بی اعتمادی فزاینده نسبت به حاکمیت آمریکا در جهان

به گزارش سرویس پژوهش خبرگزاری صدا وسیما: بدون تردید یکی از ویژگی‌های دنیای معاصر رشد و گسترش احساسات ضد آمریکایی در میان کشور‌های جهان است. این احساسات معلول رفتار‌های سلطه‌جویانه ای است که دولتمردان آمریکایی خصوصا در قرن بیستم داشتند.

پدیده آمریکاستیزی، به ویژه پس از جنگ جهانی دوم در عرصه بین‌الملل ابعاد وسیع‌تری یافت. در دوران نظام دوقطبی عده‌ای از نویسندگان، مخالفت با سیاست‌های سلطه‌جویانه آمریکا را محصول نظام دو قطبی حاکم بر جهان و رقابت ایدئولوژیک غرب و شرق می‌دانستند. در پی فروپاشی نظام دوقطبی، آمریکا تلاش‌هایی را برای تسلط هژمونیک انجام داد که با خشم و نفرت دیگر ملل همراه شد. نکته قابل تامل اینکه در سال‌های اخیر آمریکاستیزی در کشور‌های اروپایی نیز رشد کرده است. آنچه روند آمریکاستیزی در اروپا را تقویت کرد، رویکرد یک‌جانبه گرایانه «دونالد ترامپ» و گسترش شکاف در دو سوی آتلانتیک بود.

 احساسات ضد آمریکایی در اروپا
«ضـدآمریکاگرایی» بـه مجموعه‌ای از مؤلفه های انگیزشی و رفتاری اشاره دارد، که بر اسـاس نـوعی طـرز تلقـی، برداشت یا تصوری منفی و تهدیدآمیز از ابعاد هویتی و فرهنگی دولت آمریکا یا ویژگی‌های سیاست خارجی آن پدیدار می شود. آمریکا‌ ستیزی پدیده جدیدی نیست و از همان سال استقلال آمریکا در سال ۱۷۷۶ میلادی، اینگونه احساسات وجود داشت. به تدریج این نگاه دچار تحولاتی شد و اشکال مختلفی به خود گرفت. آمریکایی ستیزی اولیه عمدتاً از سوی اروپاییان و البته بومیان سرزمین آمریکا مطرح شد. از همان ابتدا اروپایی‌ها به آمریکا به چشم رقیب نگاه می‌کردند و همچنان این نگاه را دارند و فرهنگ آمریکا را فرهنگی مبتذل، عامیانه و پوپولیستی تلّقی می‌کنند.

آنچه باعث آمریکاستیزى اروپایى شد، از دست رفتن نقش رهبرى ۶۰۰ ساله این قاره (اروپا) در قرن بیستم بود. قبلاً اروپا در بازرگانى و صنعت و نوآورى در هنر‌ها و فنون و علوم رقیب نداشت و بنیان‌گذار امپراتوری‌ها و عملاً سرور جهان بود. زمام رهبرى جهان از مدت‌ها پیش میان کشورهاى اروپایى دست به دست مى ‏گشت، ولى همه آنها، خواه به اتفاق و خواه به نوبت، در آن مشارکت داشتند. امروز اروپا نه فقط نمى‌‏تواند به‏ تنهایى در سطح جهانى عمل کند، بلکه تا حدى مجبور به متابعت و پشتیبانى از آمریکاست.

پس از جنگ جهانی دوم مجددا آمریکاستیزی در اروپا رشد کرد. «هنری کیسینجر» وزیر امورخارجه اسبق آمریکا ضمن اعتراف به این مطلب افزود: ما در شرایط سخت و پیچیده‌ای به سر می‌بریم و حتی برخی متحدان دیرین ما امروزه در برخی موارد مواضعی علیه ما اتخاذ می‌کنند. کیسینجر که عموما از وی به عنوان یکی از طراحان سیاست خارجی آمریکا و از چهره‌های تاثیرگذار در معماری سیاسی و تبیین استراتژی آمریکا یاد می‌شود، حتی به مخالفت فرانسه، ایتالیا و آلمان با برخی سیاست‌های واشنگتن اشاره کرد و رمز این مخالفت‌ها و انزوای روزافزون آمریکا را این‌گونه بیان کرد: دولتی که برای رسیدن به اهداف سیاست خارجی خود از قربانی کردن مردم استفاده کند با چنین مخالفت‌هایی روبرو می‌شود.

