قشم؛ جزیره تشنه!

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز خلیج فارس، این تعجب وقتی بیشتر می‌شود که بدانیم در مناطق مقابل این جزیره آن طرف آب ها، سال‌ها است دغدغه تامین آب رفع شده است.
برای پیگیری این موضوع راهی جزیره قشم و وارد روستای باسعیدو در غرب جزیره قشم می‌شوم، روستایی که در گذشته یکی از روستا‌های پر آب با زمین‌های زراعی حاصل خیز جزیره بود و همان بدو ورود خانم‌هایی با لباس محلی و دبه‌هایی بر سر توجه ام را جلب می‌کنند.
از یکی از آن‌ها پرسیدم این ظرف چیست؟ گفت: ظرف آب هست، که باید از آب انباری که به زبان محلی به آن (بُرکه) می‌گویند، آب بیاورم.
هاجر خانم می‌گوید: روستای ما آب کم دارد و گاهی تا یک ماه لوله‌های خانه هایمان جریان آب را به خود نمی‌بیند و ما مجبوریم آب مورد نیازمان را از این آب انبار‌ها به خانه بیاوریم.
جلوتر رفتم و نگاهی به داخل آب انبار انداختم. به نظر می‌رسد آب موجود در آن بهداشتی و سالم نیست.

مُلا ماندگار یکی دیگر از اهالی این روستا می‌گوید: بعضی از اوقات تا ۴۰ روز هم آب قابل آشامیدنی در شبکه آب روستا پیدا نمی‌شود.
او می‌گوید: آب لوله کشی ما از شهر درگهان تامین می‌شود، ولی اینقدر روستا‌های مسیر با مشکل بی آبی روبه رو هستند و فشار آب کم هست که تا رسیدن به روستای ما چیزی از آن نمی‌ماند.
ملا ماندگار می‌افزاید: ما برای تامین آب آشامیدنی مجبوریم آب از آبشیرین کنی که در نزدیکی روستاست آب بخریم. آن هم با تانکر‌های کوچک آبرسان که بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تومان هزینه دارد و این میزان، تنها برای مصرف یک هفته مان بیشتر نیست.
مُلا ماندگار می گوید که آب آبشیرین کن گران است و آب دریا هم شور و قابل خوردن نیست.

چرا روستاهای قشم آب ندارد؟
علت مشکل بی آبی را از دهیار روستا پرسیدیم، آقای قویدل درحالی که لبخند تلخی بر لب داشت، گفت: این مشکل برای امسال و پارسال نیست. این گرگ سالهاست که با گله آشناست.
وی می‌گوید: هر سال فصل تابستان و گرما، مشکلاتمان بیشتر می‌شود. پارسال هم که هیچ بارانی نبارید و همین ذخایر آب انبار‌ها هم رو به اتمام است.
آقای قویدل می‌افزاید: در ۳۰ سال گذشته براثرخشکسالی‌های بلند مدت بسیاری از مردم، روستا‌ها را ترک کردند و یا به کشور‌های همسایه و دیگر شهر‌ها مهاجرت کردند.
او می‌گوید: هم اکنون آب لوله کشی روستا و روستا‌های اطرف از آب شیرین کن روستای کووه‌ای تامین می‌شود.
این آبشیرین کن با ظرفیت تولید چهار هزار مترمکعب آب در شبانه روز زیر نظر شرکت مپنا است.
دهیار روستای باسعیدو می‌افزاید: ولی این میزان آب برای روستا‌های اطراف کافی نیست.
براساس مطالعات و اظهارات مسئولان آب و فاضلاب، روستای باسعیدو و ۶۵ روستای اطراف آن که مجموعاً جمعیتی بالغ بر ۱۰۰ هزار نفر را تشکیل می‌دهند با تنش جدی آبی رو به رو هستند.
این در حالی است که آب‌های خلیج فارس دور تا دور روستای باسعیدو و روستا‌های بُستَکوه، گوری، درکو، کنار سیاه، تنب گرد، دولاب و سریگ و دیگر روستا‌ها را احاطه کرده است.
مدیر شرکت تامین آب، برق و تاسیسات منطقه آزاد قشم هم معتقد است که این میزان تولید آب کافی نیست.
فرامرز مؤمنی می‌گوید: میزان آبی که در جزیره قشم با شیرین سازی آب دریا تولید می‌شود ۲۳ هزار مترمکعب در شبانه روز از ۵ سایت آب شیرین کن رمچاه، سلخ، مپنا، کووه‌ای و کارون است که کفاف تامین آب روستانشینان را نمی‌دهد.
وی می‌گوید: روستا‌های جزیره قشم علاوه بر این حجم آب تولیدی به ۱۴ هزار و ۵۰۰ متر مکعب دیگر آب در شبانه روز نیاز دارند.
به گفته آقای شاکری قائم مقام شرکت آب و فاضلاب هرمزگان، از هزار و ۳۰۰ روستای زیر پوشش آبفای هرمزگان، ۴۰۰ روستا با تنش‌های آبی روبه رو هستند و به شکل خودگردان و یا با تانکر آبرسانی می‌شوند.
اما شرایط متفاوت جزیره قشم نسبت به سرزمین اصلی در مورد دسترسی به منابع مالی و درآمد سازمان منطقه آزاد، باوجود دریا و فناوری آب‌شیرین‌کن، بحران بی آبی را پر رنگ‌تر کرده است.
حمزه نژاد کارشناس اداره کل هواشناسی هرمزگان می‌گوید: در سال زراعی امسال تاکنون هفت و ۶ دهم میلی متر باران در شهرستان قشم باریده است که ۱۰۷ و یک دهم میلی متر کمتراز بارش‌های نرمال بوده است.
این میزان بارش کم باران نشان از این دارد که در این جزیره برای تامین آب نمی‌توان به انتظار باران نشست.
به گفته موسوی مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری هرمزگان، در جزیره قشم هیچ سد با حجم آب قابل استفاده برای تامین آب شرب وجود ندارد و سد‌های موجود در حد سد‌های آبخیزداری برای تقویت سفره‌های زیر زمینی است.
پس به سد‌ها نیز برای تامین آب در جزیره قشم امیدی نیست تکلیف حفر چاه در خاک شوره زار قشم نیز زوشن است و بی حاصل و در این شرایط تنها راه تامین آب در این جزیره، راه اندازی آب شیرین کن است.

