حیات دوباره کشاورزی در کویر با آبیاری نوین

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز یزد، آقای شاکر یکی از کشاورزان سخت کوش یزدی در حوالی روستای فهرج است. درختان پسته او حالا چند سالی است به بار نشسته اند، هم محصول خوبی دارند و هم پسته‌ها از کیفیت بالایی برخوردار است. پسته زار‌های او به روش آبیاری کم فشار مجهز شده اند و حال و روز خوبی دارند.
آقای شاکر دو سه سال قبل طرح آبیاری کم فشار را در باغ خود کار کرده است. او می‌گوید: تا قبل از این دوره آبیاری درختان پسته اش ۴۰ روزه بوده است، اما حالا سی روزه آبیاری می‌شود. مهمتر اینکه بجز صرفه جویی ۳۰ تا ۴۰ درصدی در مصرف آب تا میزان قابل توجهی از هدر رفت آب نیز جلوگیری شده است.
در روستای محمد آباد هم به همین روش کشاورزان مزارع خود را آبیاری می‌کنند. یک سال قبل با حمایت‌های جهاد کشاورزی بخش قابل توجهی از زمین‌های این روستا به آبیاری کم فشار مجهز شده اند و کشاورزان هم بسیار از این کار راضی اند.
محصول عمده این روستا سبزی و صیفی و محصولات جالیزی است که با بهره گیری از این روش آبیاری، آن‌ها توانسته اند بخش بیشتری از زمین‌های خود را زیر کشت ببرند. دهقان یکی از این کشاورزان است، او می‌گوید: تا قبل از این ۳۰ درصد آب در مسیر انتقال هدر می‌رفت و آب نیز در این مسیر، بار‌ها دچار آلودگی به مواد شوینده می‌شد، اما حالا خیالمان راحت است که آب تا سر مزرعه از طریق لوله منتقل می‌شود و صرفه جویی خوبی شده است.
در شهرستان بهاباد هم به سراغ یکی دیگر از کشاورزان رفتیم او نیز امسال می‌خواهد درختان پسته اش را به این روش ابیاری مجهز کند. آقای حاتمی می‌گوید: آب مورد نیاز باغات پسته او از مسیر چاه تا باغ بصورت روباز است و از طریق کانال‌هایی روباز منتقل می‌شود که بخشی از آن در این گرمای طاقت فرسا تبخیر می‌شود که البته با تجهیز به آبیاری کم فشار، این مشکل برطرف خواهد شد.

تسهیلات دولت برای توسعه روش‌های نوین آبیاری

برای بررسی بیشتر این موضوع به سراغ مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی استان رفتیم. به همراه آقای بشارتی و کارشناسان این حوزه به یکی دو مزرعه تجهیز شده به روش‌های نوین ابیاری سری زدیم.
او می‌گوید: تاکنون بیش از ۳۴ هزار هکتار از اراضی زراعی و باغی استان به یکی از روش‌های نوین آبیاری مجهز شده اند. مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی استان ادامه داد: تنها در سال جاری قرارداد تجهیز ۴ هزار هکتار اراضی زراعی و باغی بسته خواهد شد که بیش از سه هزار و ۳۰۰ هکتار آن به بهره برداری خواهد رسید.
آقای بشارتی با اشاره به حمایت‌های وزارت جهاد کشاورزی از توسعه این روش‌های آبیاری گفت: دولت برای هر هکتار آبیاری کم فشار ۹ میلیون تومان و برای تجهیز هر هکتار آبیاری تحت فشار ۳۰ میلیون تومان کمک بلاعوض می‌کند.
توسعه روش‌های نوین ابیاری حالا چند سال است از سیاست‌ها و رویکرد‌های جهاد کشاورزی است. دولت نیز حمایت‌های خوبی برای توسعه استفاده از شیوه‌های نوین آبیاری به کشاورزان پرداخت می‌کند. پرداخت ۹ میلیون تومان کمک بلاعوض برای هر هکتار آبیاری کم فشار و ۳۰ میلیون تومان برای هر هکتار آبیاری تحت فشار از جمله این کمک‌های بلا عوض است.
در شهرستان یزد در سه سال گذشته بالغ بر ۶ میلیارد تومان کمک‌های بلاعوض دولت برای توسعه روش‌های نوین آبیاری به کشاورزان یزدی پرداخت شده است
آقای نوابی رییس اداره فنی و زیر بنایی جهاد کشاورزی شهرستان یزد است. او می‌گوید: تاکنون بالغ بر ۲۴۰۰ هکتار اراضی زراعی و باغی شهرستان یزد به یکی از این روش‌ها مجهز شده اند که تاثیرات قابل توجهی برای کشاورزان بدنبال داشته است.
نوابی افزود: امسال نیز قرار است بیش از ۳۵۰ هکتار در محدوده شهرستان یزد تحت پوشش یکی از این روش‌ها قرار گیرد که گام بسیار مهمی برای توسعه کشاورزی در شهرستان یزد در این شرایط خشکسالی محسوب می‌شود.

