محکم‌ترین آیه در قرآن

به گزارش گروه وبگردی خبرگزاری صدا و سیما، هنگامی که به قرآن کریم و برخی روایات مراجعه می‌شود، به این اصل نزدیک می‌شویم که اگر انسان در طول عمر خود هزاران کار خوب و بد را انجام دهد در عالم قیامت هم ثواب کار خوب و هم مجازات کار بد را می‏بیند

رسول اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرماید: «هر کاری که انجام می‌دهی خالصانه و برای رضای خدا باشد؛ زیرا جز عمل خالص در پیشگاه خداوندی پذیرفته نمی‌شود.»

 

حال که پذیرش هر عملی از مؤمن، مبنی بر اخلاص او در کار است، نباید آن را از یاد ببرد، بلکه موظف است، چون درّ گران بهایی آن را محافظت کند و آدمی باید زحمت بکشد و تلاش و جدّ و جهد نماید تا مبادا این سرمایه او رو به زوال رود.

 

امام صادق علیه السلام فرموده است: «کار‌های نیک خود را به خاطر خودنمایی و نشان دادن به مردمی که نه زندگی به دست آنهاست و نه مرگ و نه قدرت دارند مشکلی را برای تو بگشایند، انجام مده.»

 

 

همه مسلمانان به معاد معتقد هستند؛ به این معنا که انسان هر کاری در دنیا انجام دهد پاداش آن را در آخرت خواهد دید و هر کار بدی نیز انجام بدهد، به مجازات آن خواهد رسید. محکمات قرآن نیز آشکارا به این نکته تأکید می‌کنند.

محکم‌ترین آیه در کتاب خدا طبق بیان بزرگان دینی وقرآنی این آیه شریفه است: «فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ» ۱.

 

هنگامی که به قرآن کریم و برخی روایات مراجعه می‌شود، به این اصل نزدیک می‌شویم که اگر انسان در طول عمر خود هزاران کار خوب و بد را انجام دهد در عالم قیامت هم ثواب کار خوب و هم مجازات کار بد را می‏بیند.

 

قاعده کلی این است که: «فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ وَ مَنْ یعمَل مِثقال ذَرة شراً یره.» آنچه در ذیل این قاعده کلی، مطرح می‌شود این نکته است که اگر توبه از اعمال، توبه واقعی و قطعی باشد، همه گناهان انسان پاک می‌شود.

 

آیه شریفه «وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ» آشکارا تأکید می‌کند هر کار خیری پاداش و هر کار بدی عذاب خواهد داشت.

 

قرآن می‌فرماید: «مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَأُوْلئِکَ یُبَدِّلُ اللّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ» ۲ کسانی که ایمان آورده و اهل توبه و عمل صالح باشند، خدا گناهانشان را جبران می‏کند. در آیه ‏ای دیگر خداوند می‏فرماید: «إِنْ تَجْتَنِبُوا کَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُکَفِّرْ عَنْکُمْ سَیِّئاتِکُمْ» ۳ اگر از گناهان بزرگ اجتناب کنید، ما گناهان کوچکتان را جبران نموده و آن‌ها را می‌بخشیم.

 

دیدگاه شیعی نسبت به تأثیرگذاری و تأثیرپذیری اعمال بر یکدیگر، بیان می‌کند که گاهی یک عمل خوب می‏تواند، یک کار بد را جبران بکند. عکس این قضیه نیز ممکن است. یک کار بد نیز می‏تواند تأثیر یک نوع کار خوب را از بین ببرد. ممکن است انسان به یک فقیر انفاق و خدمتی کرده، و سپس بر او منّت گذاشته باشد. با این منت‏گذاری، عمل خیری که برای آن شخص نوشته شده، از بین می‏رود: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِکُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذی؛‌ای کسانی که ایمان آوردید، صدقات و اعمال نیک خود را با منت گذاشتن و آزار رساندن، از بین نبرید.» ۴

 

منت‏گذاری ثواب خدمت و انفاق شما را از بین می‏برد؛ اگرچه با این منت‌گذاری ثواب نماز و روزه و حج و دیگر عبادات شما محفوظ خواهد ماند، اما ثواب صدقه و انفاق شما از بین می‌رود. این یک نوع از تأثیر است که یک عمل بد، یک نوع عمل خوب را از بین می‏برد. بعضی از اعمال بد، چند کار خوب را بی‏اثر کرده و مانع قبولی آن‌ها می‏شود. در روایات ذکر شده است کسی که ـ العیاذبالله ـ شرب خمر کند، تا چهل روز نمازش پذیرفته نمی‏شود.

 

در ظاهر شرب خمر، ربطی به نماز ندارد، نماز یک عبادت است، و شرب خمر یک عمل حرام و ربطی به نماز ندارد. اما در حقیقت خوردن شراب، در روح انسان تاریکی و آلودگی و بیماری همچون میکروب و زهر، ایجاد می‏کند که تا چهل روز انسان هر چه عبادت کند، اثر عبادت را از بین می‌برد. در امور طبیعی نیز بعضی از سموم وقتی وارد بدن یا ظرفی بشود، تا مدت‌ها آثار مواد دیگر را از بین می‏برد. این نیز یک نوع تأثیر است.

 

قرآن درباره بنی‏اسرائیل می‏گوید: شما چرا پیغمبران را کُشتید؟ «فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیاءَ اللّهِ»؟ ۵

 

بدون شک یهودیانی که در زمان پیغمبر خدا (صلی الله علیه و آله) می‌زیستند همان یهودیان بنی‌اسرائیل نبودند، که پیامبران خدا را به شهادت رساندند، اما قرآن می‏فرماید «فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیاءَ اللّهِ؟» پس چرا آن‌ها را می‏کشید؟ سرّش همان است که امیرالمؤمنین (علیه السلام) در نهج البلاغه می‌فرمایند: «الرَّاضِی بِفِعْلِ قَوْمٍ کَالدَّاخِلِ فِیهِ مَعَهُم» ۶. هنگامی که به اعمال آن‌ها راضی هستید، شما نیز جزء آن‌ها هستید. قرآن در بیانی دیگر می‌فرماید: پای ناقه صالح را یک نفر با شمشیر قطع کرد، ولی خدا همه امت صالح را عذاب کرد برای آنکه آن یک شخص به نمایندگی از همه امت صالح آن جنایت را مرتکب شد و آن‌ها نیز از این کار راضی بودند. امت صالح اگر می‏توانستند بگویند که ما ناقه را نکشتیم؛ پاسخ به آنان این بود که شما تابع مرتکبین به جنایت هستید. اگر شما نیز جای آنان بودید همان جنایت را انجام می‌دادید و اکنون نیز به این عمل زشت راضی هستید، پس شما نیز جزء آن‌ها هستید.

 

در یک نتیجه گیری کلی می‌توان بیان کرد که بهترین اعمال در نزد خداوند، مخلص‌ترین آن‌ها است. هرعملی که از درجه اخلاص بیشتری بهره‌مند شده باشد، هر چند اندک و به ظاهر ناچیز باشد، خداوند به بهترین قیمت خریداری می‌کند و در نهایت تمام اعمال در روز جزا به پیشگاه خداوند عرضه شده و به حساب تک تک آن‌ها رسیدگی خواهد شد و ذره‌ای از آن‌ها بی حساب نخواهد ماند.

 

۱. زلزال / ۷-۸.

۲. فرقان / ۷۰.

۳. نساء / ۳۱.

۴. بقره / ۲۶۴.

۵. بقره / ۹۱.

۶. نهج‏ البلاغة، ص ۴۹۹، حکمت ۱۵۴