استفاده از آب شیرین کن؛ مهمترین راهکار در جهان
شیرین سازی آب دریا یا نمک زدایی مهمترین راهکار برای تامین آب شیرین و منابع پایدار در مناطق ساحلی بدون منبع آب شیرین در دنیاست.
آقای حسینی از پژوهشگران عرصه آب استان می‌گوید: بر اساس تحقیقات ۳۹ درصد جمعیت کره زمین در مناطقی زندگی می‌کنند که فاصله‌ای کمتر از ۱۰۰ کیلومتر با دریا دارند و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۵ آب مورد نیاز بیش از ۶۰ درصد از جمعیت کره زمین، از طریق فرآیند‌های شیرین‌سازی تهیه شود.
به گفته وی خاورمیانه ۹ و دو دهم درصد از جمعیت جهان دارد که تقریباً ۵۰ درصد از ظرفیت شیرین سازی آب در جهان را داراست و به عنوان پیشرو در نمک زدایی آب دریا در مقیاس‌های بزرگ حرکت می‌کند.
آقای حسینی می‌گوید: در بسیاری از مناطق جهان به ویژه خاورمیانه از روش‌های شیرین‌سازی آب دریا برای تولید آب مورد نیاز مصارف شرب، بهداشت، صنعت و کشاورزی استفاده می‌شود و اکنون۱۱ هزار واحد آب شیرین‌کن در۱۰۰ کشور جهان وجود دارد.
وی می‌افزاید: ۶۰ درصد آب تولیدی آب‌شیرین‌کن‌ها در جهان به مصارف شهری اختصاص یافته است و بقیه مربوط به مصارف بخش‌های صنعتی و کشاورزی است.
حسینی می‌گوید: در کشور‌های حاشیه جنوبی خلیج‌فارس نیز ۷۵ درصد آب شیرین از طریق شیرین‌سازی آب دریا به دست می‌آید و ۴۶ درصد آب شیرین کن‌های دنیا در منطقه خلیج فارس واقع است.
به گفته آقای حسینی در میان کشور‌های منطقه، کویت و قطر، بیش از ۹۰ درصد آب شیرین خود را از آب شیرین کن تأمین می‌کنند و امارات عربی متحده، نزدیک به ۸۰ درصد، بحرین، عمان و عربستان سعودی با ۵۰ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
وی می‌گوید: ایران نیز با تولید ۴۰۰ هزار متر مکعب در شبانه روز تنها ۲ درصد تولید آب شیرین در جهان دارد.

وعده‌ای که محقق نشد/ ورود نمایندگان مجلس به موضوع
نماینده مردم قشم در مجلس شورای اسلامی در سرکشی به حوزه‌های انتخابیه گفته بود طبق مذاکرات و پیگیری‌های متعدد انجام شده با مدیران وزارت نیرو و آب و فاضلاب کشور، قرار بود مردم قشم در سال ١۴٠٠ مشکل کم آبی نداشته باشند بر همین اساس هم به مردم نوید برخورداری از اصلی‌ترین لازمه حیاتشان داده شد، اما متاسفانه شاهدیم با گذشت چند ماه از سال ١۴٠٠ همچنان مردم روستا‌های غرب جزیره قشم از این حق طبیعی محرومند.
احمد مرادی می‌افزاید: درخصوص مشکلات آب جزیره قشم خیلی به مردم قول دادیم و به هر طریق ممکن باید این موضوع در سریعترین زمان پیگیری و انجام شود.
منصور آرامی دیگر نماینده مردم بندرعباس، قشم، ابوموسی، حاجی آباد و خمیر در مجلس یازدهم هم می‌گوید: پیگیری‌هایی در خصوص مناطق آزاد صورت گرفت؛ چراکه در مناطق آزاد بیشتر مشکلات ناشی از شیوه‌نامه‌ها و آیین‌نامه‌ها است.
او می‌افزاید: البته در قشم به یک اصلاح قانونی نیاز داریم تا تعارض مدیریتی در این منطقه بین منطقه آزاد با فرمانداری و شهرداری و... حل شود و ایفای نقش مردم را بیشتر شاهد باشیم.
آرامی از پیگیری مشکلات کمبود آب در قشم می‌گوید: با توجه به اینکه در حوزه آب شیرین‌کن‌ها یک ظرفیت عظیم وجود دارد که بدلیل فقدان توجه به نقش مردم، می‌بینیم که صد‌ها هزار مترمکعب آب از بندرعباس به مرکز کشور می‌آید، اما در قشم مردم گرفتار ۳ هزار مترمکعب آب در شبانه روز هستند.

