخریب کنند و تنها بنا‌های تاریخی که نیاز‌های عمومی را رفع می‌کرد، همانند پل‌ها را باقی گذارده اند. نمونه آن مجموعه شوشتر بود که به جز اینکه کاربری روزانه داشت وقف نیز بود که تخریب نشد و هم اکنون نیز وجود دارد. اما امروزه نگاه متفاوتی به موضوع حفاظت از آثار تاریخی وجود دارد ما امروز تپه‌هایی که هنوز آثاری از آن‌ها کشف نشده مورد حفاظت قرار می‌دهیم.

آقای نظری یکی دیگر از مشکلات را افتراق میان سازمان اوقاف و میراث فرهنگی دانست و گفت: در حالی بسیاری از آثار تاریخی موقوفه اعلام شدند که میراث فرهنگی هیچ نظارتی به آن‌ها ندارد. به عنوان مثال مدرسه چهارباغ دارای رقبات زیادی برای هزینه تعمیر و مرمت است، اما امروز آنچه شاهد هستیم این است که هزینه مرمت را دولت می‌دهد و درآمدی که رقبات آن مدرسه داشته اند برای مرمت این اثر تاریخی قرار نگرفته است.

مردم باید از میراث فرهنگی منتفع شوند

در بخش دیگری از این نشست مجازی علیرضا قلی نژاد پیربازاری معاون فناوری و کاربردی سازی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با بیان اینکه ادبیاتی که برای مرمت و حفاظت در ایران به کار می‌رود کاملاً ترجمه از متون خارجی است، گفت: ما مانند بسیاری از دیگر حوزه ها، بسیاری از این کلمات را بدون توجه به بافت فرهنگی مان و مفهموم آن در فرهنگ خودمان استفاده می‌کنیم.
وی ورود برخی از دستگاه‌های غیر تخصصی به میراث را یکی دیگر از مشکلات این حوزه دانست و گفت: برخی اوقات دستگاه‌های غیر تخصصی متولی حوزه میراث فرهنگی هستند که فهم درستی از موضوع ندارند که شرایط را دشوار می‌کند.

آقای قلی نژاد پیربازاری با اشاره به توانایی ناکافی علمی فارغ التحصیلان رشته‌های مرتبط با حوزه میراث فرهنگی با نیاز‌های واقعی برای حفاظت و مرمت آثار تاریخی گفت: هم اکنون شاهد فاصله زیادی میان دانشگاه و نیازهایمان هستیم که باید فکری برای آن شود.

این کارشناس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با اشاره به موضوع مرکز زدایی و کاهش تصدی گری دولت گفت: این موضوع خوبی است، اما نباید موضوعات حفاظت و مرمت را در اختیار افراد بی کفایت گذاشت که خسارت به بار بیاورند
وی با اشاره به اهمیت مردم برای حفظ میراث تاریخی گفت: هنگامی مردم به ارزش واقعی میراث تاریخی پی می‌برند که از ارزش افزوده میراث فرهنگی کشور منتفع شوند؛ و ضروری است در این راستا قوانین مختلفی در حوزه‌های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی تصویب شود تا مردم از این ارزش افزوده منتفع شوند.