وقتی دل سنگ نرم می شود

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز یزد، گرچه سنگم و می‌گویند سختم، اما خُرد می‌شوم و می‌شکنم. می‌شکنم تا نفسی نَبُرد. حکایت زندگی من از دل یک کوه شروع می‌شود. کوهی که متشکل از سنگ‌ها و صخره‌های فراوان است و دارای منبع غنی کربنات کلسیم.

از مهمترین منابع معدنی در جهان هستم که بیش از چهار درصد پوسته زمین را تشکیل می‌دهم و خوشبختانه در کشور ایران که دارای هفت درصد از کل منابع معدنی شناخته شده در جهان است، جایگاه خوبی دارم به طوریکه در استان لرستان با خلوص ۹۹ درصدی بعنوان قطب معادن کربنات کلسیم ایران به شمار می‌روم.

من در دلِ کوه و پوسته زمین سال‌ها ذخیره می‌شوم تا بعنوان سنگ آهک در مصارف گوناگونی همچون ساخت و ساز و تولید مواد شیمیایی نظیر رنگ و رزین و کاغذ مورد استفاده قرار گیرم. اکنون من آماده ام تا استخراج شوم و یکی از نیاز‌های اساسی زندگی روزمره انسان‌ها را تامین کنم.

در عملیات انفجار، به تکه‌های کوچک سنگ تبدیل و سپس با تجهیزات معدنی به آجیل‌های سنگی تبدیل می‌شوم تا مرا از سنگ آهک به پودر کربنات کلسیم تبدیل کنند. آری چند سالی است که من بلاگردان جان درختانی شده ام که سالهاست تیغ تیز تبر‌ها و اره‌های برقی به جان آن‌ها افتاده است.

قطع سالانه ۲۵ میلیون درخت برای تولید کاغذ

طبق آمار جهانی، متوسط مصرف سرانه کاغذ و مقوا در اروپا حدود ۵۵ کیلوگرم، در آمریکا حدود ۱۵۰ کیلوگرم و در ایران حدود ۲۲ کیلوگرم است. در کشور ما، سالانه ۸۵۰ تن کاغذ در انواع روزنامه، کاغذ تحریر، گرافت لاینر و تست لاینر مصرف می‌شود.

آنگونه که کارشناسان می‌گویند: سالانه بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن کاغذ در کشور مصرف می‌شود که برای تولید هر تُن کاغذ باید ۱۷ اصله درخت را قطع کرد؛ به عبارتی قطع سالانه ۲۵ میلیون و ۵۰۰ هزار اصله درخت برای تولید هر تُن کاغذ. علاوه قطع درختان، حدود ۴۰۰ هزار لیتر آب و ۴ هزار کیلووات برق هم مصرف می‌شود.

در مجموع می‌توان گفت یک درخت بیش از هشت هزار و ۳۰۰ برگه را تولید می‌کند که بر این اساس، اگر قرار باشد یک ماهانه با تیراژ بالا به چاپ برسد باید برای هر شماره از آن، ۱۵ درخت را قطع کرد و اگر وضعیت به همین منوال پیش رود، یعنی نابودی جنگل و قطع حیات میلیون‌ها درخت.

درختانی که در کشور ما سرمایه هستند و جنگل‌هایی که به بهانه‌هایی همچون تامین کاغذ و چوب، در حال نابودی است. ما اکنون در حال از بین بردن ذخیره‌هایی هستیم که هزاران سال برای به بار نشستن آن‌ها زمان صرف شده است ...

سنگ ها، سپر بلای درختان

تولید کاغذ از سنگ سرآغاز عصر جدیدی در تولید کاغذ‌های سازگار با محیط زیست است چراکه ماده اولیه آن سنگ است و دیگر نباید نگران قطع درختان و اثرات مخرب آن بر محیط زیست باشیم.

کاغذ سنگی با نام‌های دیگری، چون کاغذ معدنی، کاغذ سنگ مرمر و کاغذ معدنی غنی شده نیز شناخته می‌شود. محصولی که شبیه کاغذ است و ماده اصلی تشکیل دهنده آن، ترکیب کربنات کلیسیم با پلی اتیلن پرچگال است. این محصول را ابتدا شرکت تایوانی در دهه ۱۹۹۰ توسعه داد و اکنون در بیش از ۴۰ کشور جهان ثبت اختراع شده است.