قدمی که مسئولان آبفا برداشتند
برای پیگیری این موضوع به شرکت آب فاضلاب هرمزگان رفتم، آقای قصمی مدیرعامل این شرکت می‌گوید: با یکپارچه سازی شرکت‌های آب و فاضلاب شهری و روستایی اقدامات لازم برای بهبود وضعیت آبرسانی به روستا‌ها در دستور کار قرار گرفت که ساماندهی انشعابات، شبکه‌ها و خطوط انتقال بخشی از این فعالیت هاست.
او می‌افزاید: در شهرستان قشم آب به صورت نوبت بندی و ذخیره سازی توسط مشترکین، توزیع می‌شود.
مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب هرمزگان با اشاره به اینکه تنها منبع تامین آب جزیره قشم شیرین سازی آب دریاست، می‌افزاید: مدیرعامل منطقه آزاد قشم موافقت خود را با تحویل زمین برای ساخت سایت‌های نمک زدایی تورگان و باسعیدو اعلام کرده و فرآیند واگذاری آن در دستور کار قرار گرفته است.
توافقنامه امیدآفرین
گرچه مشکلات تامین آب روست‌های جزیره قشم همچنان ادامه دارد، اما ظاهراً تلاش‌ها نیز در این زمینه در حال نتیجه دادن است، به طوری که در نشستی با حضور استاندار هرمزگان، نمایندگان حوزه مرکزی هرمزگان در مجلس شورای اسلامی، مدیرعامل منطقه آزاد قشم و مدیرعامل آبفای هرمزگان برگزار شد که منجر به امضای تفاهم نامه‌ای امید بخش شد.

مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور پس از این نشست ضمن پذیرش تاخیر و عذرخواهی از بدقولی در آب رسانی به روستا‌های قشم، تخصیص نیافتن بودجه را علت تاخیر در این زمینه عنوان کرد.
جانباز با اشاره اینکه همه آبشیرین کن‌هایی که قرار است در ۶ منطقه در نظر گرفته شده در غرب جزیره قشم ایجاد شود، امسال به بهره برداری می‌رسد، افزود: باید تا پایان سال ۱۴۰۱ مشکل کمبود حجم مورد نیاز آب غرب جزیره قشم برطرف و تکمیل و توسعه زیرساخت‌ها عملی شود.
مدیرعامل آب و فاضلاب هرمزگان نیز پس از امضای این تفاهم نامه گفت: غرب جزیره قشم را به شش منطقه تقسیم بندی کردیم تا بتوانیم خدمات رسانی و طرح‌های مناسب و هدفمندی را ایجاد کنیم.
قصمی گفت: ۸۰۰ میلیارد تومان برای تکمیل شبکه و تأمین آب آشامیدنی در روستا‌های غرب جزیره قشم و رسیدن به پایداری پیش بینی شده است و در تلاشیم تا با اجرای این طرح، ظرفیت تأمین آّب در غرب جزیره قشم را از ۲۱ هزار مترمکعب در روز به ۳۵ هزار و ۵۰۰ مترمکعب در روز برسانیم.

نتیجه گیری
در روزگاری که فناوری شیرین سازی آب، مشکل تامین آب را برای بسیاری از مناطق خشک و کویری جهان حل کرده است، شایسته نیست که روستا نشینان قشمی در ساحل خلیج فارس اینگونه گرفتار در تامین آب باشند، آن هم در حالی که کشور‌های همسایه، بی وقفه در حال استفاده از این موهبت برای تامین آب مورد نیازشان هستند؛ و جزیره نشینان به لحاظ مراودات تجاری با کشور‌های همسایه این تفاوت را به وضوح مشاهده می‌کنند.
بررسی در جزیره قشم نشان می‌دهد امکان تامین آب از راهی بجز استفاده از شیرین سازی آب دریا نیست، بنابراین شایسته است که مسئولان امر، بویژه منطقه آزاد قشم و شرکت و آب و فاضلاب هرمزگان در راه اندازی این آبشیرین کن‌ها تلاش بیشتری کنند تا نگین خلیج فارس و نگهبانان تنگه هرمز، از این مایه حیات و لازمه تداوم زندگی بهتر بهره‌مند شوند.
نویسنده: ساناز امیری زاده