صرفه جویی و راندمان تولید بالا با آبیاری تحت فشار
نمونه‌هایی از مزارع تجهیز شده به روش آبیاری کم فشار را در قبل اشاره کردیم. اکنون به سراغ نمونه‌ای از آبیاری تحت فشار رفتیم. آقای میر جلیلی یکی دیگر از کشاورزان یزدی است. او گلخانه‌ای به وسعت ۳۰ هزار متر مربع دارد. کارش تولید نشای مورد نیاز محصولات گلخانه‌ای است تا هم بخشی از نیاز استان را برآورده کند و هم نشای تولید شده را به دیگر استان‌ها بفرستد.
شیوه آبیاری گلخانه او آبیاری تحت فشار است. در این روش آب تحت فشار قرار گرفته و بصورت بارانی و یکنواخت در سطح مزرعه پاشیده می‌شود. این شیوه آبیاری بازدهی بالایی در تولید دارد و صرفه جویی تا ۴۵ درصدی در مصرف آب را نیز بدنبال داشته است.
از زمانی که او گلخانه خود را با این روش احداث کرده، هم نشای باکیفیت و خوبی تولید و هم آب کمتری استفاده می‌کند، مهمتر اینکه زمینه اشتغال ۵ نفر را نیز اینجا فراهم کرده است. اقای زارع نیز دیگر کشاورزان یزدی است که گلخانه دارد و کارش تولید انواع محصولات گلخانه‌ای است. شیوه آبیاری گلخانه او آبیاری قطره‌ای است. هم صرفه جویی خوبی در آب کرده است و هم محصولات خوب و با کیفیتی برداشت می‌کند.

توسعه گلخانه ها، گامی برای توسعه کشاورزی در شرایط خشکسالی
تقریبا همه گلخانه‌های استان یزد به روش‌های نوین آبیاری تجهیز شده اند. توسعه گلخانه‌ها در استان یزد طی دهه‌های گذشته اصلی‌ترین رویکرد توسعه بخش کشاورزی در استان با توجه به کمبود آب و خشکسالی‌های پیاپی بوده، رویکردی که به نظر می‌رسد توانسته است موفق باشد، هم سهمی در تولید و اشتغال داشته باشد و هم با اندک منابع آبی بیشترین بازدهی و تولید را نصیب کشاورزان سخت کوش یزدی کند.
آنگونه که رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان می‌گوید: استان یزد هزارو ۹۰۰ هکتار گلخانه دارد که هر سال از آن بالغ بر ۵۰۰ تن انواع محصولات گلخانه‌ای برداشت می‌شود. وکیلی گفت: ۷۰ درصد محصولات گلخانه‌ای تولید شده در استان به خارج کشور صادر می‌شود و مهمتر اینکه استان یزد رتبه دوم کشور را در تولید محصولات گلخانه‌ای داراست.

آبیاری بخش کشاورزی از سنتی و کم باتزده تا مدرن و پر بازده
آنچه مسلم است اینست که آبیاری در کشاورزی از گذشته‌های دور با روش‌های ساده انجام می‌شد، اما امروزه علم و تکنولوژی به کمک کشاورزی آمده است تا با بهره گیری از شیوه‌های نوین آبیاری کنند. هریک از این روش‌های آبیاری اگر در جای درست و مناسب استفاده شود نه تنها موجب صرفه جویی آب تا حدود قابل توجهی خواهد شد بلکه راندمان تولید را نیز در این بخش بالا خواهد برد.
مهم اینست که با توسعه این روش‌های آبیاری، علم و آگاهی کشاورزان را نیز در این زمینه بالا ببریم تا این روش‌های نوین آبیاری بیشتر و بهتر موثر باشد

توسعه کشاورزی در گرو بهره گیری درست از منابع آبی
کارشناسان معتقدند بالغ بر ۷۵ درصد منابع ابی قابل استحصال در بخش کشاورزی استفاده می‌شود. از سوی دیگر سالهاست با کاهش بارندگی و خشکسالی‌های پیاپی مواجهیم. کمبود آب بزرگترین چالش نه تنها استان یزد بلکه ایران و جهان هم هست، با چنین شرایطی استفاده از روش‌های سنتی ابیاری در کشاورزی دیگر جایی ندارد.

آنچه در این شرایط حساس مهم به نظر می‌رسد اینست که باید به سمت و سوی بهره گیری از روش‌های مدرن کشاورزی هم رفت چراکه این روش‌ها هم میزان آب کمی مصرف می‌کنند و هم محصولات بیشتری با بهره گیری از این روش‌ها تولید می‌شوند.
مهم‌تر اینکه در این شرایط که با خشکسالی و کاهش منابع آبی مواجهیم چه رفتاری داشته باشیم تا هم سهم و نقش کشاورزی در تولید و اشتغال و خودکفایی کشور حفظ شود و هم از حداقل منابع آبی در اختیارمان بیشترین استفاده و بهره وری را ببریم و پاسخ تنها و تنها بهره گیری از شیوه‌های نوین آبیاری و رفتن به سمت و سوی کشاورزی علمی است تا هم آب کمتری استفاده و هم محصولات بیشتر و با کیفیت تری تولید کنیم. همان کاری که بیشتر کشور‌های دنیا انجام داده اند. این را باید هم توسعه داد و هم بیشتر و بهتر حمایت کرد تا کشاورزی مان توسعه یافته، قدرتمند و پر تولید باشد.

نویسنده: غلامرضا استاد