کاغذ سنگی در نوشتار و لوازم التحریر، پوستر، کتاب، مجله و ساک دستی کاربرد دارد. گرچه تولید این کاغذ برای کشور‌های اروپایی باصرفه نیست، ولی برای کشور ما بسیار با صرفه است چراکه بجز کربنات کلسیم، ۱۵ درصد مابقی مواد تشکیل‌دهنده این کاغذ از مواد پلی‌پروپیلن و پلی‌اتیلن است که براحتی در بازار پیدا می‌شود؛ بنابراین تامین ماده اولیه در ایران مشکلی نخواهد داشت.

نخستین تولید کننده کاغذ سنگی ایران و خاورمیانه در یزد

استان یزد نخستین تولیدکننده کاغذ سنگی در ایران و خاورمیانه است. شرکت تعاونی تولیدی پیشگامان صنعت سبز یزد در منطقه ویژه اقتصادی استان یزد، سالهاست در دل کویر، کاغذی را روانه بازار می‌کند که بیشترین صرفه جویی را در آب و انرژی دارد.

این شرکت از سال ۱۳۹۵ فعالیت خود را با بهره گیری از جدیدترین فناوری‌های روز دنیا آغاز کرد تا برای اولین بار در ایران و خاورمیانه موفق به تولید کاغذ سنگی شود.

مهدی ملک مدیر کارخانه در مورد مراحل تولید کاغذ سنگی در این کارخانه می‌گوید: در مرحله اول، سنگ آهک از معدن وارد شرکت می‌شود و به بخش خردایش می‌رود. سپس پودر کربنات کلسیم با بهره گیری از فرمول بومی با پلیمر ترکیب و با عبور دادن از غلطک‌های مختلف بصورت ورقه و سپس به صورت رُل کاغذ در می‌آید.

او می‌گوید: رُل‌های کاغذی بدون بهره گیری از آب، پس از تولید به رُل‌های کوچکتر تبدیل و سپس ورق‌های کاغذ در ابعاد مختلف تهیه می‌شود.

به گفته مدیر تولید شرکت کاغذ سنگی یزد، در این واحد، روزانه چهار تن پودر کربنات کلسیم به کاغذ سنگی تبدیل می‌شود.

در ادامه با کاظم جوان سی ساله از کارگران این شرکت همصحبت می‌شوم. او می‌گوید: همه تلاشمان این است که بتوانیم در بازار محصولی قوی را عرضه کنیم. محصولی که مطابق با استاندارد‌های جهانی است و نسبت به کاغذ‌های خارجی کیفیت چاپ بهتری دارد.

حامد هم که در کنار یکی از غلطک‌های خط تولید، مشغول است، می‌گوید: بدون نیاز به بیگانگان، دستگاه‌ها را نصب و راه اندازی کردیم و به عنوان جوان ایرانی، خوشحالم که با کار و فعالیت در این واحد تولیدی، در اقتصاد کشورم، سهیم هستم.

اما آنچه باید از تولید کاغذ سنگی یزد بدانم را از مدیرعامل شرکت جویا می‌شوم. امیراحمد سمیعی می‌گوید: این شرکت با سرمایه اولیه پنج میلیارد تومان و به صورت تعاونی با ظرفیت تولید ۵ هزار تن در سال کار خود را آغاز کرده است.

او می‌افزاید: در این واحد تولیدی، کاغذ از ۱۰۰ میکرون تا ۴۰۰ میکرون تولید می‌شود که در صنایع لیبل، بسته بندی، چاپ و کاغذ تحریر کاربرد دارد.

امیراحمد سمیعی با اشاره به اینکه ایران، پنجمین تولید کننده کاغذ سنگی در جهان است می‌افزاید: تولید کاغذ سنگی برخلاف کاغذ‌های معمولی که منجر به نابودی محیط زیست می‌شود، بعنوان یک صنعت سبز و کم آبخواه به شمار می‌رود.

او با بیان اینکه مهمترین عیب کاغذ معمولی، آسیب‌پذیری شدید آن در برابر رطوبت است، می‌گوید: کاغذ تولید شده از سنگ آهک، می‌تواند ۵۰ سال در اقیانوس باقی بماند. ویژگی دوم این نوع کاغذ ماندگاری بالای آن است، به طوری که یک کاغذ معمولی بعد از گذشته چند دهه، حالت خود را از دست می‌دهد و فرسوده می‌شود، ولی کاغذ سنگی، قابلیت ماندگاری تا حداقل ۷۰۰ سال را دارد.