 نظرسنجی ها چه می‌گویند؟
پیروزی ترامپ در انتخابات ۲۰۱۶ میلادی نقش مهمی در رشد احساسات ضد آمریکایی در جهان و خصوصا در میان متحدان سنتی آمریکا داشت. با وجودیکه اختلاف نظر بین اتحادیه اروپا و آمریکا پدیده جدیدی نیست، اما سطح اختلافات هیچ‌گاه، چون دوران ترامپ وسیع نبوده و هیچ عرصه‌ای از اختلاف نظر بین آمریکا و اتحادیه اروپا به دور نماند. تغییرات اقلیمی، تعرفه‌های گمرکی و امنیت اروپا از مهم‌ترین محور‌های اختلاف میان دو سوی آتلانتیک بود. آمریکا در دوران ترامپ همیشه با دیده تردید به مناسبات خود با اتحادیه اروپا نگاه کرد؛ بی اعتمادی به آمریکا سبب شد ۲۸ مه سال ۲۰۱۷، مرکل صدراعظم آلمان خطاب به کشور‌های اروپایی بگوید: «زمان اتکا کردن اروپا به آمریکا به پایان خود نزدیک می‌شود». همچنین سیاست "نخست‌آمریکا"ی دونالد ترامپ، عملا سیاست‌های اقتصادی آن کشور را رقم زد و همین موضوع بر مناسبات سیاسی و بازرگانی آمریکا با کشور‌های اروپایی تاثیر بسیار منفی گذاشت.

مرکز تحقیقات «پیو»، نخستین‌بار پس از پیروزی ترامپ‏، نتایج نظرسنجی این مؤسسه را در مورد روی‌کار آمدن ترامپ و دیدگاه مردم دنیا در مورد رهبری جهانی آمریکا منتشر کرد. این نظرسنجی که در میان ۳۷ کشور جهان انجام شده، نشان می‌دهد فقط ۲۲ درصد مردم دنیا به ترامپ اعتماد داشتند. طبق نتایج این نظرسنجی محبوبیت آمریکا در سطوح گسترده‌ای کاهش یافته و نگاه مثبت به آمریکا در کشور‌های مختلف آسیا، اروپا، آمریکای لاتین، آمریکا شمالی و آفریقا کاهش چشمگیری داشته است. درباره ویژگی‌های شخصیتی ترامپ نیز ۷۵ درصد گفتند او متکبر است، ۶۵ درصد معتقد بودند وی غیرقابل تحمل است و ۶۲ درصد هم او را خطرناک دانستند.

در تحقیق دیگری که همین موسسه در ۳۳ کشور جهان انجام داده، آمده است اکثر مردم این کشور‌ها از راهبرد‌های سیاست خارجی دولت ترامپ ناراضی بودند. افزایش تعرفه بر اقلام وارداتی از کشور‌ها (با میانگین ۶۸ درصد مخالفت)، خروج از پیمان تغییرات اقلیمی پاریس (با میانگین ۶۶ درصد مخالفت)، احداث دیوار در مرز با مکزیک (با میانگین ۶۰ درصد مخالفت) و کاهش میزان مهاجران ورودی به خاک آمریکا (با میانگین ۵۵ درصد مخالفت) در راس موضوعاتی قرار داشتند که نارضایتی افراد جهان را از دولت دونالد ترامپ برانگیخت.

تصمیم آمریکا مبنی بر خروج از توافق اتمی با ایران، موسوم به برجام نیز با مخالفت ۵۲ درصدی مردم جهان مواجه شده بود. نکته قابل توجه اینکه در کشور‌هایی نظیر آلمان، فرانسه، هلند و سوئد میزان موافقت با سیاست‌های دونالد ترامپ کمتر از ۱۰ درصد بوده است.

بر اساس گزارش «مرکز پژوهشی پیو» آمریکا ستیزی در جهان در سال های زمامداری ترامپ به حداکثر رسیده است. هم اکنون مردم در کشور‌های اروپا به آمریکا بی اعتمادند و این آمار در حال افزایش است.
 
   تصویر نامطلوب آمریکا در میان افکار عمومی کشور‌های جهان

 نتیجه گیری
بی اعتمادی فزاینده نسبت به حاکمیت آمریکا در جهان، محصول عملکرد و رفتار آمریکا در دوقرن اخیر است. عملکرد سلطه جویانه آمریکا در تمام این سال ها ذهنیت سایر ملت ها و سایر کشور‌ها نسبت به آمریکا را شکل داده و بر آن تاثیر گذاشته است. دامنه مخالفت ها و اعتراضات جهانی علیه سیاست‌های واشنگتن هیچ گاه فروکش نکرده است و آمریکا بیش از پیش نزد افکار عمومی جهان و حتی مردمی که دولتهایشان متحد سنتی آمریکا محسوب می‌شوند، منزوی می‌شود. نتیجه محتوم بی‌اعتبارشدن آمریکا در نظام بین الملل پایان هژمونی آمریکا و حرکت نظام بین الملل به سوی نظامی چند قطبی است. به نظر می رسد این فرصتی برای اتحادیه اروپا محسوب می‌شود تا پس از بیش از ۷۰ سال پیروی از سیاست‌های آمریکا نقش مستقل خود را در نظام بین الملل پیگیری کند.

پژوهشگر: علی ظریف