آنگونه که مدیرعامل شرکت تولید کاغذ سنگی می‌گوید: کاغذ سنگی بنا بر ویژگی‌های ساختاری و قابلیت‌های آن می‌تواند در صنعت بسته‌بندی جایگاه ویژه‌ای داشته‌باشد و بنا به آنچه در سال‌های اخیر مشاهده شده چاپ بسته‌بندی با رشد قابل توجهی سهم خود را از صنعت چاپ افزایش داده‌است.

امیراحمد سمیعی می‌افزاید: با توجه به سهم بازارِ صنعت بسته‌بندی در بازار کاغذی و چاپ و همچنین جایگاه قابل قبولی که کاغذسنگی در این صنعت دارد و همینطور ظرفیت نهفته تولید کاغذ از سنگ آهک، ضرورت سرمایه‌گذاری بیشتر این صنعت در کشور احساس می‌شود.

کیمیاگری کویرنشینان در تولید کاغذ سنگی

امروزه کاغذ سنگی، بعنوان پدیده‌ای شگفت انگیز در صنعت چاپ و تولید کاغذ به شمار می‌رود. آب در ایران کیمیاست و در استان گرم و خشکی، چون یزد که با کمبود شدید منابع آبی مواجه است این مسئله نمود بیشتری پیدا می‌کند. بدون شک راه اندازی نخستین کارخانه کاغذ سنگی ایران در استان یزد به دلیل نیاز نداشتن به منابع آبی، می‌تواند محمل خوبی برای تولید و اشتغال باشد.

مسئول آزمایشگاه شرکت پیشگامان صنعت سبز می‌گوید: در فرآیند تولید کاغذ سنگی، نه تنها از آب استفاده نمی‌شود، بلکه به خاطر سفید بودن مواد اولیه نیازی به استفاده از سفید کننده‌ها هم در تولید آن نیست. مسئله‌ای که باعث می‌شود آلاینده‌ها به محیط زیست ما اضافه نشود.

فرناز علیخانی می‌افزاید: در کنار صرفه جویی ۱۰۰ درصدی در مصرف آب، کاغذ سنگی ویژگی‌های منحصر به فرد دیگری نیز دارد. به گفته وی، قابلیت ضد آب و ضد روغن و چربی داشتن، مقاومت زیاد در برابر پارگی، مقاوم در برابر حشرات، کیفیت بالای چاپ و شباهت خیلی زیاد به فیلم‌های پلاستیکی، پلی اتیلنی و پلی پروپیلنی از ویژگی‌های این نوع کاغذ است.

فرناز علیخانی با اشاره به تست‌های مختلفی که بر روی کاغذ‌های تولیدی انجام می‌گیرد، می‌گوید: دانه دار نبودن بافت کاغذ سنگ باعث شده که سطح آن نسبت به سطح کاغذ معمولی نرم‌تر و مسطح‌تر باشد و نیازی به خدمات تکمیلی چاپ مثل روکش سلفون یا لامینت نداشته باشد.

فرهنگ سازی، ضرورت رونق تولید

درست است که ایران در صنعت تولید کاغذ سنگی در منطقه خاورمیانه پیشگام بوده، اما واقعیت این است که بسیاری از مردم با این نوع کاغذ آشنایی ندارند و بنابراین تعلق‌خاطری به استفاده از آن در جامعه ندارند. سالانه یک میلیون تن کاغذ به کشور وارد می‌شود این در حالیست که تولید کاغذ سنگی در ایران کمتر از ۱۰ هزار تن است. بدون شک بازار کاغذ در کشورمان تقاضای زیادی دارد که رونق بیشتر واحد‌های تولید کاغذ سنگی می‌تواند بخشی از نیازمان به واردات را بی نیاز کند. با این حال به علت نبود فرهنگ صحیح مصرف بازار مصرف کاغذ سنگی در کشور چندان گرم نیست. از همین روست که برای تقویت تولید و بازار مصرف کاغذ سنگی نیازمند فرهنگ‌سازی هستیم.

نویسنده: سیده سکینه میرطاهری